TRZ102U-TURİST DAVRANIŞI
Ünite 4: Turist Tipolojileri
Giriş
Turistler; seyahatleri süresince fiziksel (doğal ve yapay), sosyo-kültürel ve mekânsal çevre unsurları ile karşılaşmakta, içsel ve dışsal faktörlerin etkisiyle farklı seyahat davranışları sergilemektedirler. Turistlerin seyahat öncesi güdüleri, seyahate yönelik istekleri, seyahatleri sırasındaki deneyimleri ve seyahat sonrası değerlendirmeleri seyahat davranışları doğrultusunda şekillenmektedir.
Turist Tipolojileri ile İlgili Kavramsal Çerçeve
Turizm sisteminin en temel ögesi olarak ifade edilebilecek turistlerin seyahatlerine yönelik davranışları ve farklı özelliklerinin ortaya konulması turizm gelişimi açısından büyük önem arz etmektedir.
Turist tipolojileri; turizmi bir endüstri veya endüstriler toplamı olarak ele alan iktisatçı ve pazarlamacılar açısından pazar bölümlendirmesi yapmak, başka bir ifadeyle pazarı farklı tüketici tiplerine göre gruplara ayırabilmek için önemlidir çünkü tanımlanan bu gruplar için farklı ürünler geliştirilebilir ve buna uygun fiyatlandırma kararları verilebilir (Akış Roney, 2011: 13).
Turist tipolojileri katmanı sosyolojik alanda bireylere/aktörlere denk gelmektedir. Konuyla ilgili psikolojik perspektiften turist tipleri yapısını oluşturabilmek için birçok deneme yapıldığı bilinmektedir.
Turist tipolojilerinin belirlenmesine yönelik çalışmalarda ağırlıklı olarak 3 temel değişkenin dikkate alındığı görülmektedir, bu değişkenler:
• Demografik değişkenler, • sosyo-ekonomik değişkenler ve • psikografik değişkenlerdir.
Psikografik değişkenler arasında en çok tercih edilen özellikler tutumlar, motivasyonlar, inançlar, değerler, motifler, ihtiyaçlar, arzular vb. olarak sıralandırılabilir. pek çok araştırmacı turist tipolojilerinin belirlenmesinde psikografik değişkenlerin dikkate alınması gerekliliğine vurgu yapmaktadır.
Pazar bölümlendirme, “heterojen bir yapıya sahip olan bütün pazarın nispeten benzer ürünlere ihtiyaç duyan tüketici gruplarına ayrılması işlemidir.”
Turist tipolojilerini belirlemek/kullanmak da pazarı bölümlere ayırmak için uygulanabilecek yöntemlerden biri olarak düşünülebilir. Bu yöntem ile farklı özelliklere sahip turistleri birbirine benzer seyahat davranışları sergileyen turist grupları olarak sınıflandırmak mümkün olabilmektedir.
Turist tipolojilerinin belirlenmesi ile turist gruplarının sahip oldukları ortak özellikler tespit edilmekte; istek ve gereksinimlerine daha iyi odaklanılmaktadır.
Turizm işletmeleri ve destinasyon yöneticileri pazardaki fırsatlardan daha fazla yararlanmak amacıyla pazarları bölümlendirmektedirler.
Genel Kabul Görmüş Turist Tipolojileri
Literatür incelendiğinde turistlerin tipolojilerini belirlemeye yönelik gerçekleştirilmiş çok sayıda çalışma yapıldığı görülmektedir. Bütün modeller gibi turist tipolojileri de gerçeğin basite indirgenmiş bir ifadesi olduğu için kısıtlayıcıdır.
Cohen Tipolojileri
1. Örgütlenmiş kitle turisti 2. Bireysel kitle turisti 3. Araştırıcı (kâşif) kitle turisti 4. Başıboş turist
Cohen’in turist tipolojisi turist-yerli halk etkileşiminin turistik seyahat düzenlemelerine, turistlerin güdü, zevk, tercih ve beklentilerine göre farklılaştığını göstermektedir.
Plog Tipolojileri
1. Dış (başkaları) merkezli turistler 2. İç (ben) merkezli turistler 3. Orta merkezli turistler
Plog’un önerisine göre destinasyonlar, gelişme düzeylerine ve hedeflerine bağlı olarak farklı turist tiplerini hedef pazar olarak seçebilirler.
Gallup ve Amerikan Express Tipolojileri
1. Maceraperest turistler 2. Kaygılı turistler 3. Hayalperest turistler 4. Tutumlu turistler 5. Şımarık turistler
1989 yılında Amerikan Express tarafından ABD, İngiltere, Batı Almanya ve Japonya’da 6500 kişi üzerinde yapılan araştırma sonuçlarına göre turistler “maceraperest”, “kaygılı”, “hayalperest”, “tutumlu” ve “şımarık” şeklinde gruplandırılmıştır.
Smith Tipolojileri
Smith’in yaptığı sınıflandırma özellikle turistler ile yerel halk arasındaki sosyo-kültürel etkileşim anlamında önem arz etmektedir. Yerel toplum içerisinde çeşitli sosyal, demografik, etnik ve dil farklılıkları olabilmektedir.
1. Araştırıcı (explorer) turistler 2. Seçkin (elit) turistler 3. Garip (off-beat) turistler 4. Olağandışı (unusual) turistler 5. Kitlemsi (incipient mass) turistler 6. Kitle (mass) turistleri 7. Kapsamlı (charter) turistler
Urry Tipolojisi
Urry’nin vurgulamış olduğu “post-modern turist” tipi, günümüz kitle turizmi hareketlerinin yönünü belirleyen önemli bir unsur olarak kabul edilmektedir.
Post-modern turist; bir turist olarak herhangi bir zaman diliminde tüm turizm çeşitlerine katılabilmekte, bir turizm ürününden diğerine geçiş yapabilmekte ve o anki zevk ve ihtiyaçlarına uygun olarak istediği deneyim türünü yaşayabilmektedir.
Poon Tipolojileri
“Eski turist” ve “yeni turist” tipolojisinden söz etmek mümkündür. Eski turist: Poon’un “eski turist” olarak adlandırdığı turistler, paket turlarla seyahat eden, benzer mekânları gezen ve dolayısıyla benzer davranışları sergileyen homojen kitlelerdir.
Yeni turist ise; “yeni turistler” ise çok daha deneyimli, daha yüksek sosyo-ekonomik statüye sahip, neyi tüketmek istediği konusunda daha bilinçli ve bu nedenle de klasik paket turlarla tatmin edilmesi zor olan turistlerdir. Teknolojik gelişmeler sayesinde daha esnek çalışma saatleri vardır ve daha sık seyahat edebilirler. Yeniliklere ve maceraya açıktırlar. Herkesin gitmediği otantik yerleri görmek isterler. Çevreye daha duyarlıdırlar.
Farklı Turizm Türleri Açısından Turist Tipolojileri
Turistleri farklı özelliklerini dikkate alarak sınıflandırmak amacıyla geliştirilen tipolojilerin farklı turizm türlerine göre de şekillendirildikleri görülmektedir.
Deniz-Güneş-Kum (3S) Turisti Tipolojileri
1. Güneş tutkunu (sunlust) turistler 2. Seyahat tutkunu (wanderlust) turistler
Kültür Turisti Tipolojileri
Kültür turistleri, seyahatlerinde kültürel deneyim kazanmanın yanı sıra eğlenceye yönelik başka turistik deneyimler de elde edebilmektedirler.
1. Amaçlı (Purposeful) kültür turisti 2. Gezici (Sightseeing) kültür turisti 3. Kazara (Serendipitous) kültür turisti 4. İlgisiz (Casual) kültür turisti 5. Tesadüfi (Incidental) kültür turisti
Genel olarak kültür turistleri yüksek çekiciliği olan bir pazar dilimi olarak kabul edilmektedir.
Hausmann (2007) tarafından yapılan bir başka sınıflandırmada ise kültür turistleri için dört farklı tipoloji belirtilmiştir.
1. Yüksek derecede güdülenmiş kültür turisti 2. Kısmen güdülenmiş kültür turistleri 3. Temel ilgileri başka olan turist dilimi 4. Kazara kültür turistleri
Gerçekleştirilen bu araştırmalar göstermektedir ki bazı turistler için bir destinasyonu ziyaret etmenin temel nedeni, kültür turizmi aktivitelerinde bulunmaktır ancak bunun aksine destinasyon seçiminde kültür turizmi aktivitelerinin hiç rolünün olmadığı ziyaretler de
gerçekleşmekte ve bazı turistler plansız bir şekilde kültür turizmi aktivitelerine dahil olabilmektedirler.
Spor Turisti Tipolojileri
Spor turistini diğer turistlerden ayıran en temel özellik, spor turistinin öncelikli olarak spor yapmak veya sportif etkinlikleri izlemek amacıyla turizm olayına katılmasıdır.
1. Açık hava/doğa sporları turisti 2. Tatil köyü spor turistleri 3. Amatör takım sporları turistleri 4. Atletik izleyiciler
Kumar Turisti Tipolojileri
Belirli ülkelere ve bölgelere kumar oynama amacıyla gelen kişiler; bu yerlerde ulaştırma, konaklama, yeme- içme gibi turistik hizmetlerden yararlanırlar ve ülke ekonomisine katkıda bulunurlar. Kumar turistlerine yönelik yapılan araştırmalardan pek çoğu bu turizm türüne katılan kişilerin pek çoğunun “eğlence”, “rahatlama” ve “haz” amaçlı hareket ettiklerini göstermektedir.
Kumar turistleri; seyahat davranışları, tercihleri ve varış yerindeki aktiviteleri dikkate alınarak farklı türlerde sınıflandırılabilir.
1. Kumar ile düşük ilişkisi olan turistler 2. Kumar ile yüksek ilişkide olan turistler 3. Kumardan zevk alan turistler 4. Kumar ile kendini ifade eden turistler
Bir turizm faaliyeti olarak kumar, turistler için rekreasyon, sosyalleşme, entelektüellik göstergesi, kaçış gibi farklı amaçlara hizmet etmektedir.
Şehir Turisti Tipolojileri
Şehir turistlerinin demografik özellikleri ile ilgili gerçekleştirilen araştırmaların pek çoğunda şehir turistlerinin yüksek eğitim düzeyleri, sosyo-ekonomik statüleri, gelir seviyeleri ve kültürel deneyimleri gibi pek çok demografik özelliklerinin benzerlik gösterdiği ortaya konulmuştur.
Şehir turistleri, farklı seyahat etme güdüleri ile hareket etmektedirler. Bazı şehir turistleri günlük yaşantılarında elde ettiklerinden daha farklı deneyimler istemektedirler:
1. Gerçek hayattan kaçış 2. Statü arayışı 3. Dinsel veya ruhani bir deneyim 4. Kültür veya sanat alanında mevcut bilgilerini arttırmak 5. Şehirlerle ilgili göstergeler (rutin deneyimlerden uzaklaştıran şehir göstergelerinden etkilenmektedirler örneğin romantik şehir Paris gibi).