otobüsü, metro, şehirler arası tren/otobüs, feribot vb.), Giriş seyahate farklı bir ulaşım aracı ile devam etme veya
Ulaştırma işletmeleri turizm endüstrisinin en önemli turistik ulaştırma ve spor etkinliklerine (yamaç paraşütü, bileşenlerinden biridir. Turizm, bir yer değiştirme faaliyeti dalış, sörf vb.) katılma gibi hizmetlerden olduğu için ulaşım olmadan turizmin gerçekleşebilmesi faydalanabilmektedir. Bu nedenle turizm faaliyetlerinin mümkün değildir. aksamadan sürdürülebilmesi için ulaşım sistemlerinin
Seyahatlerde kullanılan ulaşım sistemleri ekonomik, bütüncül biçimde ele alınması büyük önem taşımaktadır.
politik, sosyal ve teknolojik gelişmeler ışığında zaman Ulaştırma İşletmelerinin Tarihsel Gelişimi içinde çeşitli değişikliklere uğramış ancak ulaştırma İnsanlar prehistorik (tarih öncesi) dönemde beslenme, tarihinde Endüstri Devrimi’ne kadar köklü bir değişiklik barınma ve korunma gibi temel gereksinimlerini yaşanmamıştır. Endüstri Devrimi, ulaştırma alanında bir karşılamak için yürüyerek yer değiştirmişlerdir (Methley, çığır açmış ve bu dönemde yaşanan gelişmeler hem 2014). Zaman içinde alet yapma becerisini geliştiren geleneksel hem de turizm amaçlı seyahatlerin seyrine yön insanlar kendi ve ehlileştirebildikleri hayvanların çektiği vermiştir. kızaklarla, suyun kaldırma kuvvetini fark ettikten sonra da ulaştırma teknolojileri sayesinde yolculukta kaybedilen kas gücü ile akıntı ve rüzgâr gibi doğal kaynakların zaman konaklama ve tatil sürelerine eklenerek turistlerin yardımıyla kullandıkları ilkel kano ve sallarla ulaşım daha fazla turizm faaliyetine katılmalarına yol açmıştır. ihtiyaçlarını gidermiş ve yakın çevrelerini keşfetmiştir Bunun yanında turistlerin istek ve beklentileri (Kaya, 2012). doğrultusunda zaman içinde turizme özgü alternatif ulaştırma türleri ortaya çıkmıştır MÖ 3500’lerde Mezopotamya’da kurulan Sümer Uygarlığı ile ticaret çok daha fazla gelişmiş ve ulaşım Turizmde Ulaşım ve Ulaştırma Türleri kolaylığı nedeniyle Fırat kıyılarında (Kuzey Suriye,
Günümüzde kara, deniz, demir ve hava yolu olmak üzere Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu) yeni ticaret dört temel ulaştırma türü kullanılmaktadır. Uluslararası merkezleri ortaya çıkmıştır (Sevin, 2003). Sümerler seyahatlerde hız, zaman, konfor ve güvenlik gibi tarafından “tekerleğin bulunması” ulaştırma tarihindeki nedenlerle hava yolu ve kara yolu ulaştırması büyük rol dönüm noktalarından biri olmuştur. Bu gelişmeden sonra oynamakta, ulusal seyahatlerde ise ülkelerin coğrafi kızaklı arabalar tekerlekli araçlarla yer değiştirerek yük ve koşulları, ulaşım politikaları, ulaşım sistemlerindeki insan taşımada kullanılmaya başlamıştır. Dönemin en gelişmişlik düzeyi gibi faktörler ulaştırma türlerinin büyük buluşlarından biri de “dört tekerlekli arabalar” tercihinde etkili olmaktadır. olmuştur. İlk başta öküzler daha sonra atlar tarafından çekilen bu arabalar savaşlarda da sıklıkla kullanılmıştır Ulaştırma sistemleri en başta turizm amacıyla (Akurgal, 2005). oluşturulmamasına rağmen turizmin ulaştığı büyüme ve gelişme sayesinde turizme hizmet etmeye başlamıştır ve Asur, Hitit, Lidya, Urartu, Pers ve Roma gibi uygarlıklar bazı durumlarda araç yerine amaç hâline dönüşerek geniş coğrafi alanlara yayılmış toprakları üzerinde seyahatin temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Gemi ile denetim ve düzeni sağlamak için eyaletler arasında yollar kanal ve nehir turları, yatlar ile mavi yolculuk veya tren ile inşa ederek kesintisiz ve daha hızlı bir ulaşım sağlamıştır Doğu Ekspresi buna örnek verilebilir. Öte yandan bazı (Gürdal, 2015; Sevin, 2003). Tekerlekli araçlar ve yollar ulaştırma sistemleri sadece turizm amaçlı sayesinde özellikle soylular arasında turistik ve din amaçlı kullanılmaktadır. Bu bağlamda kruvaziyer gemileri, geziler de artmaya başlamıştır (Yılmaz ve Arıkan, 2015b).
günübirlik gezi tekneleri, tur otobüsleri, “sightseeing” Ticaretin gelişmesi kara yollarıyla birlikte deniz veya “hop-on hop-off” olarak adlandırılan şehir içi gezi ulaştırmasının ilerlemesinde de rol oynamıştır. Denizde otobüsleri, safari jeepleri veya sıcak hava balonları seyreden ilk araç günümüzden yaklaşık 5 bin yıl önce yalnızca turistlere hizmet etmektedir. Mısırlılar tarafından kullanılmıştır. Deniz ulaştırmasındaki
Turizmde ulaştırma hizmetleri sadece bir yol veya araçla dönüm noktalarından biri 12. yüzyıla gelindiğinde gerçekleştirilebilirken birden fazla ulaştırma sistemini de “pusulanın bulunması” olmuştur. Çünkü pusulanın kapsayabilmektedir (Lohmann ve Duval, 2011). Özellikle, denizde kullanılması, Baharat ve İpek Yolları başta olmak paket turlarda bir seyahat içinde taksi veya toplu taşıma üzere mevcut ticaret yollarının geleceğini etkileyerek araçlarıyla havaalanına ulaşım, havaalanında yürüyüş, coğrafi keşiflerin önünü açmıştır.
uçakla tatil yerine varış, transfer aracıyla otele ulaşım, Raylı sistemler, önceleri toprağın üzerine taş ve tahta günübirlik geziler ve tekne veya balon turları gibi pek çok döşenerek, ilerleyen zamanda demir ve çelikten raylarda sistem bir arada kullanılabilir. Bireysel seyahatler insanlar ve hayvanların çektiği araçlarla geliştirilmiştir. sırasında da çoklu ulaşım sistemleri tercih Bilinen en eski raylı ulaştırma, 1550 yılında İngiltere’deki edilebilmektedir. Örneğin, turistler tercih ettikleri ulaşım maden ocaklarında yere döşenen tahta raylar üzerinde yolu ve aracı ile vardıktan sonra özel araç kiralama (araba, atlarla çekilen kömür vagonlarının taşınması ile karavan, motosiklet, bisiklet, jeep, atv, tekne vb.), tur satın yapılmıştır (Gürdal, 2015). Havada uçma arzusu ise alma, şehir içi toplu taşıma araçlarını kullanma (halk insanlığın eski zamanlarından itibaren var olmuş, insanlar
önce gördüğü kuşları taklit ederek ilkel araçlarla uçmaya çalışmış, havada kendi başına uçabilen bir araç ise ancak Kara yolları üzerinde inşa edilen ve bir kısmı günümüze asırlar sonra yapılabilmiştir (Mengü, 2013). kadar ulaşan köprü, geçit, derbent ve kervansaray gibi Turizm ve Karayolu Ulaştırması yapılar da Osmanlı döneminde kara yolu kullanımının Kara yolu ulaştırması, bir turun başından sonuna kadar gelişmesinde faydalı olmuştur (Gürdal, 2015). Osmanlılar kara yolu taşıtları vasıtasıyla gerçekleştirilebildiği gibi 1900’lerden itibaren otomobil ile tanışmıştır. İstanbul’da transferler, günübirlik geziler veya rekreatif etkinliklere dönemin en yaygın otomobilleri Fransa’nın Panhard, De katılım gibi kısa süreli veya tamamlayıcı hizmetler de Lahey ve Renault markaları, Hollanda’nın Minerva ve sunabilmektedir. Turizmde kullanılan kara yolu İtalya’nın Fiat gibi arabaları olmuştur
ulaştırmasında otobüs, minibüs, otomobil, motosiklet, Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlılardan pek çok şose ve bisiklet, karavan, cip, kamyonet, atv ve özel amaçlı diğer köprü devralmıştır. Cumhuriyet ilan edildikten sonra taşıtlar yer almaktadır. uygulanan ulaştırma politikalarında kara yolları demir
Güzergâhın ve mola noktalarının seyahat edenler yolu ulaştırmasını besleyecek ve bütünleyecek bir tarafından belirlenme olanağı, varış zamanlarının kontrol ulaştırma türü olarak görülmüştür. İkinci Dünya edilmesinin kolaylığı, bagaj taşımanın ve donanımın temin Savaşı’ndan sonra Marshall yardımına kara yolları da edilme kolaylığı, aracın konaklama için kullanılabilme dahil edilmiş demir yolları âdeta yok sayılarak kara yolu imkânı, evcil hayvan ve hobi aletlerinin taşınma kolaylığı, yapımına ağırlık verilmiştir (Şahbaz, 2013). ABD desteği aileler için daha ekonomik olması, yaşlı ve engelli ile 1950 yılında “Karayolları Genel Müdürlüğü” bireylerin seyahatlerini kolaylaştırması ve manzarayı kurulmuştur (Arıkan ve Ahipaşaoğlu, 2005).
seyretme imkânı gibi nedenler insanların turizm Günümüzde kapıdan kapıya taşımacılık için en uygun ulaştırmasında kara yolunu tercih etmesinde rol ulaştırma türünün kara yolu taşımacılığı olması yük ve oynamaktadır (Şahbaz, 2013). yolcu taşımalarının ağırlıklı olarak kara yolu ağına
Dünyada Karayolu Ulaştırması yüklenmesine ve taşıma türleri arasında dengesizliğe yol açmıştır. Kara yollarının turizmde kullanılmasının önünü açan gelişmeler atlı arabalar yerine motorlu araçların Turizm ve Deniz Yolu Ulaştırması keşfedilmesiyle başlamıştır. 15. yüzyıldan itibaren kendi Kitle taşımacılığında büyük bir öneme sahip deniz yolları başına gidebilen araç düşüncesi ve denemeleri olmasına hem rahatlığı hem de bireylere sunduğu seyir sevki rağmen “buharla çalışan ilk motorlu araç” 1769’da Fransız sayesinde özellikle kıtalar arası ulaştırmada büyük rol mühendis Nicolas Joseph Cugnot tarafından yapılmış ve oynamaktadır. Nehirler, göller, kanallar ve diğer iç sular kendi kendine hareket edebilen anlamına gelen “otomobil” da “deniz yolu” ulaştırmasının kapsamına girmektedir. adını almıştır (Arıkan ve Ahipaşaoğlu, 2005; Purdy ve Foster, 2020). Günümüzde deniz yolu ulaştırmasında yolcu taşımacılığı yapılan gemiler ve feribotların yanında turizm amaçlı Seri üretime dayalı otomobilin asıl öncüsü Amerikalı geliştirilen kruvaziyer gemileri, yatlar, günübirlik gezi Heny Ford olmuştur ve 1927 yılına kadar 15 milyon tekneleri, dalabilir deniz turizmi araçları ve turistik amaçlı otomobil üretmeyi başarmıştır. Edouard Daubree’nin diğer deniz taşıtları kullanılmaktadır. Son yıllarda “Michelin” firması ile beraber şişirilen lastiği bulmasıyla teknolojik ve sektörel gelişmelere paralel olarak özel ilgi seri üretim ilk otomobil 1901 yılında “Oldsmobile” şirketi gruplarına su kayağı, deniz paraşütü, uçurtma sörfü vb.) tarafından piyasaya çıkarılmıştır. gezi, spor ve eğlence amacı ile faaliyette bulunan araçlar
1830’larda İngiltere’de Gurney tarafından yolcu da deniz yolu kapsamında ele alınmaktadır.
taşımacılığında kullanılan buhar motorlu araç “ilk motorlu Dünyada Deniz Yolu Ulaştırması otobüs” olarak kabul edilmiştir. 1900’lü yılların başından Deniz yolu kara yolundan sonra insanlar tarafından itibaren özellikle Avrupa’da otobüslerle yapılan turistik kullanılan en eski ulaştırma türüdür. En başta ilkel gezilerde büyük gelişme kaydedilmiş ve bunun sonucunda biçimde yürütülen deniz yolu ulaşımı, buhar gücü, pusula, otobüs şirketleri kurularak demir yolları ile rekabet haritacılık, astronomi ve gemi yapım tekniklerinin edilmeye başlanmıştır (İçöz, 2014). ilerlemesi sayesinde üretilen büyük tonajlı yolcu ve yük Türkiye’de Karayolu Ulaştırması gemileri sayesinde kıtalar arası taşımacılığın yapılabildiği Milattan önce Sümer, Babil, Asur, Hitit, Lidya ve Roma bir ulaştırma hâline gelmiştir.
gibi birçok uygarlık Anadolu toprakları üzerinde askerî ve Kıtalar arasında hava taşımacılığının hâkimiyet ticari amaçlarla yollar inşa etmeye başlamıştır. İpek Yolu, kurmasının ardından Atlantik’te yolcu taşımacılığına Baharat Yolu, (Pers) Kral Yolu, Likya Yolu, St. Paul Yolu yönelik düzenlenmiş gemiler iş yapamaz hâle gelince gibi dünyaca ünlü yollar Anadolu’da inşa edilmiş veya gemi şirketleri yeni pazar arayışlarına girmiştir. Böylece buradan geçerek çağlar boyunca ekonomik ve deniz yollarının iki nokta arasında yolcu taşımacılığı sosyokültürel hayatın gelişmesinde bir köprü vazifesi dışında tatil amaçlı kullanılması fikrinin gelişmesiyle görmüştür (Gürdal, 2015; Yılmaz ve Arıkan, 2015b). “kruvaziyer turizmi” doğmuştur. Kruvaziyer gemilerinde
yaşanan patlama 1990’lardan sonra da devam etmiş ve bu yapmaktadır. Bugün itibarıyla demir yollarının toplam gemiler yüzen dev eğlence ve konaklama merkezleri seyahatlerdeki payı sadece yüzde ikidir (UNWTO, 2019). hâline gelmiştir. Günümüzde, dünyanın dört bir yanında Dünyada Demir Yolu Ulaştırması 50’den fazla kruvaziyer hattı okyanuslar, nehirler ve göller üzerinde turizm amaçlı deniz yolu taşımacılığı Geçmişte ilk olarak yük taşımacılığında ilkel yapmaktadır. Kruvaziyer ile seyahat eden turist sayısı her denemelerinin yapıldığı demir yolu ulaştırmasının yıl giderek artmakta ve kruvaziyer piyasası da temelleri 19. yüzyıldan itibaren Avrupa’da atılmaya büyümektedir. başlanmıştır. İngiltere’de özel yatırımlarla başlayan demir yolu devrimi hızla tüm Avrupa’ya yayılmış ve çoğunlukla Deniz yolu ulaştırmasında öne çıkan bir diğer endüstri yat devlet desteğiyle ilerlemiştir. 1841 yılında modern turizmidir. 20. Yüzyılın ortalarından itibaren uygun iklimi turizmin kaşifi sayılan “Thomas Cook” tarafından ve coğrafi koşulları nedeniyle Akdeniz kıyılarına ilgi Leicester-Loughborough arasında trenle tarihteki “ilk artmış ve ilk önce Fransız Rivierası daha sonra İtalya ve organize turistik gezi” gerçekleştirilmiştir. İspanya kıyıları yat turizmi alanında önde gelen ve tercih edilen destinasyonlar olmuştur. Günümüzde dünya Günümüzde uluslararası turistik seyahatlerde en az tercih genelinde yat turizminin en çok gelişme gösterdiği edilen ulaştırma türü demir yolu olmasına rağmen ulusal bölgeler Karayipler ve Akdeniz olmuştur. yolcu taşımacılığında demir yollarının kullanımı ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Özellikle teknolojik Türkiye’de Deniz Yolu Ulaştırması bakımdan gelişmiş Uzak Doğu ülkelerinde son yıllarda
Türkiye’de deniz yolu ulaştırmasının temelleri Osmanlı giderek büyüyen ve hızlanan raylı sistemler diğer dönemine dayanmaktadır. Osmanlılar 15. yüzyılda gemi ulaştırma modellerinin önüne geçmektedir. yapımı amacıyla Tersane-i Amire’yi kurmuştur. Avrupa bölgesi günümüzde oldukça gelişmiş bir demir Günümüzde deniz yolu ulaştırmacılığını yürüten “Türkiye yolu ağına sahiptir. Bu sayede özellikle büyük Avrupa Denizcilik İşletmeleri”nin ilk temel taşı olan gemiler bu şehirlerine yayılmış hızlı tren hatlarında “Interrail” ve dönemde İzmit, Gelibolu, Gemlik, Sinop ve Kasımpaşa “Eurodomino” gibi sistemler gelişmiş ve 1980’lerden tersanelerinde yapılmıştır. itibaren turistler tarafından oldukça yaygın biçimde Deniz yolları yurt içi yolcu taşımacılığında en az kullanılan ekonomik bir ulaştırma modeli elde edilmiştir. kullanılan ulaştırma türüdür. 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’de Demir Yolu Ulaştırması deniz yolu ulaştırmasında yurt dışından Türkiye’ye gelen kruvaziyer gemileri ön plana çıkmasına rağmen son Türkiye’de demir yollarının gelişimi diğer ulaştırmalarda yıllarda yaşanan güvenlik krizleri nedeniyle ülkemize olduğu gibi Osmanlı döneminde başlamıştır. Bugünkü gelen kruvaziyerlerin sayısında azalma yaşanmıştır. millî sınırlarımız içinde yer alan demir yolu ağının temeli 1856 yılında 130 kilometrelik İzmir-Aydın demir yolu Türkiye’de turizmde kullanılan en önemli deniz yolu hattı ile atılmış ancak bu hattın işletme hakları İngilizlere ulaştırmalarından bir diğeri “yat turizmi” kapsamında verilmiştir. Böylelikle Osmanlı dönemindeki ilk tren hattı gerçekleştirilmektedir. Türkiye’de 1980’lerden itibaren yabancı sermaye ile işletilmeye başlanmıştır. 1872 yılında turizme yapılan teşvikler ve tanıtımlar neticesinde demir yolu yapım ve işletmesini gerçekleştirmek üzere gelişmeye ve ucuzlamaya başlayan ticari yatçılığın Demiryolları İdaresi kurulmuş ve Osmanlılar tarafından temelleri Bodrum ve Marmaris’te atılmıştır. Daha sonra Haydarpaşa-İzmit hattı inşa edilmiştir. Ancak bundan Göcek ve Fethiye başta olmak üzere Ege ve Akdeniz sonra maddi imkânsızlıklar nedeniyle demir yollarının kıyılarına yayılarak hem yurt içi hem de yurt dışındaki çoğu yabancı yatırımcılar tarafından yapılmıştır (Gürdal, turistler tarafından yoğun talep görmüş ve her geçen yıl 2015). gelişen tekneler ve hizmet çeşitliliği sayesinde büyüyerek günümüze kadar gelmiştir. Mayıs ve ekim ayları arasında Cumhuriyet’in ilk yıllarında demir yolu ulaştırmasında ortalama 5-15 gün arasında süren konaklamalı yat turları önemli atılımlar yapılmış ve demir yolu ağırlıklı bir çoğunlukla ülke sınırları içinde gerçekleştirilmekte ancak politika benimsenmiştir. İkinci Dünya Savaşı’na kadar Yunan ve İtalyan kıyılarına kadar uzanan turlar da büyük bir hızla sürdürülen demir yolu yapımı savaş yapılmaktadır (Berk Albachten, 2012; Yılmaz ve Yetgin, nedeniyle yavaşlamış, 1950’lere gelindiğinde Marshall 2018). planı ile ağırlık tamamen kara yollarına kaymıştır. 1953 yılına kadar katma bütçeli bir devlet idaresi şeklinde Turizm ve Demir Yolu Ulaştırması yönetilen demir yolları işletmesi, kanunla Ulaştırma
Turizm ulaştırmasında güvenlik, ucuzluk, güzergâhı Bakanlığına bağlı olarak “Türkiye Cumhuriyeti Devlet izleme, konfor, terminallerin şehir merkezlerinde Demiryolları İşletmesi” (TCDD) adı altında iktisadi devlet bulunması, kalabalık olmayan güzergâhlar ve çevreyle teşekkülü hâline getirilmiştir (Şahbaz, 2013; Yüksek ve dost olması gibi nedenler bireylerin seyahatlerinde demir Arıkan, 2015). yolunu tercih etme nedenleri arasındadır. Ancak özellikle Son yıllarda yaşanan gelişmelere rağmen yurt içi yolcu denizaşırı seyahatleri kısıtlaması ve ülkeler arası taşımacılığında 2000 yılında yüzde 2,2 olan demir bağlantıların yetersiz olması günümüzde demir yolunu yolunun payı 2017’de yüzde bire düşmüştür (ÇŞB, 2020). uluslararası seyahatlerde en az tercih edilen ulaştırma türü
Son yıllarda Ankara-Kars arasında her gün sefer yapan Kumpanyasının İstanbul’a uğrayan ticari seferleri “Turistik Doğu Ekspresi” geçtiği güzergâhta yer alan olmuştur (Arıkan ve Ahipaşaoğlu, 2005; Coşkun ve doğal güzellikler nedeniyle gezginler ve fotoğraf Arıkan, 2015). sanatçıları tarafından oldukça yoğun talep görmektedir. Cumhuriyet’in ilanıyla 1923 yılında 35 kara ve 15 deniz Bir seferini yaklaşık 24 saatte tamamlayan bu yataklı ve uçağından oluşan “Türk Hava Kuvvetleri” kurulmuştur. yemekli yolcu treni turizm amaçlı demir yolu ulaştırması Türk sivil havacılık tarihinde oldukça önemli yere sahip bakımından önem taşımaktadır. kişilerden biri ülkemizde ilk uçağı yaparak uçuran ve Turizm ve Hava Yolu Ulaştırması “Türkiye’nin ilk havacısı” kabul edilen Vecihi Hürkuş’tur. Hava yolu taşımacılığı uçak, helikopter, zeplin ve balon 1930 yılında Atatürk’ün emriyle “Türk Hava Postaları” gibi hava taşıtlarıyla yapılan ve turizm ulaştırmasında en kurulmuş ve 1933 yılında ABD’den alınan iki “King Bird” fazla tercih edilen ulaştırma türüdür. Kısa menzilli uçağı Ankara-İstanbul arasında çalıştırılarak Türkiye’deki ulaştırmalarda düşük bütçeli taşıyıcılar daha fazla tercih “ilk sivil hava yolu taşımacılığı başlamıştır. “İlk ticari edilirken uzun menzilli uçuşlarda geleneksel ve lüks havaalanı” Ankara’da açılmış ve Ankara-Eskişehir- hizmet sağlayıcılar ön plana çıkmaktadır. İstanbul arasında tarifeli seferler başlamıştır.
Dünyada Hava Yolu Ulaştırması Bugün itibarıyla Türkiye genelinde sivil hava trafiğine açık 56 havalimanı, 51 hava taksi işletmesi, 40 balon “Uçma arzusu” insanlık tarihinden beri var olmasına işletmesi ve tarifeli ve tarifesiz olmak üzere 8 hava yolu rağmen, modern hava yolu ulaştırmasının öncü denemeleri işletmesi yolcu taşımacılığında faaliyet göstermektedir. 18. yüzyılda başlamıştır. Modern havacılık tarihinin temeli Ülkemizde yolcu taşıyan hava yolu işletmeleri 516 yolcu ise 1903 yılında Wilbur ve Orville Wright kardeşler uçağı ile 103 bin koltuk kapasitesine sahiptir. 308 yolcu tarafından geliştirilen “insanlı uçabilen ilk motorlu uçak” uçağı ile en geniş filo THY’ye aittir ve bunu 84 uçakla sayesinde atılmıştır. Pegasus, 53 uçakla Güneş Ekspres (SunExpress) takip
“Hava yolu ile yapılan ilk turistik seyahat” 1932 yılında etmektedir.
Londra Polytechnic Turing Derneği tarafından Ülkemize gelen turistlerin en fazla tercih ettiği ulaştırma gerçekleştirilmiştir. “Hava yolu ile düzenlenen ilk türü yüzde 77’lik pay ile hava yollarıdır. Bugün itibarıyla organize seyahatler” ise Thomas Cook tarafından 1939 yurt dışından hava yolu ile gelen yabancı turist sayısı 34,5 yılında New York-Chicago arasında yapılmıştır. Hava milyona çıkmıştır. Hava yoluyla gelen turistlerin en fazla yolu seyahatlerinin maliyeti demir yollarından çok daha iniş yaptığı iller sırasıyla İstanbul (14,8 milyon), Antalya yüksek olduğu için üst gelir grubuna hitap etmiş ve (14,6 milyon), Muğla (2,6 milyon) ve İzmir (1,1 kitlesel seyahatler ancak 1970’lerde yaşanan gelişmelerin milyon)’dir (KTB, 2020a). ardından yaygın hâle gelmiştir (Mengü, 2013).
Günümüzde dünya genelinde 50’den fazla ülke en az bir hava yolu şirketine sahiptir. Dünyanın en büyük hava yolu endüstrisine sahip ABD, havaalanlarında yaşanan uçak ve yolcu trafiği sıralamasında en önde gelmektedir (IATA, 2019; Weiss, 2020).
Hava yolu ile gerçekleştirilen turizm ulaştırması 1950’lerden itibaren savaşlar, ekonomik krizler, güvenlik krizleri, salgın hastalıklar ve doğal felaketler gibi nedenlerle geçici olarak durgunluk yaşamış, buna rağmen yıllar içinde istikrarlı bir büyüme göstererek uluslararası seyahatlerde en fazla tercih edilen ulaştırma türü olmayı başarmıştır. Bugün itibarıyla hava yollarının toplam seyahatlerdeki payı yüzde 58’e ulaşmıştır (UNWTO, 2019).
Türkiye’de Hava Yolu Ulaştırması
Modern havacılık gelişme sağlayıncaya kadar dünyada olduğu gibi Türkiye’de de farklı uçma denemeleri gerçekleştirilmiştir. Osmanlı döneminde 17. yüzyılda ünlü Türk bilgini Hezarfen Ahmed Çelebi kendi geliştirdiği “takma kanatlar ile uçmayı başaran ilk kişi” olmuştur.
Cumhuriyet öncesinde modern havacılık alanındaki ilk adımlar askerî amaçlı atılmış, Türkiye’nin ilk hava yolu hattı 1922 yılında Franko-Romen Hava Seyrüsefer