TRM213U-BAHÇE TARIMI
Ünite 4: Serin İklim Sebzeleri
Giriş
Serin iklim sebzeleri, Ege ve Akdeniz bölgelerindeki kış soğuklarına dayanır ve 15-18 ºC sıcaklıklarda en iyi gelişimi gösterir. Gelişimleri 27-30 ºC'ye kadar devam edebilir, ancak en düşük sıcaklık sınırları 2-4 ºC'dir. Bu sebzeler kaliteli büyüme, çimlenme ve verim için serin toprak ve hava koşullarına ihtiyaç duyar. Bu bölümde, Brassicaceae, Alliaceae, Chenopodiaceae, Apiaceae ve Asteraceae familyalarına ait serin iklim sebzelerinin botanik özellikleri, yetiştirme koşulları ve teknikleri ele alınacaktır.
Brassicaceae Familyası Sebze Türleri
Bu familyaya dahil olan sebzeler arasında baş lahana, yaprak lahana, karnabahar, brokoli, Brüksel lahanası, şalgam, alabaş, turp, tere, roka ve Çin lahanası yer almaktadır. Bu bölümde ise lahana, karnabahar, brokoli ve turp yetiştiriciliği üzerine bilgiler sunulacaktır.
Lahana Yetiştiriciliği
Lahana (Brassica oleracea L.), yabani bir tür olan Cole wart'tan (Brassica oleracea var. sylvestris) türemiştir ve ana vatanı Akdeniz Bölgesi olarak kabul edilir, ancak bazı araştırmacılar Anadolu'nun da lahana kökeni olabileceğini öne sürmektedir. Lahana, kuzey ve güney yarımkürenin ılıman ve subtropikal bölgelerinde yaygın olarak yetiştirilmektedir. FAO'nun 2022 verilerine göre, dünya genelinde lahana üretimi yaklaşık 72.6 milyon ton olup, Çin bu üretimde başı çekmektedir. Türkiye ise 964 bin ton üretimle 11. sıradadır.
Lahanalar, geniş saçak köklere sahip olup, doğrudan tohum ekiminde tek bir kazık kök oluşurken, fideleme yönteminde kazık kök çatallanır ve toprakta 30-35 cm derinliğe kadar iner. Gövde kalınlığı ve uzunluğu çeşitlere göre değişir; lahanalarda gövde kısa ve kalındır. Yapraklar, çeşitli şekil, renk ve büyüklükte olup, baş oluşumu sırasında iç içe katlanarak belirgin baş yapısını oluşturur. Lahananın çiçekleri genellikle sarı renktedir ve bitkilerde çoğunlukla yabancı döllenme görülür. Meyve, döllenmeden sonra gelişmeye devam eden dişi organdan oluşur. Bakla şeklindeki meyve, ortasında zarla iki göze ayrılır. Başlangıçta yeşil olan baklalar, olgunlaştıkça sararır ve sonunda kahverengiye döner.
Lahana tohumları bakla içinde yer alır ve 20-25 gün sonra belirginleşir. Tohumlar 4-6 yıl boyunca çimlenme gücünü korur, optimal çimlenme sıcaklığı 20-25 °C’dir. Lahana, serin ve nemli iklim koşullarında en iyi gelişimi gösterir; yüksek sıcaklık kalitesini bozar. Toprak bakımından drenajı iyi, organik maddesi zengin ve pH'sı 6-6.5 arasında olan topraklar tercih edilir. Lahanalar genellikle fide ile yetiştirilir ve fideler yaklaşık 30-35 gün içinde dikim büyüklüğüne ulaşır.
Yastık, sebze fidesinin çeşidine ve amacına göre hazırlanan dikim alanıdır. Tava, küçük toprak sırtlarıyla ayrılmış geniş yetiştirme yeridir. Viyol ise fide yetiştiriciliğinde kullanılan çoklu saksılardır.
Lahana üretiminde yıllık bakım işleri arasında çapalama, sulama, gübreleme ve hastalıklarla mücadele yer alır. Çapalama, toprak yapısına göre bir veya iki kez yapılır. Sulama, lahana başlarının düzgün gelişimi için düzenli nem sağlar, damla sulama önerilir. Gübreleme, yeterli azot, fosfor ve potasyum desteği gerektirir. Hastalık ve zararlılarla mücadelede entegre yöntemler önerilir, münavebe önemli bir kültürel yöntemdir. Hasat, başlar sertleşince ancak çatlama başlamadan yapılmalıdır. Verim, çeşide ve uygulamalara bağlı olarak 2-8 ton/da arasında değişir.
Karnabahar Yetiştiriciliği
Karnabahar, serin iklim sebzesi olarak hem kuzey hem de güney yarım kürede yaygın şekilde yetiştirilir. 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 26 milyon ton karnabahar ve brokoli üretilmiştir. Türkiye, bu üretimde 7. sırada yer almakta olup en fazla üretim Samsun ve İzmir'dedir. Karnabaharın kök sistemi topraktan güçlü şekilde faydalanmasını sağlar. Taç, iklim ve yetiştirme koşullarına göre farklı renk ve kalitede olabilir. Optimum büyüme sıcaklığı 17-23 °C olup, düşük sıcaklıklar taç oluşumu için gereklidir. Karnabahar, yüksek verim ve kalite için derin, tınlı ve iyi drenajlı topraklara ihtiyaç duyar. Ayrıca bor (B) ve molibden (Mo) eksikliğine duyarlıdır ve magnezyum (Mg) ihtiyacı yüksektir. Toprak pH'ı ise 6-6.5 olmalıdır.
Yetiştiricilik Türkiye'de Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde yapılır. Fide ekimi haziran-temmuzda yapılır ve yaklaşık 30-35 gün sonra dikim için uygun hale gelir. Viyol içinde yetiştirilen sağlıklı fideler tercih edilmektedir. Tarla, dikim öncesi sürülür ve işlenir. Fide mesafesi erken sezonda 45x45 cm, ana sezonda ise 60x60 cm olmalıdır.
Yıllık bakım işlemleri çapalama, sulama ve gübrelemeyi içerir. Çapalama yabancı otları engelleyerek verimi artırır. Düzenli sulama yüksek kalite ve verim sağlar. Gübreleme, toprağın besin durumuna göre yapılır ve genellikle N, P, K gübreleri kullanılır. Karnabahar bor eksikliğine duyarlıdır ve belirli miktarda azot, fosfor ve potasyum gerektirir.
Hastalıklar arasında Fusarium Solgunluğu, Mildiyö ve Siyah Çürüklük gibi fungal hastalıklar bulunur. Zararlılar arasında ise Lahana Kelebeği ve Yaprak Bitleri yer alır. Dayanıklı çeşitler kullanmak ve bitkisel atıkları temizlemek mücadele yöntemlerindendir. Hasat, taç olgunlaştığında yapılır ve taç boyutu çeşide göre değişir. Soğuk depolama ile ürünlerin ömrü uzatılabilir. Verim, çeşide ve mevsime bağlı olarak değişir; erken olgunlaşan çeşitlerin verimi 8-12 ton, ana sezon çeşitlerinin verimi ise 15-20 ton civarındadır.
Brokoli Yetiştiriciliği
Brokoli (Brassica oleracea var. italica), Akdeniz Bölgesi'ne özgü bir sebze olup, 6. yüzyılda Kuzey Akdeniz'de yetiştirilen yapraklı lahana bitkilerinden türetilmiştir. Bugün dünya çapında yaygın olarak yetiştirilmektedir, Türkiye'de ise 2022'de 49 bin da alanda 106.792 ton brokoli üretilmiştir. Türkiye'deki en büyük üretim alanları İzmir, Antalya ve Mersin'dir.
Brokolinin botanik özellikleri arasında derin olmayan saçak kök sistemi, 30-50 cm uzunluğunda gövde, yeşil çiçek tomurcuklarından oluşan taç ve 4.5-10 cm uzunluğunda meyveler (silikalar) bulunur. Çiçekler erselik yapıda olup yabancı döllenme ile tohum oluştururlar.
Brokolinin yetiştirilmesi için 12-20 °C sıcaklık aralığı idealdir. Toprak pH’sı 6-6.5 olmalı, toprak analizine göre gübreleme yapılmalıdır. Brokoli doğrudan tohum ekimi veya fide dikimiyle yetiştirilir. Gübreleme ve sulama, toprağın verimliliğine göre düzenlenmeli; damla sulama önerilmektedir.
Brokolide karşılaşılan hastalıklar arasında Bakteriyel Yaprak Lekesi, Beyaz Çürüklük ve Mildiyö yer alırken, zararlılar arasında Lahana Kelebeği ve Yaprak Bitleri gibi çeşitli böcekler bulunur. Mücadelede dayanıklı çeşitler ve kültürel önlemler öncelikli olmalı, ilaç kullanımı son çare olmalıdır.
Brokolinin hasadı, taçların pazarlanabilir boyuta (10-25 cm çap) ulaştığında yapılmalıdır. Taçlar yeşil ve kompakt olmalı, hasat gecikirse gevşer. Taçlar uzun süre saklanamayacağından, mümkün olan en kısa sürede pazarlanması önemlidir. Yan taçlar 10-12 gün sonra yeniden hasat edilebilir. Dekar başına verim, hasat şekline, çeşide, dikim sıklığına ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak ortalama 1.5-2 ton arasında değişir.
Turp Yetiştiriciliği
Turplar (Raphanus sativus L.), Brassicaceae familyasında yer alan bir veya iki yıllık kültür bitkileridir. Latince adı Yunanca "raphanos" kelimesinden türetilmiştir ve bu kelime "hızlı görünen" anlamına gelir. Turpların ana vatanı Orta Asya, Hindistan ve Doğu Asya’dır. Turp, tarih boyunca birçok medeniyet tarafından yetiştirilmiştir ve Mısır'dan Çin'e, Japonya'dan Avrupa'ya kadar pek çok yerde bilinmektedir.
Turplar, kök olgunlaşma sürelerine göre farklı çeşitlere ayrılır. Fındık turpları 25-40 günde olgunlaşır ve genellikle beyaz, kırmızı veya iki renkli, yuvarlak ya da uzun köklere sahiptir. İlkbahar ve yazlık çeşitler manavlarda salkım hâlinde satılır. Turplar, farklı şekil, renk ve irilikte olabilir. Küçük kırmızı olanlarına fındık turpu, beyaz olanlara kestane turpu, siyah olanlara ise bayır turpu denir.
Botanik özellikleri açısından turp kökleri birincil kök ve hipokotil dokularından gelişir. Kökler boyut, şekil ve renk açısından çeşitlenir. Genellikle 30 cm'yi geçtiğinde kökler sertleşir ve lifli hale gelir. Fındık turplarının kök derinliği 10-15 cm iken, bayır ve kestane türlerinde bu derinlik 30- 50 cm'ye kadar ulaşır. Yan kökler ise 5-15 cm arasında yayılma gösterir. Turp bitkilerinin gövdesi rozet şeklinde olup, çiçeklenme döneminde bu gövde uzar. Yapraklar basit olup, yaşlı yapraklar dışarıda, genç yapraklar içte yer alır. İlk yapraklar bütün haldeyken, sonradan oluşan yapraklar parçalı hale gelir. Erkenci çeşitlerde yapraklar küçük, geç olgunlaşanlarda ise büyük olur.
Turp meyveleri iki karpelli olup, her bir meyvede ortalama 5-15 tohum bulunur. Tohumlar soluk kiremit kırmızısı renkte ve yuvarlakça bir şekle sahiptir. Tohumlar, uygun koşullarda 4-6 yıl canlılıklarını koruyabilir ve çimlenme gücü en az %85 olmalıdır.
Turplar, yüksek sıcaklık ve susuzluktan hoşlanmaz. En iyi gelişim 13-16 °C arasında gerçekleşir. 25 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda kökler lifli ve kalitesiz hale gelir. Ayrıca, gün uzunluğu da turpların çiçeklenmesi ve kök oluşumunda etkili bir faktördür. Turplar, hafif bünyeli tınlı topraklarda iyi gelişir. pH aralığı 6-8 olan topraklar, turp yetiştiriciliği için uygundur ve gevrek topraklar en iyi sonuçları verir.
Turp yetiştiriciliği doğrudan tohum ekimi ile yapılır. Tarlanın iyi hazırlanması ve yabancı otlardan arındırılması gerekir. Tohumlar, uygun derinlik ve mesafelerde ekilmelidir. Fındık turpları genellikle 4-5 hafta içinde hasat olgunluğuna ulaşırken, bayır ve kestane turpları farklı ekim yöntemleriyle yetiştirilir. Bu nedenle her çeşidin ekim zamanı ve yetiştirilme koşulları farklılık gösterir.
Yıllık bakım işlemleri arasında çapalama, sulama ve gübreleme yer alır. Çapalama, yabancı otları engelleyip bitkiler arasında yeterli mesafeyi sağlamak için yapılır. Sulama, toprağın nem durumuna göre 3-6 kez yapılmalıdır. Gübrelemede aşırı organik gübre kullanımından kaçınılmalı, ticari gübreler tercih edilmelidir. Özellikle azot, fosfor ve potasyum oranları, çeşitlere göre farklılık gösterebilir. Ayrıca, turplar bazı zararlılara karşı duyarlıdır. Toprak kurtları, yaprak bitleri ve çeşitli fungal hastalıklarla mücadele edilmesi gerekmektedir.
Hasat işlemi, turpların olgunlaşmasıyla yapılır. Fındık turpları genellikle 20 cm boyuna geldiğinde hasat edilebilir. Bayır ve kestane turplarında ise hasat kademeli olarak gerçekleştirilir. Hasat zamanlaması, ürünün kalitesini doğrudan etkiler. Verim, çeşitlere ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak değişir. Fındık turplarından dekardan 2-2.5 ton, bayır ve kestane turplarından ise 6-7 ton ürün elde edilebilir.
Alliaceae Familyası Sebze Türleri
Alliaceae familyasına ait soğan, sarımsak, pırasa ve kuşkonmaz, hem dünyada hem de Türkiye’de yaygın olarak sebze olarak yetiştirilip tüketilmektedir. Bu bölümde soğan, sarımsak ve pırasa yetiştiriciliği hakkında bilgi verilecektir.
Soğan Yetiştiriciliği
Soğan (Allium cepa L.), Orta Asya kökenli bir sebze olup, Türkiye'de kuru soğan üretiminde altıncı sıradadır. Soğan bitkisi, sığ ve seyrek dallı bir kök sistemine sahiptir ve kökler genellikle 15-20 cm derinlikte gelişir. Soğan, baş bağlama sürecinde serin sıcaklıkları tercih ederken, yeşil soğan üretimi çevresel faktörlere daha az bağlıdır. Çiçekler 75-180 cm yüksekliğe ulaşır ve yabancı tozlanmayı teşvik eder.
Soğan tohumları 3-4 mm uzunluğunda olup, 1 gramda 200- 275 tohum bulunur. Soğan, serin iklim sebzesidir ve optimum sıcaklık 13-24 °C'dir. İdeal toprak, organik
maddece zengin ve iyi drenajlı olmalıdır. Soğan üretimi doğrudan tohum ekimi, fide dikimi ve arpacık kullanımı ile yapılır. Soğan bitkisi için ideal büyüme, gündüz 17 °C, gece 10 °C sıcaklıklarda gerçekleşir.
Soğan yetiştiriciliğinde genellikle iki çapalama yapılır, biri bitkilerin 2-3 yapraklı dönemde, diğeri ise 5-6 yapraklı iken. Sulama, toprak, iklim ve gelişim aşamasına bağlı olarak değişir. Gübreleme için dekara 15 kg saf N, 10 kg P ve 10 kg K önerilir. En yaygın hastalıklar Beyaz Kök Çürüklüğü ve Soğan Mildiyösü’dür. Soğan hasadı, yalancı gövdenin %50-70'i yan yattığında yapılır ve verim bakım koşullarına bağlı olarak 10 tona kadar çıkabilir.
Pırasa Yetiştiriciliği
Pırasa (Allium porrum L.), dünya genelinde serin iklimlerde yetişen ve dona dayanıklı bir sebzedir. Ana vatanı Akdeniz havzası olup, Türkiye’de 168.710 ton üretimle ikinci sırada yer almaktadır. Pırasanın kökleri yüzeysel olup, önemli bir kısmı toprağın ilk 20 cm'lik kısmında yoğunlaşır. Gövde basık düğme şeklindedir ve yapraklar rozet oluşturur. Yalancı gövde, yenilebilir kısmıdır ve yaprak kınlarının üst üste gelmesiyle oluşur. Çiçekler ikinci yılda 2 metreye kadar boylanabilir, yabancı tozlanma hâkimdir. Pırasa tohumları siyah renkte olup, 12-15 günde çimlenir ve 2-3 yıl çimlenme gücünü korur.
Pırasa, serin iklimlerde yetişen, dona dayanıklı ve iki yıllık bir sebzedir. Büyüme için en uygun sıcaklık 20-25 °C arasında olup, düşük sıcaklıklara dayanıklıdır. Yüksek sıcaklık ve susuzluk kaliteyi olumsuz etkiler. Pırasalar, ekimden sonra 70-140 gün içinde olgunlaşır. Derin, besin açısından zengin ve su tutma kapasitesi yüksek topraklar idealdir. Toprak pH'sı 6.5-7 olmalıdır. Pırasa, tohumla veya fideyle yetiştirilir. Fide üretimi yaygındır ve fideler 2 ay içinde dikime hazır olur. Beyazlatma için derin dikim veya boğaz doldurma yöntemleri kullanılabilir.
Yıllık bakımı aşağıdaki gibidir: Yabancı ot kontrolü için 2-3 kez çapalama yapılır. Toprağın organik maddelerle zenginleştirilmesi gerekir. N, P ve K gübreleri belirli oranlarda uygulanır. Yüzeysel kök sistemi olan pırasa, toprak üstündeki 10-15 cm'nin her zaman nemli tutulmasını ister. Soğan zararlıları pırasayı da etkileyebilir. Mücadelede temiz tohum ve uygun tarla kullanımı önemlidir. Pırasa, her dönem hasat edilebilir. Erken hasatta verim düşerken, aşırı olgunluk kaliteyi etkiler. Hasat elle veya makineyle yapılabilir. Pırasa, 0 °C'de %95 nemle iki ay depolanabilir. Verim, çeşide ve bakım işlemlerine göre dekardan 2-4 ton arasında değişir.
Sarımsak Yetiştiriciliği
Sarımsak (Allium sativum L.) dünyanın en eski bahçe bitkilerinden biridir ve çeşitli kültürlerde 5000 yıl öncesine kadar kullanıldığı belgelenmiştir. Türkiye'de sarımsak üretimi, özellikle Kastamonu, Kahramanmaraş ve Gaziantep gibi illerde yoğunlaşmıştır. 2022 yılında Türkiye'de 25 bin da alanda 47.487 ton taze, 140 bin da alanda ise 140.464 ton kuru sarımsak üretilmiştir. Dünyada en büyük üretici Çin'dir.
Sarımsak, genellikle 500-2000 metre yükseklikte ve 12-24 °C sıcaklıkta yetişir. Toprak olarak verimli, iyi drenajlı ve hafif topraklar tercih eder. Çoğaltma dişlerle yapılır ve toprak hazırlığı için organik gübre kullanılır. Yetiştirme sürecinde sulama, çapalama ve hastalık zararlılarla mücadele gibi bakım işlemleri önemlidir. Hasat, bitkilerin yapraklarının kurumasıyla gerçekleşir ve sarımsaklar depolama için uygun koşullarda saklanır. Verim, dekara 800-1600 kg arasında değişir.
Chenopodiaceae Familyası Sebze Türleri
Dilimizde Kazayaklılar ailesi (Chenopodiaceae) içinde yer alan ve sebze olarak tüketilen ıspanak, pazı ve kırmızı pancar gibi bitkiler bulunmaktadır. Bu kısımda, ıspanak yetiştiriciliği ile ilgili bilgiler sunulacaktır.
Ispanak Yetiştiriciliği
Ispanak (Spinacia oleracea L.), Chenopodiaceae familyasına ait ve dünya genelinde yaygın olarak üretilen bir sebzedir. Ana vatanı güneybatı Asya olup, İran ve Orta Doğu'nun yakın bölgelerinde köken bulur. Ispanak, Çin literatüründe MS 650 civarında, 12. yüzyılda İspanya'ya, 1600'lü yıllarda ise Amerika'ya ulaşmıştır. 2022 yılında dünya genelinde 937.829 hektar alanda 33 milyon 116 bin ton ıspanak üretimi gerçekleştirilmiştir. Çin, 30 milyon 651 bin ton ile dünya üretiminin büyük bir kısmını elinde bulundururken, Türkiye 230 bin ton üretimle üçüncü sırada yer almaktadır.
Ispanak, serin iklimleri tercih eder ve 15-20 °C arasındaki sıcaklıklarda en iyi gelişimi gösterir. 5 °C'nin altındaki sıcaklıklara da dayanıklıdır. Ispanak, verimli ve iyi drene edilmiş topraklarda yetişir. Toprak pH’ının 6-7.5 arasında olması tercih edilir. Ayrıca, toprak organik maddece zengin olmalıdır. Ispanak, tohumla üretilen bir sebze olup, ekim öncesinde toprak 20 cm derinlikte sürülüp, yanmış çiftlik gübresi karıştırılarak işlenir. Ekimde toprak tavında olmalı ve sıralı ekim yapılır. Ekimden sonra, düzenli çapalama, gübreleme ve sulama gibi bakım işlemleri yapılır. Ispanak, azot bakımından zengin toprakları sever ve gübrelemede azot, fosfor ve potasyum kullanımı önemlidir.
Ispanak, genellikle ilkbahar ve sonbaharda ekilerek yaz ve kış hasat edilir. Çapalama işlemi yabancı otların temizlenmesi ve toprak yüzeyinin havalandırılması için gereklidir. Ispanak, genellikle sulamaya ihtiyaç duyar; ancak su ihtiyacı düşük olan bir sebze türüdür. Kurak dönemlerde su eksikliği yaprak boyutunun küçülmesine yol açar ve verimi düşürür.
Ispanak yetiştiriciliğinde karşılaşılan başlıca hastalık Ispanak Mildiyösüdür, ayrıca yaprak bitleri gibi zararlılar da sorun yaratabilir. Ispanak hasadı, bitkilerin 2-3 cm derinlikten köklerinin kesilmesiyle yapılır ve sararmış yapraklar ayıklanıp 0.5 kg'lık demetler hâlinde pazara sunulur. Verim, yetiştirme koşullarına bağlı olarak 1.5-3 ton/da arasında değişir
Apiaceae Familyası Sebze Türleri
Apiaceae (Şemsiye Çiçekliler) familyasında sebze olarak tüketilen bitkiler arasında havuç, kereviz, maydanoz ve dereotu yer almaktadır. Bu bölümde, havuç ve maydanoz yetiştiriciliği ele alınacaktır.
Havuç Yetiştiriciliği
Havuç (Daucus carota), şifalı bitki olarak ilk kullanımından itibaren önemli bir sebze olmuştur. MÖ 3000 civarında Afganistan'da ortaya çıkmış, 1200'lü yıllarda İtalya ve Çin'e kadar yayılmıştır. 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 42 milyon ton havuç üretimi yapılmıştır ve Çin en büyük üretici ülkedir. Türkiye ise 6. sırada yer almıştır. Türkiye'de en fazla havuç üretimi Konya'da gerçekleşmiştir. Havuç, genellikle turuncu renkte olup, mor, siyah, kırmızı, beyaz ve sarı çeşitleri de mevcuttur. Kök kısmı yenilen bitki, hipokotil ve birincil kök dokularından oluşur. Bitki iki yıllık olup, ikinci yılında çiçeklenir ve vernalizasyon gerektirir. Tohumları 3-4 yıl çimlenme yeteneğini korur ve optimum çimlenme 15-20 °C arasında gerçekleşir.
Havuç yetiştiriciliği için en ideal iklim 15-20 °C sıcaklık arasıdır. Sıcaklık 10 °C'nin altına düştüğünde kökler ince ve solgun, 20 °C'nin üstünde ise kısa ve kalın olur. Toprak ise pH’sı 6-7 olan gevşek, iyi drenajlı kumlu-tınlı topraklarda en iyi sonucu verir. Havuçlar, iyi hazırlanmış topraklarda, yüzlek ekimle yetiştirilir. Yabani otlarla rekabet edebilmek için toprak yüzeyine yakın ekim yapılmalı, ilk birkaç hafta yabani otlara karşı dikkat edilmelidir.
Yıllık bakımda çapalama, seyreltme ve gübreleme önemlidir. Havuç için genellikle 7-12 kg/da azot (N), 3-3.5 kg/da fosfor (P) ve 3-5.5 kg/da potasyum (K) gübrelemesi yapılmalıdır. Sulama ise toprak nemine dikkat edilerek 5-7 günde bir yapılmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Havuçlar, hastalık ve zararlılarla mücadele gerektirir. Alternaria yaprak yanıklığı ve külleme gibi hastalıklar verim ve kalite kayıplarına yol açabilir. Hasat zamanı, köklerin olgunlaştığı, genellikle 90-120 gün sonra olmalıdır. Orta erkenci çeşitlerde dekara verim 2.5-3 ton, geçci çeşitlerde ise 4-5 ton arasında değişir.
Maydanoz Yetiştiriciliği
Maydanozun botanik adı Petroselinum crispum olup, Yunanca 'petros' (taş) ve 'selinon' (maydanoz) kelimelerinden türetilmiştir. Güney Avrupa'ya özgü olduğu düşünülen maydanoz, 16. yüzyıldan beri Britanya'da yetiştirilmektedir. Türkiye'de 2022 yılında 76 bin da alanda 105.574 ton maydanoz üretilmiştir. Hatay, maydanoz üretiminde en önde yer alırken, Eskişehir, Balıkesir ve Antalya da önemli üreticilerdir.
Maydanoz, kazık kök yapısına sahip olup 70-80 cm derinliğe kadar büyüyebilir. Gövde ise 100-150 cm'ye kadar uzayabilir ve çiçekler şemsiye şeklinde toplanır. Tohumlar canlılıklarını 2-3 yıl koruyabilir. Maydanoz, 5- 32 °C sıcaklıkta çimlenir ve en iyi gelişim 15-20 °C'de gerçekleşir. Toprak isteği bakımından seçici olmayıp,
kumlu-tınlı ve organik madde bakımından zengin toprakları tercih eder.
Maydanoz doğrudan tohum ekimiyle yetiştirilir. Yetiştirme sürecinde tarlanın iyi hazırlanması, yabancı otların temizlenmesi ve sulamanın düzenli yapılması önemlidir. Ayrıca, maydanoz gübrelemeye olumlu cevap verir, ancak aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Hasat, 60-90 gün sonra başlar ve yılda 6-7 biçim yapılabilir. Verim, dekarda 70-90 bin demet civarındadır.
Asteraceae Familyası Sebze Türleri
Asteraceae familyasında yer alan birçok tür, yetiştiriciliği yapılan bitkiler arasındadır. Bu türler arasında en yaygın olarak yetiştirilen sebzeler, salata ve marul gibi yeşil yapraklı sebzeler olarak öne çıkmaktadır.
Salata-Marul Yetiştiriciliği
Salata-marul (Lactuca sativa L.), Asteraceae familyasına ait bir sebzedir ve Romalılar tarafından kesilmiş saplardan sızan beyaz latekse benzediği için "lactuca" olarak adlandırılmıştır. Ilıman iklimde yetişir ve günümüzde çeşitli botanik varyeteleriyle üretimi yapılmaktadır. 2022'de dünya genelinde marul üretimi 27 milyon ton civarındayken, Çin, ABD ve Hindistan en büyük üreticilerdir. Türkiye ise sekizinci sıradadır. Salata-marul, uygun iklim ve toprak koşullarında yetişir, en verimli topraklar organik madde bakımından zengin ve iyi drenajlı olanlardır. Yetiştirme teknikleri arasında tohum ekimi ve fide dikimi bulunur. Çeşitli hastalık ve zararlılara karşı mücadele gereklidir. Marulun olgunlaşma süresi çeşitlere göre değişir, baş oluşturan çeşitler 50-120 gün arasında olgunlaşır. Verim, dikim alanına ve bitki sayısına bağlıdır.