TRZ201U-GENEL TURİZM BİLGİSİ
Ünite 7: Turizm Politikası ve Turizm Planlaması
Giriş
Mikro ya da makro düzeyde her kurum ya da kuruluşun gerçekleştirmek istediği mutlaka bir hedefi vardır. Bu hedefe ulaşabilmek için önceden belirlenmiş belirli niteliklere haiz yöntem ve araçlarının da belirlenmiş olması gerekmektedir. Bu sürecin belirli bir sistem ve zaman dâhilinde yürütülmesi ise planlamanın görev alanına girmektedir. Bu özelliğinden olsa gerek, politika ve planlama birbirini tamamlayan iki bütüncül parça gibi görülmektedir. Çünkü biri olmadan diğerini hareket ettirmek pek mümkün değildir. Belirlenen politikaların hayata geçirilmesi kısa, orta ve uzun dönemli planlar dâhilinde mümkün olabilmektedir. Bu tür çalışmalar, bir devlet için olabileceği gibi, bir işletme için de olabilmektedir.
Politika ve Politik Yaklaşımlar
Politika çalışmalarında ortak amaç, makro anlamda toplum yararının gözetilmesi sonucunda olumlu bir çıktıya ulaşılmasıdır. Buradan hareketle “devlet politikası” kavramı türemiş durumdadır. Hem toplumsal yarar hem de insanlar arası iletişim şekli açısından bakılacak olursa, politika kavramının da geçmişinin oldukça eski olduğu ama günün değişen şartlarına göre değişim göstererek günümüze gelmiş olması mümkündür. Politika, sadece kamu sektörünün değil, sürekli ve istikrarlı faaliyette bulunmak isteyen özel sektörün bileşenleri için de bir ihtiyaçtır. Çünkü bireysel işletmelerin de ulaşmayı arzu ettikleri bir hedefi vardır ve bu hedef doğrultusunda da bazı yöntem ve araçların kullanımı gerekmektedir. “İşletme politikası” kavramı da bu yöne hitap etmektedir.
Turizm Politikası ve Önemi
Turizm politikası, en basit tanımıyla, turizmin gelişmesine olanak sağlayacak yeni amaçlar, hedefler, stratejiler belirlemek ve belirlenen bu amaçlara ulaşmada yeni araçlar ortaya koymak, yeni fırsatlar yaratmaktır. Turizm politikası, daha kapsamlı tanımıyla “Bir ülkede turizm endüstrisini geliştirmek, yönlendirmek ve denetlemek amacıyla, yönetimler tarafından çeşitli araçlar kullanılarak belirlenen yaklaşımların, hedeflerin ve alınan önlemlerin bütünüdür.”. Turizm politikalarının temel amacı, turizmin planlı bir şekilde gelişmesine ve ülkenin sahip olduğu turizm potansiyelini en üst seviyeye çıkarmaya yardımcı olmaktır. Dünya Turizm Örgütüne göre etkili bir planlama çalışması turizm açısından şu faydaları sağlamaktadır:
• Turizm amaçlarının ortaya konulması, • Turizm amaçlarına uygun politikaların geliştirilmesine yardımcı olması, • Günümüzde kullanılan doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunarak geleceğe aktarılmasına katkıda bulunması, • Turizmin gelişmesi için kamu-özel sektör iş birliğinin oluşumunu ve gelişimini teşvik etmesi, • Turizmi meydana getiren pek çok alt sistemin aynı anda çalışmasını sağlamasıdır.
Turizm Politikası Süreç ve Yöntemleri
Genelde ve özelde turizmi geliştirme hedeflerine ulaşmada politikanın belirli bir sistem içinde ilerlemesi amaçlanmaktadır. Bunlar ekonomik ve ekonomik olmayan nitelikte olup uygulanması küresel turizmde destinasyonun rekabet gücünün korunması veya artırılması, pazarın ya da bazı pazar bölümlerinin geliştirilmesi şeklinde olabilmektedir. Turizmin gelişimini izlemeye yönelik olduğu göz önünde bulundurularak turizm politikası, hangi yerel, bölgesel, ulusal ve uluslar üstü kurum ve kuruluşların turizm gelişiminin benimsenen hedeflerini gerçekleştireceği üzerinde durmaktadır.
Turizm Politikasının Hedefleri ve Araçları
Yukarıda da vurgulandığı gibi, turizm politikalarının temel amacı, ülke içinde ve ülke dışında turizmin gelişmesine katkı sağlamak ve böylelikle sektörden en yüksek geliri elde ederek ülkenin ekonomik anlamda kalkınmasına ve büyümesine yardımcı olmaktır. Dünya Turizm Örgütü, yöresel, bölgesel ve ulusal düzeyde turizm sektörünün etkin bir şekilde teşvik edilmesi amacıyla politikalar ile ilgili iyi örneklerin paylaşılması amacıyla çalışmalarına devam etmektedir.
Bu anlamda, destinasyonların gelişimi ve yönetiminin bütüncül bir yaklaşım içermesi gerektiği belirtilmektedir. Bunlar arasında koordinasyon ve iş birliğinin yanı sıra kurumsal beceri ve kaynakların harekete geçirilmesi de gelmektedir. Buradan hareketle, turizm politikalarının daha katılımcı ve gerçekçi olması gerektiğinin de altını çizilmektedir. Turizm politikasının başarılı olabilmesi için bazı araçlarına da ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araçlardan bazılarını şu şekildedir:
• Hedeflere ulaşmak için yürütülmesi gereken çalışmaları, araçları, kaynakları ve süreyi gösteren bir turizm planının hazırlanması, • Günün değişen koşullarına uyum sağlayabilecek esnek ve dinamik bir yapıya sahip olması, • Ekonomik, sosyal, psikolojik ve siyasal açılardan bir bütün olarak ele alması ve olumsuz yönleri için alınması gereken önlemlere işaret etmesi, • Bütün taraflar arasında iş birliği ve koordinasyonun sağlanmış olması, • En az kaynak kullanarak maksimum çıktıya ulaşılması, • Turizm arz ve talebi arasındaki dengenin sağlanması, taşıma kapasitesine dikkat edilmesi, • Fiziksel kaynaklara olduğu kadar beşerî kaynaklara da önem vermesi, • Gerek tatil alışkanlığının kazandırılması gerekse turizm bilincinin güçlendirilmesi için reklam ve tanıtım kanallarının etkin bir şekilde kullanılması, • Dönemden döneme ve kişiden kişiye değişmeyen bir devlet politikası olarak ele alınması ve etkin bir kontrolünün sağlanması gerekmektedir.
Turizm Politikası ve Sürdürülebilirlik
Günümüzde turizm, dünya genelindeki gelişmelere ve seyahat edenlerin değişen beklentilerine paralel olarak büyük çaplı bir değişim geçirmektedir. Sürdürülebilir turizm kavramı, 1980’li yıllardan itibaren önem kazanmaya başladı. Sürdürülebilir turizm, turizm bölgelerindeki doğal kaynakların, tarihî eserlerin, çevresel yapının, kültürel kaynakların ve yerel değerlerin korunarak gelecek nesillere aktarılması anlamına gelmektedir. Sürdürülebilir turizm politikası ya da turizm politikalarının sürdürülebilirliği, turizm bölgelerinin ya da turizm ülkelerinin kalkınması ve gelişmesi için son derece önemlidir. Sürdürülebilir turizm politikasının yaratılması ve uygulanması ekonomik, çevresel ve kültürel birtakım faktörlere bağlıdır
Planlama ve Turizm
Planlama, ulaşılması hedeflenen bir amaç belirleme ve bu amaca hangi araçlarla ya da hangi yöntemleri izleyerek ulaşılacağına karar verme sürecidir. Turizm açısından yapılacak planlama ise, turizmin gelişmesi ve sektörden yüksek gelir elde edilmesi için neler yapılması gerektiğinin belirlenmesi ve bu işlerin ne zaman, kimler tarafından, hangi kaynaklar kullanılarak yapılacağını gösteren programların hazırlanması süreci olarak görülmektedir.
Turizm Planlama ve Önemi
Turizmin plansız gelişmesi, planlı olarak geliştiği bölgeler ile rekabet edememesi sonucu hedeflenen turizm gelirine de ulaşamamaya neden olmaktadır. Bunun yanı sıra plansız gelişen turizm faaliyetleri ile çevrenin ve doğal kaynakların kötü ve aşırı kullanılması sonucu çevresel tahribat meydana gelme olasılığı ortaya çıkmaktadır. Turizm faaliyetlerinin aşırı derecede geliştiği turizm bölgelerinde bu durum baştan olumlu bir şey gibi görülse de gün geçtikçe bu plansız gelişim telafi edilemeyecek olumsuz etkiler yaratmaktadır.
Plansız gelişen turizm destinasyonlarında aşırı yoğunluk sebebiyle bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sosyal ve çevresel problemlerin yaşanmasına yol açmaktadır. Bu problemler, çevreye zarar, çarpık yapılaşma, kaynak israfı, kültürel yozlaşma şeklinde olmaktadır.
Turizm Planlaması Süreç ve Yöntemleri
Plan hazırlığı, kısa, orta ve uzun vadeli olabilmektedir. Turizm ile ilgili olanlar, genellikle uzun vadeli ele alın için stratejik planlar olarak değerlendirilebilir. Stratejik planlar, belli bir süreç dâhilinde yapılmakta ve yürütülmektedir. Turizm planlaması sürecinde, belirlenen amaç doğrultusunda öncelikle bir durum tespiti yapılmakta, misyon, vizyon ve hedefler belirlendikten sonra bunlara uygun planlar geliştirilmektedir. Bu planlar, dönem bazında izlenmekte, varsa bir aksaklık dönemin şartlarına uygun şekilde gözden geçirilerek revize edilmesi gerekebilmektedir.
Turizm Planlamasının Hedefleri ve Araçları
Turizm planlamasını kısaca; turizmin gelişmesi ve sektörden en yüksek gelirin elde edilmesi için neler yapılması gerektiğinin belirlenmesi süreci şeklinde daha önce tanımlanmıştı. Bütün bu hedefler hangi araçlar ile gerçekleştirileceği konusundaki bir soru için ekonomik gelişimde turizmin rolünü arttırma hedefine ulaşabilmek için gerekli olan en önemli aracın, şüphesiz ki parasal kaynak olacağı söylenecektir. Bölgesel anlamda başarılı bir turizm planlaması ile bölge halkının turizmde istihdam edilmesi sağlanacak, böylece bölge halkının iş bulma amacıyla başka yerlere göç etmesi engellenmiş olacaktır. Bu da bölgesel düzeyde ekonomik katkı sağlayacaktır. Doğal, kültürel ve tarihî eserlere sahip çıkılması, çeşitli yasalar ile onları koruyarak gelecek kuşaklara bozulmadan aktarılması, kültürel mirasın devamlılığını sağlayacaktır. Bir bakıma, bir diğer önemli araç yasalardır.
Turizmde Planlama ve Sürdürülebilirlik
Planlama daha eski bir kavram olmakla birlikte, sürdürülebilirlik kavramının sadece birkaç on yıl geçmişi bulunmaktadır. Her iki kavrama birden ihtiyaç duyulmasında, hiç kuşkusuz, nüfus artışına bağlı olarak talep miktarındaki artışın ve bunun sonucunda ortaya çıkan çevresel ve kültürel değerlerde gözlemlenen sorunlar etkili olmaktadır.
Sürdürülebilirlik, sadece yerel ya da ulusal düzeyde bir ihtiyaç olmayıp dünyanın genelini birden ilgilendirmektedir. Bu nedenle, bölgesel ve ulusal planlamanın yanı sıra uluslararası düzeyde de planlama çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Sürdürülebilir turizm planlaması ile aşağıda yer alan dört temel ilkenin turizm sektöründe yürütülmesi amaçlanmaktadır:
• Çevresel sürdürülebilirlik ilkesi: Doğal çevre odaklı olup temel ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve doğal kaynakların korunmasını içermektedir. • Sosyal sürdürülebilirlik ilkesi: Bir toplumun sahip olduğu geleneksel değerleriyle uyumlu hareket edilmesini ve kültürel kimliğinin güçlendirilmesini içermektedir. • Kültürel sürdürülebilirlik ilkesi: Yerel halkın sahip olduğu kültürel değerleriyle karşılaştırılabilir özellikte olan ve aynı zamanda kendi kimliklerinin güçlendirilmesinde etkili olan kültürel gelişmeyi içermektedir. • Ekonomik sürdürülebilirlik ilkesi: Ulusal ekonomiyle ilgili sürecinin uygun maliyetli ve gelecek kuşakların kendileri için kaynak olarak kullanmasına imkân sağlayacak biçimde yönetilmesini içermektedir.