TRM218U-TARIMSAL PAZARLAMA
Ünite 2: Tarımsal Pazarlama Çevresi ve Pazarlama Bilgi Sistemleri
Giriş
Nüfus artışı ile birlikte teknolojide de önemli değişikliklerin olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir. Bitkisel üretimde verim düzeyi yüksek yeni çeşitlerin geliştirilmesi, hayvansal üretimde yüksek verimli ırkların ıslah edilmesi, girdi teknolojilerinde ortaya çıkan gelişmeler tarımsal üretimin artmasına yol açmıştır. Tarımsal pazarlama, tüketicileri ve üreticileri farklı faaliyetlerle bir araya getirerek ekonominin önemli bir unsuru haline gelmiş bulunmaktadır. Artan çevresel bilinç, ekolojik veya daha genel bir ifadeyle sürdürülebilir tarım yöntemlerine uygun olarak yetiştirilen tarım ürünlerine olan talebi arttırılabilir. Gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden toplumun mevcut gıda ve tekstil ihtiyaçlarını karşılayacak sürdürülebilir yollarla yapılan tarıma sürdürülebilir tarım denir. Çevresel değişikliklerin tarımsal pazarlamaya olan etkilerini sadece bir tehdit olarak görmek yerine, bu değişiklikleri fırsatlara dönüştürmek için yaratıcı ve sürdürülebilir çözümler aramak önemlidir. Tarım sektörü, değişen çevresel koşullara uyum sağlama yeteneği ile gelecekte başarıya ulaşabilir.
Tarımsal Pazarlama Çevresi
Tarımsal pazarlamanın girdi tedariki, üretim, arz, tüketim ve tüketici tercihleri gibi farklı unsurları makro ve mikro çevreden etkilenmektedir.
Makro Çevre
Makro çevre, sektördeki çoğu işletmede ortak olan faktörleri içerir. Tarımsal üretime ilave olarak tarıma dayalı ve tarıma yönelik endüstrileri de kapsayan, tarımsal piyasaların tamamını etkileyen daha geniş dış unsurlar makro çevre içinde yer alır. Bu unsurlar üreticinin kontrolü dışındadır ve genel tarımsal pazarlama ortamı üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Makro çevre içinde ele alınabilecek ögeler ekonomik, teknolojik, politik ve yasal, doğal, sosyokültürel ve demografik çevre alt başlıklarında ele alınabilir.
Ekonomik Çevre
Ekonomik bileşenler, üretim ve ticari faaliyetleri etkileyen, pazar dinamiklerini şekillendiren tüm dışsal faktörlerdir. Ücret kontrolü, milli gelir, gelir dağılımı, faiz oranları ve işsizlik düzeyleri arasındaki karmaşık etkileşim, tarımsal faaliyetleri ve ekonomik performansı şekillendirirken aynı zamanda enerji tüketimi ve tarım ürünlerine olan talep üzerinde de somut bir etki yaratmaktadır.
Teknolojik Çevre
İnternet, akıllı cihazlar, yapay zeka, veri analitiği ve dijital pazarlama gibi teknolojik ilerlemeler; tüketici iletişimi, satış stratejileri ve ürün geliştirme süreçlerini kökten değiştirmiştir. Tüketicilerin online alışveriş tercihleri, sosyal medya pazarlaması ve kişiselleştirilmiş reklamcılık gibi teknolojik trendler, pazarlamacıların hedef kitlelerine daha etkili bir şekilde ulaşmasına yardımcı olur.
Politik ve Yasal Çevre
Tarım sektörü için siyasi ve hukuki ortam, büyük bir öneme sahiptir çünkü bu faktörler tarım işletmelerinin işleyişini, ürünlerin üretimini ve pazarlamasını doğrudan etkiler.
Doğal Çevre
Nüfus artışıyla birlikte doğal kaynakların kullanımı, geçmişteki gibi kıt kaynakların kullanımından çok sürdürülebilirlik açısından ele alınmaktadır. Bu paradigma değişikliği tarımsal pazarlama alanında da kendini göstermiştir. Tarım ve çevre arasında dengeli bir ilişkinin varlığı “sürdürülebilir tarım” kavramıyla mümkündür. Sürdürülebilir tarım, doğal kaynakların, gelecekte de yarar sağlayacak şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Sosyokültürel Çevre
Sosyokültürel özellikler arasında toplumun sahip olduğu kültürel değerler, inançlar, adetler, yaşam standardı düzeyleri ve tutumlar sayılabilir.
Demografik Çevre
Tarım sektörü ve tarım ürünleri pazarlaması sıklıkla nüfusun yaş dağılımı, gelir dağılımı, eğitim koşulları, kırdan kente göç ve nüfus yoğunluğu gibi demografik özelliklerinden etkilenmektedir.
Mikro Çevre
Tarımsal pazarlamada mikro çevre, makro çevre unsurlarının tarımsal piyasalara yapmış olduğu bütünsel etkilerden farklı olarak tarım işletmelerine doğrudan ve anlık etkileri olan unsurlardan oluşmaktadır. Mikro çevre; karar alıcı olarak tek başına üreticilerin, tedarik zincirinde yer alan işletmelerin veya tarımsal örgütlerin kontrolünde olan unsurlardır. Tarımsal pazarlamada mikro çevre unsurları; tarım işletmeleri, tedarikçiler, rakipler, pazarlama aracıları (iş birliği yapılan diğer paydaşlar) ve müşterilerden oluşmaktadır.
Tarım İşletmeleri
Toprak, bitki, bina, toprak ıslahının oluşturduğu arazi varlıkları; makine ve hayvan varlığının oluşturduğu işletme varlıkları; kasa mevcudu ile alacakların meydana getirdiği döner işletme sermayesinden oluşan ekonomik birim “Tarım İşletmesi” olarak tanımlanabilir.
Tedarikçiler
Tedarikçiler, tarım işletmelerinin ihtiyaç duyduğu girdileri başka bir ifadeyle üretimde kullandıkları kaynakları sağladıkları kişi ya da kuruluşlardır.
Rakipler
İşletmenin faaliyet gösterdiği alanda tüm işletmeler, fiyatlandırma stratejileri, ürün kalitesi, pazar payı gibi alanlarda birbirleriyle rekabet halindedir. Bu durum pazarlamayı etkilemektedir.
Pazarlama Aracıları (İşbirliği Yapılan Diğer Paydaşlar)
Pazarlama aracıları daha genel bir ifadeyle pazarlamada iş birliği yapılan paydaşların pazar gücü ve fiyatlandırma stratejileri, çiftçilerin pazarlama seçeneklerini etkileyen kararları üzerinde etkilidir. Burada sözü edilen aracılar ya da paydaşlar perakendecileri, toptancıları, işleyicileri, tüccarları, acentaları ve üretici örgütlerini (özellikle kooperatifleri) içerir.
Müşteriler
Tarımsal pazarlamanın en önemli mikro çevresinden bir diğeri de ürünleri satın alan veya tüketen müşterilerdir. Müşteri grubunu belirlemek ve onların taleplerini anlamak, pazarlama stratejilerini belirlemede kritik öneme sahiptir.
Tarımsal Pazarlama Bilgi Sistemleri
İşletmelerin faaliyet gösterdikleri coğrafi bölgeler, sektörler ve ürün grupları büyüdükçe bir başka deyişle globalleşmeyle beraber, geçmişe kıyasla pazarlama bilgi sistemlerine olan ihtiyaç daha da artmıştır.
İşletmeler etkin pazarlama sitemlerinin tasarlanmasıyla sürdürülebilirliklerini sağlayabilirler. İşletmelerde pazarlama kararları için sürekli bir bilgi toplama ve yönetime sunma görevi üstlenen pazarlama bilgi sistemi; pazarlama kararları için gerekli bilgileri düzenli ve sürekli bir biçimde toplamak, muhafaza ve analiz etmek ve yaymak üzere geliştirilmiş bir metotlar dizisidir.
Sistem, birbiriyle bağlantılı ögelerin çevreden alınan girdiyi işleyip hedeflenen çıktılara dönüştürme sürecini ifade eder. Bilgi sistemleri, veriyi işlem sürecinden geçirerek anlamlı çıktılara dönüştürürler. Bu bakımdan dışarıdan ve içeriden girdi olarak veri sağlarlar, bilgiyi yönetirler. Bir bilgi sisteminin işlevi, planlama, kontrol ve karar desteği için veri ve bilgileri toplamak, işlemek, kaydetmek, dönüştürmek ve yaymaktır. Bilgi sistemi üç aktivite ile karar verme, işlemlerin kontrolü, problemlerin çözümü ve yeni ürünler veya hizmetler oluşturmada organizasyonların ihtiyaç duyduğu bilgiyi üretmektedir. Bu aktiviteler girdi, çıktı ve işlemdir. Pazarlama bilgi sistemi (PBS), yöneticilerin karar verebilmeleri için ihtiyaç duyulan bilgilerin, düzenli ve sürekli bir şekilde elde edilmesi, sıralanması, analiz edilmesi, değerlendirilmesi ve dağıtılması için geliştirilmiş sistematik bir yoldur. Bilgiyi yönetme sürecidir. Pazarlama bilgi sistemi dört alt unsurdan oluşmaktadır. Bunlar; işletme içi raporlama sistemi, pazarlama istihbarat (haber alma) sistemi, pazarlama karar destek sistemi, pazarlama araştırması sistemidir.
Tarımsal Pazar ve Pazarlama Araştırmaları
Pazarlama araştırması, işletmelerin gelişimi ve tarımı geliştirmenin yeni yollarını oluşturmak için kritik olan pazarlamanın ana veya bölümsel bir parçasıdır. İşletmenin
karşılaştığı spesifik bir pazarlama problemiyle ilgili olarak sistematik bir veri tasarım, veri toplama, veri analiz ve raporlama sürecidir. Pazarlama araştırması süreci adımları; araştırma probleminin belirlenmesi, araştırma planının geliştirilmesi, örnekleme ve veri toplama, veri analizi ve yorumlamadır. Pazarlama araştırması, hedef kitlesi son kullanıcılar olan bir işletmenin her geçen gün bilinçlenen tüketicilerinin ihtiyaçlarını anlayabilmesinde önemli rol üstlenir, üretici ile tüketici arasındaki mesafeyi azaltır.
Ancak burada belirtilmesi gereken nokta, pazarlama araştırmalarının karar almanın yerine geçemeyeceğidir. Pazarlama araştırmasının başarıyı garanti etmediği ve son kararı araştırmacı değil, pazarlama yöneticilerinin verdiği bir gerçektir. Pazarlama araştırmasının başarıyı garanti etmemesi, pazarlamanın karmaşık ve dinamik doğası gereğidir. Yatırım öncesi yapılan pazar araştırması, çiftçilere üretmeye odaklanmaları gereken ürün ve o ürünün müşterisinin kim olacağı konusunda tavsiyelerde bulunur. Ayrıca çiftçilerin ürünlerinin fiyatını ve üretilecek ürün sayısını belirlemelerine yardımcı olur.
Tarımsal pazarlama araştırması, özellikle tarım sektörüne odaklanan bir pazar araştırması dalıdır. Tarım ürünlerinin üretimi, dağıtımı ve pazarlanması ile ilgili konuların daha derinlemesine anlaşılmasını sağlar. Tarım işletmelerinde pazarlama faaliyetlerinin kaynağı, pazar sorunlarının ve işletmenin hedef pazarda rekabet avantajı elde etme yeteneğinin analizinin yapılmasına ve böylece tüketici ihtiyaçlarının mümkün olan en iyi şekilde karşılanmasına yardımcı olan pazarlama araştırmasıdır. Artan rekabet gücü nedeniyle fiyat düzeyi, arz, talep ve potansiyel pazarın kapasitesi hakkında güncel bilgiye sahip olmak önem kazanmaktadır.
Pazar ve pazarlama araştırma süreci; problem ve amaçların tanımlanması, durum tespiti, yöntem seçimi, veri toplama, analiz ve yorumlama aşamalarından oluşur. Tüketici tercihleri ve davranışları tarımsal pazarlama araştırmalarında önemli bir rol oynamaktadır. Tarım ürünlerine ilişkin tüketici davranışlarının, satın alma ve tüketim kalıplarını etkileyen faktörlerin değerlendirilmesini içermektedir. Ayrıca değer zinciri, araştırmacıların üretimden işlemeye kadar çalışmalarına yardımcı olduğundan tarım endüstrisinin önemli bir yönüdür.
Türkiye’de tarımda çoğunlukla gelenekselci yaklaşımların ağırlıkta olduğu, tarımda yaşlanma problemi ve artı değer oluşturacak yeterli ortamın olmaması nedenlerine bağlı olarak üreticilerin bilgi kaynakları seçiminde informal kaynakları tercih ettikleri görülmektedir.
Türkiye’de üreticilerin gereksinim duydukları tarımsal bilginin iyi yetişmiş uzman eller ile ulaştırılması amacı ile “Tarımsal Eğitim ve Yayım” çalışmalarında yapısal değişikliklere gidilmesi, strateji, amaç ve hedeflerin belirlenmesi gerekmektedir.