TRZ104U-ÖZEL İLGİ TURİZMİ
Ünite 8: Gelecekte Özel İlgi Turizmi-Akıllı Turizm Uygulamaları
Akıllı Turizm
Turizmde var olan bilgi yoğunluğu ve bunun sonucunda bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT) olan yüksek bağımlılığı göz önüne alındığında, “akıllı” kavramının turizmi kapsayan fenomenlere uygulandığını görmek şaşırtıcı değildir. Temelde akıllı turizm, turizm endüstrisini teknolojik yeniliklerle birleştirerek entegre kalkınmanın tipik bir örneğidir. Gretzel vd. (2015) akıllı turizmi fiziki altyapı, sosyal bağlantılar, devlet/örgüt kaynakları ve insan aklından ortaya çıkan verilerin toplanması için bir destinasyondaki çabalar ile desteklenen turizm olarak tanımlamaktadır.
Akıllı turizm, bilgi ve iletişim teknolojileri tarafından desteklenen akıllı deneyim, akıllı iş ekosistemi, akıllı destinasyon gibi çoklu bileşenler ve akıllı katmanlar içerir.
Akıllı destinasyonlar, turist alanlarının sürdürülebilir gelişimini garanti eden, herkesin erişebildiği, ziyaretçinin çevresiyle etkileşimini ve çevresine entegrasyonunu kolaylaştıran, deneyim kalitesini artıran ve sakinlerinin yaşam kalitesini artıran en son teknoloji ürünü altyapı üzerine inşa edilmiş yenilikçi bir turizm merkezi olarak ifade edilmektedir.
Akıllı turizm destinasyonlarının özelliklerini ve her bir paydaş için sonuçlarını şu şekilde özetlemek mümkündür:
A. Turizm organizasyonları • İlgili tüm bilgileri koordine eden ve kullanıcıların gerçek zamanlı bilgilere erişmesini kolaylaştıran akıllı merkez (hub) işlevi, • Temel iş süreçlerinin dijitalleştirilmesi, • Enerji kullanımının optimizasyonu, • Turizm deneyiminin birlikte üretiminde yerel topluluklar, turistler ve hükûmetler/yerel yönetimleri arasında iş birliği, • Kurumsal çeviklik, hızlı karar verme ve tam zamanında bilgilere dayanarak müşterilerin ihtiyaçlarına yanıt verme, • Net bir şekilde hedefleme ve kişiselleştirilmiş hizmet. B. Hükûmet: • Veri açıklığını destekleyen bilgi yönetişimi, • Veri gizliliğini düzenleme, • Kamu-özel ortaklığının oluşturulması, C. Yerel halk ve yerel topluluklar • Sürekli bağlantılı olma, • Yeterince yaratıcı ve güçlendirilmiş, • Teknoloji bilgisi, • Vatandaş gazeteciliği, • Akıllı miras/e-Kültür geliştirmede aktif olarak yer almak. D. Turistler • Birbiriyle bağlantılı ve bilgili turistler, • Aktif eleştirmenler ve fısıltı pazarlamacıları, • Son derece kişiselleştirilmiş hizmet talebi,
• Hem sosyal hem de teknolojik düzeyde ilgilenim, • Sosyal medya üzerinden dinamik olarak tartışma, • Birlikte üretilen deneyim, • İçeriğe katkı sağlama, • Son kullanıcı cihazlarını birden fazla temas noktasında kullanma. E. Çevre • Nesnelerin interneti ile birbirine bağlı, • Bulut bilişim hizmetlerinin varlığı, • Yenilikçi ekosistem, • Çevre genelinde sensör ağları, • Birlikte çalışabilir sosyal platformlar.
Akıllı turizm destinasyonlarında turizm uygulamalarına örnekleri sıralamak gerekirse:
1. Arıtılmış gerçeklik, ziyaretçilerine turizm destinasyonları ve alanlarında dijital deneyimler ve zaman yolculuğu (ör. MÖ 5. yy.da Pantheon tapınağında bir deneyim yaşamak gibi) deneyimlemelerini sağlamaktadır, 2. Araç takip sistemleri gerçek zamanlı bir ulaşım ağı bilgisi sağlar ve son kullanıcı cihazlarına sunulabilmektedir, 3. Oteller, binaları için enerji talebini tahmin edebilmekte ve çevre yöneticilerine göre enerji denetimleri gerçekleştirmektedirler, 4. Turistler için çok dilli hazırlanan elektronik seyahat rehberleri uygulamaları, 5. Mobil cihaz üzerinden yakın ilgi çekici yerler hakkındaki bilgilere erişmek için NFC etiketleri ve QR kodları, 6. Turistlerin şikâyetleri, doğrudan uygun yetkililere yönlendirebilecek SMS veya mobil uygulamalar gibi çeşitli bilgi ve iletişim teknolojileri kanalları tarafından desteklenen bir şikayet yönetim sistemi aracılığıyla kaydedebilmektedirler.
Akıllı destinasyonların temeli, bilgi ve iletişim teknolojilerinin fiziksel altyapıya entegrasyonuna dayanmaktadır.
Akıllı turizm, akıllı destinasyonların yanı sıra, bilgi ve iletişim teknolojilerinin turizm deneyimiyle bütünleşmesinden kaynaklanan sosyal bir olgudur. Akıllı deneyim bileşenleri özellikle teknoloji aracılı turizm deneyimlerine ve bu deneyimlerin kişiselleştirme, içerik farkındalığı ve gerçek zamanlı izleme yoluyla geliştirilmesine odaklanmaktadır. Bilgi toplama, her yerde bağlantı ve gerçek zamanlı senkronizasyonu bu tür akıllı turizm deneyimlerinin ana itici güçleri olarak tanımlamaktadır. Turistler akıllı turizm deneyimlerinin yaratılmasında aktif katılımcılardır. Bu aktif katılımcılar deneyimi sadece tüketmekle kalmamakta aynı zamanda destinasyonla ilgili hashtaglerle Instagrama fotoğraf yükleyerek deneyimin temelini oluşturan verileri yaratmakta, eklemeler yapmakta ve geliştirmektedirler.
Dünyada dijital yetkinliklerin artması ile birlikte, özellikle turizm sektöründe müşteriler, kendileri için özel olarak kurgulanmış deneyimler beklemektedir. Amerika’da yapılan araştırmalara göre seyahat edenlerin %57’si turizmde faaliyet gösteren markaların bilgilerini kişisel tercihlere veya geçmiş davranışlara göre uyarlaması gerektiğini düşünmektedir. Bununla birlikte, turizm şirketleri bilgilerini ve sundukları seyahat deneyimlerini kişisel tercihlere ve geçmiş davranışlara uyarladıkları takdirde, seyahat edenlerin %36’sı aldıkları hizmet karşısında daha fazla ücret ödemeyi makul bulmaktadır. Bu noktada akıllı turizm uygulamaları, turistler ve gezginler için deneyimlerin kişiselleştirilmesinde, özellikle belirli ilgilere sahip ve bu ilgi odaklı seyahat eden özel ilgi turistleri için önem kazanmaktadır. Ayrıca akıllı uygulamaların turistlere kullanıcı ihtiyaçlarını öngörüp destinasyon çekicilikleri ve yerel mutfak deneyimleri ile ilgili tavsiyelerde bulunmak; konuma dayalı ve özelleştirilmiş etkileşimli hizmetler sunarak deneyimleri artırmak gibi amaçları bulunmaktadır.
Üçüncü bileşen akıllı iş ekosistemi, turizm deneyimlerinin birlikte üretimi ve turistik kaynakların değişimini yaratan ve destekleyen karmaşık iş ekosistemini ifade etmektedir. Buhalis ve Amaranggana (2014) akıllı turizmin iş bileşenini, dinamik olarak birbirine bağlı paydaşlar, temel iş süreçlerinin dijitalleştirilmesi ve kurumsal çeviklik ile tanımlamaktadır. Bu akıllı iş bileşeninin belirgin bir yönü, yüksek düzeyde kamu-özel sektör iş birliğini içermesi ve hükûmetlerin altyapı ve veri sağlayıcıları olarak daha açık ve teknoloji odaklı hâle gelmesinden kaynaklanmaktadır. Buna ek olarak, akıllı turizm turistlerin de değer yaratabileceğini ve sunabileceğini, aynı zamanda iş veya yönetişim rollerini izleyebileceğini ve böylelikle üstlenebileceğini kabul etmektedir.
Bu akıllı sistemler, karar destek sistemleri ve tavsiye sistemleri, bağlama duyarlı sistemler, özerk aracı arama ve madencilik web kaynakları, ortam zekâsı ve artırılmış gerçeklikler yaratan sistemler gibi turizmi doğrudan destekleyen çok çeşitli teknolojileri içerir. Bu sistemlerin kullanıcısı olarak gezginler ve turistler üzerine odaklanan bu sistemler:
1) çeşitli faktörlere dayalı olarak kullanıcı ihtiyaçlarını tahmin etmek ve ilgi çekici yerler, yemek yeme ve rekreasyon gibi içeriğe özgü tüketim etkinliklerinin seçimi konusunda önerilerde bulunabilmek; 2) zengin bilgiler, konuma dayalı ve özelleştirilmiş, etkileşimli hizmetler sunarak turistlerin destinasyonda turizm deneyimlerini geliştirmek; 3) turistlerin seyahat deneyimlerini paylaşmalarını sağlamak, böylece diğer turistlere karar verme süreçlerinde yardımcı olmak, seyahat deneyimlerini canlandırmak ve güçlendirmek, ayrıca sosyal ağlarda kendi imajlarını ve durumlarını inşa etmek amacıyla kullanılabilmektedirler.
Akıllı Kültürel Miras Turizmi
Özel ilgi turizmi formlarından biri olan kültürel miras turizmi, belirli bir destinasyonun tarihi, kültürel ve doğal kaynaklarını gerçek anlamda temsil eden yerleri ve etkinlikleri deneyimlemeye dayanan turizm olarak tanımlanmaktadır. Bir destinasyondaki sözlü gelenekler, ritüeller, el sanatları, gelenekleri, dilleri, sanatları, mimari eserler, müzeler, festivaller, anıtlar, arkeolojik sitler, tarihî bina ve anıtlar, kültürel manzaralar, kanallar, köprüler kültürel miras turizmi kapsamında somut ve somut olmayan kültürel miras ögeleri olarak ifade edilmektedir.
Sosyal Medya, Instagram ve Kültürel Miras Alanları Olarak Müzeler
Turistler ve ziyaretçiler tarafından yaygın şekilde kullanılan sosyal medya uygulamaları kültürel miras alanlarından biri olarak kabul edilen müzelerin kapasitesini artırmıştır. Çünkü özellikle genç müze ziyaretçileri, kültürel eserler ve müze sergilerini deneyimin kişisel çevrim içi sosyal ağlar aracılığıyla geliştirildiği, filtrelendiği ve paylaşıldığı yeni çevrim içi bir objektifle deneyimlemek isteyen bir kuşaktan gelmektedirler. Galeriler ve diğer kültür merkezleri gibi müzeler de ziyaretçilerine sergiler workshoplar ve gösteriler hakkında güncel bilgiler vermek için sosyal ağlar, podcastler, bloglar, fotoğraf paylaşımı ve mobil uygulamalar gibi sosyal medya araçlarını kullanmaktadırlar.
Dijital Hikâye Anlatımı
Hikâye anlatma, yaptığımız hemen hemen her şey için geçerlidir. Bilgilendirmek, ikna etmek, eğlendirmek, motive etmek veya ilham vermek gibi amaçlarla tüm insanların hayatında hikâyeler bulunmaktadır. Bilginin aktarımı için hikâye anlatımının önemi, farklı disiplin alanlarındaki birçok araştırmacı tarafından kabul edilmektedir. Bruner (1991) gibi psikologlar, öykülerin olayları anlamak ve bir kültürün değerlerini iletmek için bir çerçeve sağladığını iddia etmektedir.
Karekod
Karekod (QR-Quick Response) olarak bilinen ve önceleri sadece kendi okuyucu cihazıyla kullanılabilen uygulama, günümüzde mobil telefonların dahi okuyabildiği kolaylığa erişmiş dijital bir uygulamadır. Bir karekod, bir uygulamanın dahili bağlantısının olduğu geleneksel barkodun aksine, bir web sayfasına bağlantı gibi önemli miktarda bilginin saklanabileceği iki boyutlu bir barkoddur. Karekodlar, kültürel miras alanları içerisinde ziyaretçiye sunulmak istenen herhangi bir bilgi, görüntü vb. paylaşımların kodlanmış içeriğini taşımaktadır.
Akıllı Yaratıcı Turizm
Özel ilgi turizmi formlarından biri olan yaratıcı turizm aktif katılımlı kültürel deneyimlere odaklanmaktadır. Bir zamanlar sadece bir destinasyonun kültürünü aramak, keşfetmek için seyahat eden turistler şimdi belirli bir sanat eserini veya müziği veya mimariyi deneyimlemeyi tercih eder hâle gelmişlerdir. Akıllı Yaratıcı Turizm; üreticilerin ve tüketicilerin birbirleriyle ilişki kurma ve
karşılaşmalarından değer üretme yeteneğine bağlı olan bir ağ tabanlı turizm biçimidir.
Yaratıcı turizm girişimlerinin çoğu, festival ve modadan sahne sanatları ve mutfak sanatlarına kadar farklı deneyimlere dayanan stratejilerle kentsel bağlamda geliştirilmiştir. Kültür turizminden yaratıcı turizme doğru bir geçiş yaşanmıştır. Kültür turizminden bu yaratıcı turizme bu dönüş, kültür ve turizm alanındaki temel sosyal, teknolojik ve ekonomik evrimsel süreçlerden kaynaklanmaktadır. Günümüzdeki mevcut kültürel sistem, Kültür 3.0 olarak adlandırılmakta ve bireylerin üretim sürecine kolay erişimi yoluyla deneyimlerin birlikte üretilmesine aktif katılımlarını ifade etmektedir. Yüksek kültür ve kitle tüketimine dayalı pazarı temsil eden Kültür 1.0 ve Kültür 2.0 aşamalarının aksine, Kültür 3.0 internet ve sosyal medya, ağ bağlantılı ekonomik aktörler ve birlikte üretim değeri gibi teknik yeniliklere dayanmaktadır.
Yaratıcı turizm ile akıllı turizm arasındaki ilişki temelde, yaratıcı turizmin inovasyon, yaratıcılık ve turistlerin aktif katılım temelinde şekillenmesinden kaynaklanmaktadır. Turistleri yaratıcı deneyimlerle meşgul etmek için akıllı teknolojilerin giderek benimsenmesi, akıllı turizm ortamında yaratıcı turizmi ve yaratıcı endüstriler ve turizm arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmıştır. Yaratıcı turizm sürekli olarak teknoloji gelişmeler ve yeniliklerle bağlantılıdır. Yaratıcılık ve turizm ilişkisini güçlendiren web, mobil teknolojiler ve sosyal medya, etkileşimli iletişim yoluyla kültüre erişimi ve üretimi artırmaktadır.
Kültürel üretime aktif katılım ve dijital medya aracılığıyla yerel kültürle etkileşim, yaratıcı turizmdeki seyahat deneyimlerine örnek olarak gösterilebilir. Örneğin; akıllı telefonlar, kullanıcıların yerel halkla tesadüfen karşılaşmaları da dahil olmak üzere destinasyonun anlatısı ve geleneklerine katılmaya davet edildiği şehirlerde kişiselleştirilmiş güzergâhlar oluşturmaya yardımcı olmaktadır. Artırılmış gerçeklik (AR), sanal gerçeklik (VR), yapay zekâ, sensörler, nesnelerin interneti ve konuma dayalı sistemler, yaratıcı kullanıcılar, kuruluşlar ve destinasyonlar tarafından benimsenen en yaygın akıllı teknolojilerden bazılarıdır.
Genellikle destinasyonun sunduğu ürün ve hizmetlerle birlikte destinasyon çekiciliklerinde yaratıcı akıllı turizm deneyimleri geliştirilmektedir. Örneğin, “Oynanabilir şehirler” (playable cities) projesi yerel toplulukların, vatandaşların ve turistlerin akıllı bilgi iletişim teknolojileri tarafından birbirine bağlandığı ve yaratıcı projelerin birlikte üretimine örnek olarak gösterilebilir.
Büyük Veri ve Akıllı Turizm
İmalat sanayine benzer şekilde, seyahat ve turizm de günümüzün bilgi teknolojisi nedeniyle önemli bir dönüşümden geçmektedir. Günümüzde her turistin ihtiyaçlarını anlayabilen ve gerçek zamanlı kişiselleştirilmiş önerilerde bulunabilen bilgisayar programlarına (ör. yapay zekâ) sahip bir dünyada
yaşamaktayız. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı geliştikçe, bugünün yeni gerçekliğini anlama ve tasarlama araçlarımız da gelişmektedir. Büyük veri analitiği, sadece turistlere değil aynı zamanda turizm endüstrisinde yer alan diğer paydaşlara daha kesin kararlar alma, faaliyetler planlama ve daha bilinçli çıkarımlar yapma konusunda turizm endüstrisine büyük katkı sağlamaktadır.
Sosyal medya verilerinin yanı sıra özellikle, turist rotalarının topolojik karakterlerini anlama, tekrar ziyaret eden turistlerin segmentasyonunu belirleme ve turistlerin katettiği mesafeleri tespit edebilmek amacıyla GPS konum verilerinden yararlanılmaktadır. Bu tür veriler turistlerin gelecekteki muhtemel planlamalarına ilişkin hizmet sağlayıcılara ışık tutmaktadır. Ayrıca, konumlandırma servisleri ile kullanıcıların coğrafi olarak bulunduğu bölgedeki sağlık kurumları, güvenlik birimleri ve konaklama – seyahat ile ilgili bilgileri otomatik olarak edinimi mümkün olmaktadır. Örneğin araştırmacılar taksi yolculuklarının güzergâh verilerini kullanarak turistlerin muhtemel seyahat örüntüleri ve ziyaret tercihlerini belirleyebilmektedirler. Dünyadaki en popüler 20 destinasyonun çekiciliğini değerlendirmek için insan hareketliliğinin bir göstergesi olarak coğrafi konum bazlı (geolocated) tweetleri kullanmışlardır. Bu amaçla 10 Eylül 2010 ve 21 Ekim 2015 tarihleri arasında dünya genelinde 9,6 milyon coğrafi konum verisi içeren tweetten oluşan bir veri setini kullanmışlardır. Sonuç olarak büyük veri analitiği hem tüketiciler olarak turistler hem de turizm işletmeleri ve paydaşları için büyük potansiyele ve faydalara sahiptir.