TRZ116U-DİJİTAL TURİZM
Ünite 8: Dijital Turizmin Geleceği
Endüstri 5.0 ve Toplum 5.0
Endüstri 5.0
Endüstri 5.0 insanların yaratıcılığı ve işçiliğini robotların hızı, verimliliği ve tutarlılığı ile birleştirmeye odaklanmış endüstri modelidir. Dünya yeni bir çağa girerken teknolojinin nasıl ve ne yöne doğru evrileceğinin tahmin edilmesi güçtür. Üretim araçlarını ve bu araçların verimliliğini iyileştirmek için insanların ve makinelerin birlikte çalışmanın yollarını bulduğu bir endüstriyel devrim söz konusudur. Endüstri 5.0 diye adlandırılan bu devrim, insanları üretime tekrar dâhil etmeyi ve çalışma alanlarını akıllı sistemlerle birleştirmeyi hedeflemektedir. Süreçlerin verimliliğini artırmak için insanların beyin gücü ve yaratıcılığı ile makineleri birleştirecektir. Endüstri 4.0 otomatikleşmeye odaklı iken, Endüstri 5.0 insanlar ile makineler arasındaki sinerjiye odaklıdır.
Toplum 5.0: Süper Akıllı Toplum
Endüstri 5.0 devrimi ile birlikte toplumsal yapılarda meydana gelecek değişimler, “Toplum 5.0 (Society 5.0)” kavramını da ortaya çıkarmıştır. Toplum 5.0’da fiziksel ve sanal alanların bütünleşmesi ile sosyal problemlerin çözülmesi hedeflenmektedir. İmalat, sağlık, turizm gibi sektörlerde her bireyin yararı ve rahatlığı için robotların, yapay zekânın, artırılmış gerçekliğin aktif olarak kullanılması söz konusudur. Toplum 5.0 Siber alan ve fiziksel alanın (gerçek toplumun) yüksek düzeyde bütünleştiği “süper akıllı toplum” olarak tanımlanmaktadır
Toplum 5.0 ve getirdiği yenilikler, dijitalleşmenin ve robotların etkisini demografik, ekonomik, etik ve sosyolojik yönden değerlendirerek, insanların makine ve robotlarla ilişkisinin en verimli biçimde sağlandığı “süper akıllı toplum” modelini önermektedir.
Endüstri 5.0 ve Toplum 5.0’ın Özellikleri
İnsanlığın ilk dönemlerinden itibaren geçirdiği toplumsal dönüşümler aşağıdaki gibidir:
• Toplum 1.0 (Avcı ve Toplayıcı): Doğa ile uyumlu ve bir arada avlanan insan grupları vardır. • Toplum 2.0 (Tarım Toplumu): Tarımsal üretim yapan ve daha organize hareket eden ulus inşasına dayalı gruplar vardır. • Toplum 3.0 (Sanayi Toplumu): Sanayi Devrimi yoluyla sanayileşmeyi teşvik eden ve seri üretimi mümkün kılan bir toplum vardır. • Toplum 4.0 (Bilgi Toplumu): Bilgi ağlarını birleştirerek katma değer sağlayan bir bilgi toplumu vardır. • Toplum 5.0 (Süper Akıllı Toplum): İnsanı merkeze alan ve refah içerisinde bir toplum hedefleyen yapı vardır.
Yakında zamanda gerçekleşmesi beklenen Endüstri 5.0 devrimi ve yaratacağı toplumsal dönüşüm ile ortaya
çıkacak Toplum 5.0 konularında belirsizlikler olsa da gerçek dünya ile sanal dünya arasındaki engellerin kırılması beklenmektedir. Endüstri 5.0 devrimi, toplum yapısında önemli değişikliklere yol açacak ve kavramların ifadesi değişecektir. Endüstri 5.0 ile birlikte gelen Toplum 5.0’ın özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
• Kişiye özel üretim modern tüketiciler için önemli bir faktör olacak, • İnsan elinin değdiği ürünlere talep artacak, • Bireylerin ihtiyaç duyduğu ürün ve hizmetler gerekli miktarlarda ve ihtiyaç duydukları anda temin edilecek, • Toplumun her kesimi yüksek kaliteli hizmet alabilecek, • İnsanlar yaşları, cinsiyetleri, ırkları veya ana dilleri ile ilgili farklılıklarına yönelik ayrımcılığa maruz kalmadan refah içinde yaşayabilecekleri bir toplum yapısı oluşacaktır.
Endüstri 5.0 Dönüşüm Sürecinde Turizm Sektörünün Geleceği
Günümüzde işletmelerin sürekli gelişimini ve dönüşümünü sağlayan iş parametreleri; dijitalleşme, küreselleşme, agilizasyon ve müşteri odaklılıktır. Bu parametreleri, gelecekteki eğilimleri ve bu eğilimlere göre ortaya çıkacak yeni gereksinimleri öngören işletmeler, yenilikçi olarak nitelendirilmektedir. Bu tür işletmeler Sanayi Devrimi’nden sonraki en büyük değişimi getiren dijital devrimi yakalayarak önemli fırsatlar elde edecektir.
• Agilizasyon: Kurumsal davranışı 20. yüzyıl işletmelerinin modellediği bir formdan, 21. yüzyıl işletmelerinin en kârlı ve rekabetçi pazarlarına uyacak bir forma dönüştürme sürecidir.
Endüstri 5.0 dönüşüm sürecinde turizm sektörünün geleceği ile ilgili öngörüler aşağıdaki gibi özetlenebilir:
Girişimci bakış açısı önem kazanmaya devam edecek: Yakın bir gelecekte gerçekleşmesi beklenen Endüstri 5.0 devrimini yakalamak ve dijitalleşmenin getirdiği fırsatları kaçırmamak adına işletmeler yapay zekâ (artificial intelligence, AI), nesnelerin interneti (Internet of Things, IoT), bulut teknolojileri (cloud technologies) gibi teknolojilerle bütünleşmektedir. Bu yenilikleri yakından takip eden girişimciler iş süreçlerinin ve işletmelerin Endüstri 5.0’daki olası değişimlerini öngörebilen girişimcilerdir.
Turizm işletmelerinde iş süreçleri dijitalleşmeye devam edecek: Endüstri 5.0 çağının en fazla etkileyeceği sek- törlerden biri turizm sektörüdür. Pek çok işletme gibi turizm işletmeleri de Endüstri 4.0’ın rekabet avantajlarını elde etmek ve geleceği şekillendirecek Endüstri 5.0’ı yakalamak için esneklik ve müşteri deneyimine odaklanma ile süreçlerin dijitalleştirilmesi üzerinde çalışmaktadır.
Endüstri 4.0 teknolojileri ve yeni teknolojilerin kullanımı yaygınlaşacak: Günümüzde dijital platformlardaki yenilikler turizm sektörünü şekillendiren en temel unsurlardır. Dijitalleşmenin ulaştığı aşamada artık yapay zekânın turizm sektöründe de kullanımı söz konusudur. Servis robotları, kiosklar, yapay zekâ temelli yardımcılar (chatbot) ve benzeri dijital destekli birçok ürün, turizm sektöründe geniş bir şekilde hizmet vermektedir. Dijitalleşmenin turizm sektörüne yansımalarına örnek olarak gelişmiş sanal gerçeklik teknolojisi ile birlikte Dünya dışı turistik yolculukların mümkün kılınması; Mars ve Ay yolculuklarının sanal gerçeklik teknolojisi sayesinde ışık hızında yapılabilecek olması verilebilir.
• Chatbot: Kullanıcısıyla yazı veya konuşma yolu ile iletişim kuran, onu bilgilendiren ve gerektiğinde işlem yapan bir yazılımdır.
İnsanı odak noktası yapan Endüstri 5.0 çağında turizm sektörü, turistlerin tercihlerine göre şekillenecek ve her bir bireyin rahatlıkla turizm hareketlerine katılmasına yönelik olacaktır. Örneğin turizm faaliyetine katılamayan engelli bireylere Robot, Avatar ve Hologram gibi uygulamalar sunularak daha kolay bir şekilde turizm faaliyetlerine katılmaları sağlanacaktır.
• Avatar: Gerçek bir kişiyi sanal ortamda temsil eden sanal kişi (resim, şekil, grafik, vb.
Yeni nesil dijital turistin turist deneyimini kişiselleştirme talebi artacak: Endüstri 4.0’dan Endüstri 5.0’a dönüşüm süreci yaşanırken, süper akıllı turist olarak nitelendirilen yeni nesil dijital turistlerin mobil teknoloji ve akıllı telefon kullanımı ile seyahat deneyimine katılımlarının artması beklenmektedir. Bunun en önemli nedeni, dijital tek- nolojilerin sanal gerçekliği artırarak turist deneyimini kişiselleştirme potansiyelinin yüksek olmasıdır. Daha önce belirtildiği gibi Endüstri 5.0 tüketicilerinin kişi- selleştirilmiş ürün ve hizmetlere yöneliminin daha fazla olması beklenmektedir. Bu nedenle turizm sektöründe de dijitalleşmenin önemi artmaktadır.
3D teknolojilerin özellikle yiyecek içecek sektöründe kullanımı artacak: Dünya çapında artan gıda talebini karşılamak için tarım ve hayvancılık yapılabilen alanlar genişletilmektedir. Bu alanların genişletilmesi için başvurulan ilk yöntem ormanlık arazilerin kullanılmasıdır. Bununla birlikte çevresel değişiklikler balıkçılığın azalmasına yol açmakta ve gıda malzemelerinin bulunabilirliğini zorlaştırmaktadır. Gıda üretiminde yaşanan bu sorunlar 3D teknolojilerin yiyecek içecek sektöründe de kullanılmasını gündeme getirmektedir. 3D yazıcıların fast food çağını bile sona erdirebileceği konuşulmaktadır. Yapay yiyeceklerin (artificial foods) sektörde hâlihazırda kullanılması teknolojinin turizm sektörüne olacak etkilerini gözler önüne sermektedir. Dijitalleşme ile kişiselleştirilmiş hizmetlere olan talebin artması, 3D gıdalarda da kendini gösterecek ve 3D gıda baskısı turizm ve konaklama endüstrisindeki en büyük yeniliklerden biri olacaktır.
Turistlere alternatif ödeme seçenekleri sunulacak: Dijitalleşme ile turizm sektöründe beklenen en önemli değişimlerden biri de alternatif ödeme seçeneklerinin turistlere sunulmasıdır. Bu ödeme alternatiflerinin öncüleri olarak bitcoin ve kripto para birimlerinin sektör içerisinde yaygınlaşması beklenmektedir. Ayrıca bunlara ek olarak veri kaydeden, sahteciliği veya verilerin değiştirilmesini önleyen blok zincir (blockchain) ödeme sisteminin de turizm sektöründe önemli bir yere sahip olacağı öngörülmektedir.
Konaklama işletmelerinde derin değişimler ger- çekleşecek: Dijitalleşme turizm sektöründe çok önemli bir noktaya gelmiştir. Çok yakın bir gelecekte sektörde önemli değişimlerin ve dijital gelişmelerin yaşanması beklenmektedir. Bu gelişmeler doğrultusunda pop-up oteller, akıllı otel odaları yaygınlaşacak; otellerde daha fazla yapay zekâ, 3D yazıcı, arttırılmış gerçeklik uygulamaları, kişiselleştirilmiş hizmetler ve robotlar kullanıma sunulacaktır.
• Pop-Up Otel: Kısa bir süre için geçici olarak kurulan ve daha sonra taşınabilen otellerdir. Bu tür oteller, önceden imal edilmiş parçalar veya çadırlar gibi katlanabilir yapılar aracılığı ile kurulacak alanda inşa edilebilir. Bununla birlikte büyük bir araç üzerinde inşa edilmiş ve tamamen hareketli olabilir. Genellikle glamping için bir alternatif olarak görülen bu oteller, açık hava müzik festivalleri, düğünler veya spor müsabakaları gibi mevsimlik düzenlenen etkinlikler için konaklama imkânı sağlar.
Turist rehberliği hizmetleri dijitalleşecek: Endüstri 5.0 devrimi otel işletmelerinde önemli değişimlere yol açarken bir yandan turizm sektörünün diğer alanlarında da dijital değişimi sağlayacaktır. Bu alanlardan biri de turist rehberliği hizmetleridir.
• Endüstri 4.0’ın yeni nesil teknolojilerinin geliştirdiği akıllı turist rehberleri uygulamaları daha ileri yazılımlar ile turistlere konum tabanlı rehberlik hizmeti sunacaktır. • Herhangi bir otele giriş yapan turistin önceki ziyaret ettiği yerlerden ya da kredi kartı harcamalarından ilgi alanları tespit edilecektir. • Yeni nesil teknolojiler ile günümüzde konuşmanın yazıya otomatik olarak çevrilmesi neredeyse kusursuz bir hâle gelmiştir. Dolayısıyla buna yönelik geliştirilen cihazlar/ uygulamalar aracılığıyla konuğun ana dili alternatif dillere çok kısa bir sürede çevrilebilecektir. • Akıllı turizm kapsamında kaybolacağı öngörülen resepsiyon hizmetleri gibi bölümlerin yanında turizm rehberlik hizmetlerinin de gelişen yeni nesil teknoloji, değişen ziyaretçi profili, hizmetin kişiselleştirilmesi talebi gibi sebeplerle tamamen ortadan kalkacağı; bir meslekten çok elektronik
cihazların sunduğu bir hizmet şekline dönüşeceği öngörülmektedir. • Yeni nesil teknolojiler ile artık fiziksel rehber yerine görsel bir rehbere ihtiyaç olacaktır. Ortaya çıkan bu ihtiyaç doğrultusunda hologram rehberler aracılığıyla 3D olarak interaktif bir şekilde hizmet sunulabilecektir.
Kalifiye iş gücüne olan gereksinimi artacak: Otel işletmelerinde ve turist rehberliği hizmetlerinde olduğu gibi turizm sektörünün tüm alanlarında dijitalleşmenin ivme kazanması Endüstri 5.0’da kalifiye iş gücüne olan gereksinimi artıracaktır. Yeni nesil teknolojilerin sektörde kullanımı ile çalışma şekilleri ve iş tanımları değişime uğrayacaktır. Çalışanların kalifiye olması, farklı yetkinlikte olmaları, teknolojiyi benimsemeleri ve kullanabilmeleri gibi bazı özellikler önem kazanacaktır.
Turizm işletmelerinin ve destinasyonların tanıtım modelleri değişecek: Endüstri 5.0 ile birlikte turizm sektöründe sanal gerçeklik uygulamalarının artacak olması, turizm işletmelerinin ve destinasyonların tanıtım modellerini de değiştirecektir. Turizm destinasyonlarının cazibe merkezi hâline gelmesinde bu uygulamalar etkili olacaktır.
Dijital Turizmin Geleceğine Toplum 5.0 Kuşaklarının Etkisi
Yeni nesil Z kuşağı, teknolojinin özellikle internet ile birlikte hızla ivme kazandığı dönemde doğanlardan oluşmaktadır. Sosyal medya, internet, bilgisayar ve cep telefonu gibi birçok elektronik cihazın gelişimine ve yaygınlaşmasına tanıklık eden bu kuşak, hayatlarının her anında teknoloji ile iç içe bir yaşam sürdürmektedir. Teknolojinin getirdiği her yeniliği önceki kuşaklara göre daha hızlı özümsemektedir. Hızlı ve pratik bir yaşam hayatlarının merkezindedir.
Z kuşağı ebeveyn olacak çağa geldiğinde, 2010 yılından sonra doğan ve Alfa kuşağı olarak isimlendirilen daha dijital genç bir kuşağın toplumsal yaşantıya yön vermesi beklenmektedir. Dijital çağın ortaya koydukları hem Z kuşağı hem de bir sonraki kuşak Alfa kuşağının yaşamlarının merkezidir. Bu durumun Z ve Alfa kuşaklarının seyahat etme biçimlerine de yön vereceği düşünülmektedir. Bu nedenle turizm işletmelerinin küresel pazarda rekabet etmelerinin öncüllerinden biri, geleceğin potansiyel tüketicileri olan bu kuşakları iyi analiz etmektir.
Z ve Alfa kuşağında yer alan bireylerin seyahat ederken göstereceği en belirgin davranışların; son dakika kararları, fırsat arayışları, tavsiye (WOM) kullanımı, destinasyonlar hakkındaki tavsiye kaynakları ve düşük maliyetli (low- cost) seyahat araçları üzerinde yoğunlaşacağı belirtilmektedir. Bu kuşaklar özellikle “Akıllı Destinasyonlar” olarak tanımlanan bölgelere seyahat etmeyi tercih edeceklerdir. Bu seyahatleri sırasında mobil teknolojiyi ve sanal uygulamalar üzerinden iletişim kurmayı tercih edeceklerdir. Bununla birlikte kişisel
bilgilerini gönüllü ya da gönülsüz olarak işletme ve kurumlarla paylaşmaları beklenmektedir. Artırılmış gerçeklik, akıllı etiketler, akıllı kartlar ve benzeri dijital ürünler seyahatlerinin ayrılmaz birer parçası olacaktır.
Turizm Stratejilerinde Dijitalleşme
Turizm sektöründe dijitalleşmenin talebin artmasında önemli bir etkisi vardır. Özellikle yeni dijital kuşakların (Z ve Alfa kuşağı) sektörü şekillendirmeye başlamasıyla teknoloji ile bütünleşen turistik işletmelerin ve destinasyonların daha fazla ön plana çıktığı ve gelecekte eğilimin bu yönde devam edeceği söylenebilir. Özellikle pazarlama alanında dijital ortamların kullanılarak potansiyel tüketicilere ön deneyim yaşatılması ve tüketicilerin karar verme süreçlerinin etkilenmesi bu alandaki artan dijital eğilimin bir göstergesidir. Böylece hem işletmelerin hem de ülkelerin turizm kazançları arttırılmaktadır. Bu nedenle mikro düzeyde işletmeler, makro düzeyde ise ülkeler turistik cazibelerini artırmak için büyük veri tabanları, gelişmiş bilgisayar sistemleri ve sanal gerçeklik gibi pek çok dijital teknolojiye yönelmiştir.
Turizm rekabetin her geçen gün kızıştığı, turizm pazarına çok sayıda yeni destinasyonun ve işletmenin katıldığı bir sektördür. Sektör internetin ve yeni teknolojilerin yaygınlaşması ile değişime uğramıştır. Bu değişim ile dijitalleşme küresel sahnede çok önemli hâle gelmiştir. Bu nedenle birçok ülke, kendi ulusal turizm stratejilerinde dijitalleşmeye yönelik açık ve net yatırım eylemleri başlatmıştır.
İtalya
Verimliliğin ve sürdürülebilirliğin vurgulandığı İtalya turizm stratejisinde, dijitalleşmenin turizm politikalarının kalitesini artırmada önemli bir rol oynayacağı belirtilmiştir. Stratejik planda turizm hizmet arzının iyileştirilmesinin ileri teknolojilerin benimsenmesine bağlı olduğu vurgulanmıştır. Artık tek bir destinasyonla ilgilenmeyen turistlerin yeni eğilimlerini karşılayan sinerjinin, dijital çağın gereklerini yerine getirerek başarılacağı önemle vurgulanmıştır.
Hırvatistan
Hırvatistan’ın 2018 yılında yayımladığı “Ulusal Turizm Geliştirme Stratejisi 2030”da, İtalya ile benzer şekilde dijital turizm stratejisi oluşturma hedefleri belirlenmiştir. Turizm sektörünün dijitalleşmesi bağlamında bu hedefler, dijital rekabetin kurulması, dijital pazarlamanın geliştirilmesi, büyük verilerin kullanılması, dijitalleşme ile bürokrasinin azaltılması, iş gücünün dijital yeterliliğinin geliştirilmesi, iş gücü eğitiminde dijital modellerin kullanılması, dijital erişilebilirliğin sağlanması, ağ rekabet gücünün ve dijital dönüşümün desteklenmesi şeklinde sıralanmıştır.
Viyana
“Viyana Turizm Stratejisi 2020” raporuna bakıldığında da dijital hareketlilik yönetiminin vurgulandığı
görülmektedir. Yeni dijital teknolojiler sayesinde seyahat etme tarzlarının değiştiği, seyahat planlarının mobil cihazlar üzerinden gerçekleştiği, hatta yaygınlaşan otantik turist deneyimlerinin (örneğin yerel halktan biri gibi yaşayarak seyahat etmenin) bu sayede daha kolaylaştığı üzerinde durulmuştur.
Birleşik Krallık-Rutland
Birleşik Krallık’a bağlı ve her sene milyonlarca turistin ziyaret ettiği Rutland “2020-2025 Turizm Stratejisi”nde de dijitalleşmenin önemi vurgulanmıştır. Rutland turizmini tüm seneye yaymayı hedefleyen stratejide, dijital uygulamaların hedeflerle bütünleşmesi gerekliliği belirtilmiştir.
Avustralya
Avustralya’nın başkenti Kanberra’nın “2020 Turizm Stratejisi”nde turizm sektörünün öncelikle dijitalleşme kapasitesinin arttırılması hedeflenmiştir. Turizm sektöründen elde edilmesi beklenen 140 milyar dolarlık gelire ulaşmada yeni ürüne yatırım, üretkenliği artırma, iş gücü beceri eksikliklerinin giderilmesi, hizmet kalitesinin artırılması gibi belirlenen temel önceliklere ek olarak dijital teknoloji alımının arttırılmasına vurgu yapılmıştır. Stratejide, turizm destinasyonlarının cazibesinin artmasının, turistlerle etkileşim kurmanın ve onlara ayak uydurmanın dijital dünyadaki gelişmelerle sağlanabileceği belirtilmiştir.
Türkiye
Dijitalleşmenin turizm sektöründeki giderek artan öneminin farkına varan ülkelerden biri de Türkiye’dir. Türkiye ekonomisinin bel kemiği olan turizm sektöründe dijitalleşme konusu, kamu turizm otoriteleri tarafından dikkate alınmaya başlanmıştır. Bu bağlamda atılan önemli adımlardan biri Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen Üçüncü Turizm Şurası’nda “Dijital Turizm ve İnovasyon Komisyonu”nun yer almasıdır. Bu komisyonda turizm sektöründe yapılacak teknoloji yatırımları ve kısa, orta ve uzun dönemli dijital kampanya stratejilerinin oluşturulması görüşülmüştür. Kültür ve Turizm Bakanlığı, markalaşma ve en çok turist çeken ilk beş ülke arasına girme amacıyla özellikle tanıtım alanında dijital teknolojilerin daha fazla kullanılmasını hedeflemiştir. Bu doğrultuda, yurt dışı tanıtımının sosyal medya ile yapılması ve yurt dışı tanıtım bütçesinin yüzde 20’sinin dijital tanıtıma ayrılmasına karar vermiştir. Bunun yanı sıra Türkiye’nin bilinirliğini artırmak ve “yanlış içeriklerin” turistlere ulaşmasını engellemek için pek çok sosyal medya uygulaması ile stratejik iş birliğini başlatmıştır. Dijital oyunlar aracılığıyla ülke reklamının yapılması söz konusu olmuştur. Türkiye turizm sektöründe dijitalleşmenin ön plana çıktığı uygulamalardan bir diğeri Kültür ve Turizm Bakanlığının düzenlediği sosyal medya yarışmasıdır.
Zaman içerisinde dijitalleşmenin turizm sektöründeki etkileri daha yakından görülebilecektir. Belki de gelecekte tüketiciler ekonomik şartları veya seyahat etmeyi
düşündükleri bölgelerdeki olumsuzlukları göz önünde bulundurarak “dijital/sanal turist” olmayı tercih edecektir. Böylece turizmin “sürekli ikamet edilen yerin dışına en az 24 saat süre ile gidilmesi” kuralını da değişime uğratacaklardır. Bu ve benzeri soruların cevabı aranmaya devam ederken turizm sektörünün dijital teknoloji ile insanı göz ardı etmeden bütünleşmesi, özellikle Türkiye gibi ülkeler açısından daha da önem arz etmektedir. Türkiye yeni dijital devrim Endüstri 5.0 çağına geç kalmamak için dijital teknolojiler üzerine daha fazla bilimsel araştırmalara ağırlık vermelidir.