TRM211U-BİTKİ SU İLİŞKİLERİ
Ünite 8: Su ve Arazi Toplulaştırma
Giriş
Hızla artan dünya nüfusunun gıda talebi nüfus artışına paralel bir şekilde artmaya devam etmektedir. Artan gıda talebinin karşılanması için gıda üretiminin arttırılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Gıda üretiminin arttırılmasının ise iki yolu bulunmaktadır. Bunlardan ilki, gıda üretimi için tarıma açılan arazilerin arttırılmasıdır. Diğer yolu ise birim alandan elde edilen verimin arttırılmasıdır.
Son yıllarda yapılan araştırmalar dünya genelinde bugüne kadar gıda üretimi için açılan tarım arazilerinin sınırına gelindiğini ve bu aşamadan sonra tarıma kazandırılacak yeni arazilerin hemen hemen bulunmadığını göstermektedir. Tam tersine dünyada gıda üretimi için pulluk altında bulunan tarım arazilerinin bir kısmı gerek toprak gerekse de topoğrafik özellikleri nedeniyle sürdürülebilir tarım açısından sürekli işlenmeye uygun olmadığı bilinmektedir. Bu açıdan bakıldığında tarıma yeni kazandırılacak araziler olmadığı gibi tam tersine toprak koruma tedbirleri gereği bir kısım arazinin sürekli işlemeli tarımın dışında bırakılması gerekmektedir.
Arazi Toplulaştırmasının Tarihçesi
Ülkemizde ilk defa 1961 yılında Topraksu Genel Müdürlüğü tarafından 7457 sayılı kanuna ve 4721 Sayılı Yurttaşlar Yasasına dayanarak arazi toplulaştırılması yapılmıştır.
2005 yılında ise çıkarılan 5403 Sayılı “Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı” Kanunu ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na geniş anlamda arazi toplulaştırma yapma ve yaptırma yetkisi verilmiştir. Daha sonraları ise 2007 yılında çıkarılan ve 5403 sayılı yasanın 17. Maddesinde değişiklik yapan 5578 sayılı kanun ile Arazi toplulaştırması (AT) ve Tarla içi geliştirme hizmetlerinde (TİGH) “DSİ Genel Müdürlüğünün kendi sulama alanlarında arazi toplulaştır- ması” yapmasına izin verilmiştir. Son durumda ülkemizde arazi toplulaştırması yapmaya veya yaptırmaya yetkili olan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile DSİ Genel Müdürlüğü bu çalışmaları yürütmeye devam etmektedir. Ülkemizde, kapatılan TOPRAKSU ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından 1961-2005 yılları arasında toplam 349.814 hektarlık alanda toplulaştırma çalışması tamamlanmıştır. 2012 yılı sonu dikkate alındığında ise ülkemizde yaklaşık 3 milyon hektar alanda arazi toplulaştırma çalışmaları tamamlanmış bulunmaktadır.
Su Kullanımında Arazi Toplulaştırmanın Önemi
Aşırı derecede parçalanarak küçültülmüş ve parsel şekilleri bozulmuş arazilerde sulama sistemlerinin kurulması ve parsellerin tümüne su verilmesi mümkün olmamakta veya da çok yüksek maliyetlerle sulama suyu verilebilmektedir. Fakat aynı sahaya arazi toplulaştırması uygulanarak daha büyük ve düzgün şekilli (genelde dikdörtgen şekilli) parsellerin üretilmesi sulama sistemlerinin daha az masrafla oluşturulmasına neden olduğu gibi saha içerisindeki tüm parsellerin sulama kanallarına sınırı olacak şekilde planlanmaktadır.
Arazi toplulaştırması ile oluşturulan yeni parsel şekillerinden (dörtgen parseller) dolayı arazide çalışan insan ve makine gücü iş veriminde artışlar olmaktadır. Bu şekilde çiftçilere arazi toplulaştırmasının sağlayacağı faydalarla ilgili bilgiler sunularak üreticilerin arazi toplulaştırmasıyla ilgili bilgi düzeyi arttırıldıktan sonra mülakat için hedef gruplar titiz bir çalışma sonucu belirlenmelidir.
Arazi Toplulaştırması Yapılacak Alanlarının Belirlenmesi ve Kesinleştirilmesi
Yasal mevzuatın kendilerine arazi toplulaştırması yapmaya yetkili kıldığı kurumlar belirli bir bölgede arazi toplulaştırması yapmaya ve aldığı kararı Bakanlar Kurulu Kararı haline getirmeden önce yörede kapsamlı şekilde araştırmalar yaparak, toprak ve su kaynaklarının tarımda kullanımını engelleyen sorunları belirleyerek ve bu sorunların giderilmesini sağlayacak tedbirlerin tespiti için etüt çalışmaları yapmaktadır. Bu amaçla yapılan etüt çalışmaları ön etüt ve ayrıntılı etüt olmak üzere iki kısımda incelenmektedir.
Ön Etüt Çalışmaları
Proje sahasında yürütülen ön etüt çalışmaları sonucunda arazi toplulaştırma projesi için bölgenin uygunluğuna karar verilirse Bakanlar Kurulu Kararının (BKK) alınması için çalışmalar başlatılmaktadır.
Ayrıntılı Etüt Çalışmaları
Sahanın arazi toplulaştırma projesinin kararı Bakanlar Kurulundan çıktıktan sonraki aşamada yürütülecek olan arazi toplulaştırma projesinde yapılacak iş kalemlerinin ayrıntılarının ve keşif bedellerinin belirlenmesi için ayrıntılı etütlerin yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Kısaca projenin yaklaşık maliyetinin oluşturulmasına yönelik yapılan detaylı etütlerdir.
Arazi Toplulaştırmasının Paydaşlarımıza Anlatılması
Toplantıda arazi toplulaştırma projesiyle ilgili olarak davet edilen kurum kuruluşlara aydınlatıcı bilgiler verilmelidir. Toplantıya hazır bulunan kurum ve kuruluşların proje alanında daha önceden uyguladıkları ya da uygulamayı planladıkları projeler varsa bu projelerle ilgili bilgiler toplantıda ayrıntılarıyla değerlendirilmelidir. Toplantıda gündeme alınan konular ve alınan kararlar rapor halinde yazılarak ilgili tüm birimlere gönderilmelidir.
Sosyal Yapı Etüt Raporlarının Hazırlanması
Sosyal yapı etüt raporları aşağıdaki ana başlıklar halinde hazırlanmalıdır.
1. İçindekiler, 2. Özet bilgiler, 3. Giriş, 4. Yerleşim yeri genel bilgileri, 5. Sosyal yapı etüt raporu bilgileri, 6. SWOT analizi
Sosyal Yapı Etüt Raporunda Bulunması Gerekli Bilgiler
• Köyde fiilen çiftçilik yapanlar ve maliklerin durumu • İşletme büyüklüklerine göre parsel sayılarının dağılımı ve durumları
• Hazine arazilerinin mülkiyet durumu
• Hazine arazilerinin kullanımına itirazlar
• Tarımsal işletmelerin toplulaştırma konusunda bilgi durumu
• Çiftçilere istimlâk ödenmeyecek olmasının olumlu veya olumsuz etkileri
• Çiftçilerin toplulaştırmaya itirazları
• Projede istihdam edilebilecek yerel iş gücü katılımları
• Toplulaştırma projesi ile köye sağlanabilecek ek yararlar
• Köydeki tarla içi geliştirme hizmetleri (TİGH) ihtiyacının belirlenmesi • Toplulaştırma sahasındaki özel ürünlerin ve alanlarının belirlenmesi • Proje alanındaki tarımsal potansiyelin tespiti • Biyolojik çeşitliliğin durumu • Proje sahasında korunması gereken doğal alanların belirlenmesi
• Proje bölgesinin istihdam durumu
• Projenin uygulanmasından önceki parsel de- seninin dezavantajları
• Proje sahasındaki mevcut ürün deseni ile proje sonrası için planlanan ürün desenin belirlenmesi • Akrabalık, hasımlık, aşiret gibi yapıların etkinliği ortaya konulması • Sosyal etüt raporunun sonuç bölümü
Proje sahasında bulunan her yerleşim birimi için ayrı ayrı ve projenin geneli için de bir swot analizi yapılmalıdır. Bu analizde proje sahasının projenin uygulanması yönünden zayıf yönleri, güçlü yönleri, riskleri ve avantajları ele alınarak ayrıntılı olarak çalışılmalıdır.
Arazi Toplulaştırma Uygulaması
Arazi toplulaştırma aşağıda belirtilecek çeşitli işlem basamaklarının sıra ile ve özenle yapılması ile başarıya ulaşması mümkün olabilir.
Kadastro İşlemleri
Proje uygulama alanı içerisinde bir kısım parseller için kadastro paftalarının yenilenmesi gerekiyorsa, bu yerlerin kadastro yenileme işlemleri Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce öncelikle olarak yapılmakta veya yaptırılmaktadır.
Arazi Malikleri ile Ön Görüşme Yapılması ve Muvafakat Alınması
Bilindiği gibi arazi toplulaştırması isteğe bağlı veya Bakanlığın/kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın Bakanlar Kurulu kararı ile zorunlu olarak yapılmaktadır. Fakat uygulamada isteğe bağlı toplulaştırma projelerine öncelik verilmektedir. İsteğe bağlı toplulaştırma için başvuru, proje alanı içerisinde toplulaştırılması istenen arazilerin yarısından çoğuna sahip olan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını teşkil eden arazi sahiplerinin veya vekillerinin yazılı rızası ile yapılmaktadır.
Tapu Siciline Şerh Konulması
Arazi toplulaştırma sahasında yer alan parsellerin tapu kütüğü sayfalarının beyanlar hanesine toplulaştırma alanına girdiğine dair şerh konulması gerekmektedir. Bu şerhler proje idarelerinin isteği üzerine Bakanlık veya Valilikler tarafından ilgili tapu sicil müdürlüklerinden talep edilmektedir. Tapu kütüğüne şerh konulduktan sonra proje tamamlanıp tapuya tescili sonuçlandırılıncaya kadar taşınmazlar üzerindeki her türlü devir, temlik, ipotek ve satış vaadi, ifraz ve taksim, ayni ve şahsi haklar ile şerh işlemleri proje idaresinin talebi ve Bakanlık veya Valiliklerin izni ile yapılabilmektedir.
Toplulaştırma Alanlarında Alınacak Önlemler
Arazi toplulaştırması sahasındaki çitçilerin gerekli önlemleri alabilmesi için öncelikle toplulaştırma projesinin arazi çalışmalarına başlanacağı ekim mevsiminden en az 30 gün öncesinden alışılmış yöntemlerle ilan edilmesi gerekmektedir. Arazi toplulaştırması uygulamalarının çevre, ekolojik denge ve biyolojik çeşitlilik üzerine olan etkisi çok iyi araştırılmalı ve projenin doğal denge üzerinde herhangi bir olumsuz etkisine izin verilmemelidir. Meyve ağaçları, meyvesiz ağaçlar ile geniş çalı topluluğu ve diğer doğal varlıkların proje ile korunması ve iyileştirilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan erozyon tehlikesi bulunan alanlarda bitki örtüsünün korunması ve geliştirilmesi için doğal dengeyi bozmamak kaydıyla proje idaresi tarafından gerekli tedbirler alınmaktadır.
Arazi Derecelendirme Komisyonu
Arazi toplulaştırma çalışmalarının başarısı üzerinde büyük bir etkiye sahip olan arazi derecelendirme işlemleri arazi derecelendirme komisyonu tarafından yapılmaktadır. Arazi derecelendirme komisyonu; proje idaresince belirlenecek başkanla birlikte proje biriminden üç asıl bir yedek üye, köylerde köy muhtarı veya belirleyeceği bir asıl bir yedek üye, belediyelerde, belediye başkanının belirleyeceği konusunda uzman bir asıl bir yedek üye, il özel idarelerinde valinin belirleyeceği konusunda uzman bir asıl bir yedek üye ve proje alanında arazisi bulunan maliklerin kendi aralarından seçecekleri iki asıl bir yedek üye olmak üzere altı asıl üç yedek üyeden oluşmaktadır.
Arazi Derecelendirmesi
Arazi derecelendirmesi, arazi derecelendirme komisyonu tarafından toplulaştırma sahasında bulunan arazilerin aynı değerde yeni araziler ile değiştirilebilmesi amacıyla yapılmaktadır. Arazi derecelendirilmesi proje birimince yapılan/yaptırılan ve toprağın kalıcı ve değişken özelliklerini belirleyen toprak ve verimlilik etütleri, yerleşim yerlerine veya işletme merkezlerine uzaklığı ve arazinin diğer özellikleri göz önüne alınarak yapılmaktadır.
Arazi Derecelendirilmesinin İlanı
Arazi derecelendirme komisyonu tarafından tespit edilen dönüşüm katsayılarını ve parsellerin birim değeri cinsinden karşılıklarını gösterir mülkiyet listesi ve arazi derecelendirme haritası, muhtarlık veya belediyece uygun görülecek yerlerde on beş gün süre ile asılarak ilan edilmektedir.
Ortak Kullanım ve Kamu Tesisleri
Arazi toplulaştırması projesi uygulanan alanlar için ortak kullanım kesinti payı parsel planlamasından önce belirlenmektedir. Sadece proje alanına hizmet edecek olan gölet, baraj, yol, sulama ve drenaj kanalları, elektrik iletim tesisleri ve diğer tesisler için gerekli olan arazi öncelikle ortak katılım payından karşılanmalıdır.
Parsellerin Yeniden Düzenlenmesi
İdeal Parselasyon Planlaması ve Mülakat Çalışmaları: İdeal parselasyon; üreticinin parsellerini yoğunluklu olarak kullandığı parselin yanına ya da en büyük parselinin bulunduğu yere diğer parsellerinin taşınması şeklinde yapılan parselasyondur.
Arazi toplulaştırma projelerinde 3 farklı toplulaştırma stratejisi uygulanmaktadır.
• Bunlardan birincisi; düz ve düze yakın arazilerde yapılan toplulaştırmadır (ideal parselasyon).
• İkincisi; sabit tesislerin çok olduğu veya dalgalı arazilerin yoğun olduğu alanlarda yapılan toplulaştırmadır.
• Üçüncüsü ise; arazi toplulaştırmasında uygulanan karma toplulaştırma stratejisidir.
Mülakat
Başarılı bir parselasyon çalışması yapabilmek için parsel sahipleriyle bu aşamada yapılacak olan mülakatlar sosyal etüt raporu ve ideal parselasyon planını yapan teknik eleman/elemanlar tarafından yapılması büyük öneme sahiptir. Çünkü mülakatı çiftçileri iyi tanıyan, onlarla iyi iletişim kurabilen ve onların güvenini kazanmış teknik elemanların yapması çiftçilerin mülakatlarda doğru tercihlerde bulunmasını kolaylaştırarak projeden elde edilecek başarıyı arttıracaktır.
Arazi toplulaştırmasının neden yapıldığı konusunda mutlaka bilgiler verilmelidir. Toplulaştırmanın yasal durumu ve dayanakları hakkında bilgi verilmeli ve çiftçi ile devletin sorumlulukları ayrıntılı olarak aktarılmalıdır.
Ayrıca toplulaştırmanın sosyal ve ekonomik faydaları hakkında işletmelere bilgiler sunulmalıdır. Arazi toplulaştırmasının sosyal faydaları şöyle özetlenebilir;
a. Yapılacak olan arazi toplulaştırmasıyla bütün parseller yol ve sulama kanallarından yararlanır hale getirileceğinden çiftçiler arasında çok ciddi huzursuzluklara sebep olan yol ve su geçişi problemleri ortadan kaldırılmış olmaktadır.
b. Hızlı nüfus artışı sonucu miras yoluyla bölünen parsellerin toplanarak mümkün olduğunca her çiftçiye tek tapunun verilmesinin sosyal barış üzerinde etkisi olmaktadır.
c. Toplulaştırma projelerinden sonra sayısal olarak parsel sınırlarının belirlenmesi ile kadastro kaynaklı sorunlar minimum düzeye indirilmiş olmaktadır.
d. Yerleşim birimlerinin ihtiyaç durumları dikkate alınarak köylere köy yerleşim alanları ile diğer sosyal alanların kazandırılması ve bu durumun ise kırsalda sosyal yaşam standardını arttırarak faydalı olmaktadır.
e. Arazi toplulaştırması çalışmalarının sadece arazi birleştirmeden ibaret olmadığını, aynı zamanda ihtiyaç durumuna göre tarla içi geliştirme hizmetlerini (yol, kanal, kanalizasyon, tahliye gibi) de kapsadığı için tarımsal üretimin verim ve kalitesini arttırarak faydalı olmaktadır.
f. Genellikle işgal edilmiş ve üzerine binaların yapılmış olduğu mera arazilerinin ya vatandaş arazileriyle ya da hazine arazileriyle değiştirilmesi ile çiftçiler arasında huzursuzluğa neden olan bu işgaller ortadan kaldırılarak sosyal barışa katkı sağlamaktadır.
Mülakat için belirlenecek hedef gruplar şunlardır:
• Bitkisel üretim yapan çiftçiler.
• Hayvansal üretim yapan çiftçiler.
• Hem bitkisel ve hem de hayvansal üretim yapan çiftçiler.
• Şehirde oturup köyde çiftçilik yapan üreticiler.
• Şehirde çalışan arazilerini kiraya veren kişiler.
• Arazi geliri olmayan ve köyde işçilik yapanlar.
• Eşinden dolayı arazi sahibi olan malikler.
• Emekliler.
• Organik tarım yapan çiftçiler.
• Sera üretimi yapan çiftçiler.
• Sebze üretimi yapan çiftçiler.
• Bağ ve bahçe tarımı yapan çiftçiler.
Mülakat öncesi gerekli bilgilendirmeler yapılarak mülakat için hedef gruplar belirlendikten sonra mülakatın yapılması aşamasına geçilmektedir. Mülakatlar üç ana kategoride değerlendirilebilir.
A. Düz arazilerde yapılması gereken mülakat: Sosyal etüt raporu esas alınarak hazırlanan ve projeyi yürüten idare tarafından onaylanmış olan ideal parsel planı yerleşim birimine götürülerek arazi maliklerine sunulmalı, parsellerin toplulaştırmadan önceki ve sonraki durumları ve toplulaştırma ile oluşan avantajlar harita üzerinden göste- rilerek anlatılmalıdır. Ayrıca bu mülakatta arazi maliklerine, ideal parselasyondaki yeni yerlerini kabul edip etmedikleri, arazilerinden hangi parselleri kullandıkları, parsellerin birleştirilmesine herhangi bir itirazlarının olup olmadığı, çiftçilerin itirazı varsa parsellerini, nerede ve kiminle birleştirmek istedikleri harita üzerinden çizdirilmek suretiyle belirlenmelidir. Bu talebin mümkün olmadığı durumlarda üreticiye gerekçeleri ile birlikte anlatılarak ikna edilmelidir. Bu şekilde dinamik ideal parsel planı üzerinden mülakat çalışması yapılmalıdır.
B. Sabit tesislerin yoğun olduğu arazilerde yapılması gereken mülakat: Projenin yürütüldüğü sahada sabit tesis sayısı çok fazla, arazi fazla dalgalı ve parsellerin büyük bir kısmı sınırı değiştirilemeyecek parseller olması durumunda ise bu sahada ideal parselasyon yapılamamaktadır. Bu nedenle bu tip proje sahalarında çalışılırken ideal parselasyon yapılmadan hali hazırdaki kullanım haritaları çıkartılarak mülakatlara başlanmalıdır. Mülakat sonucunda arazi sahiplerinin genel kabulünü sağlayacak şekilde bir parselasyon yapılmaya çalışılmalıdır. Parsellerin fiili kul- lanım durumu ile tapu bilgileri karşılaştırılarak hisse taşıma yapılabilecek parseller tespit edilmeli ve bu tip alanlarda hisse taşınarak toplulaştırma tamamlanmalıdır.
C. Bu iki durumu içinde barındıran araziler de yapılması gereken mülakat: Bu durumda mülakat iki kısımdan oluşur. Öncelikle mutlaka yerinde kalacak parseller belirlenir. Diğer taraftan taşınabilecek parseller belirlenir. Mülakatta taşınabilecek parseller için çiftçinin önerileri de dikkate alınarak taşıma önceliği olan parseller tespit edilmelidir. Mutlaka yerinde kalacak parseller için yapılacak kesintiler parselin kendi içinde yapılabileceği gibi varsa kesintisi kadar hisse bu parsele taşınarak da yapılabilir.
Proje idaresi tarafından çevre, doğa ve genetik kaynakların korunması ve sürdürülebilirliği dikkate alınarak proje alanının yeniden düzenlenmesi aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak yapılmaktadır:
Arazi sahiplerine ait şerhli, parçalı ve hisseli parseller olduğu gibi yeni oluşturulan parsellere taşınarak toplulaştırılmalıdır.
Sabit tesislere sahip araziler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği katan araziler için parsel planlaması bu araziler eski sahiplerine verilecek şekilde yapılmalıdır.
Proje sahası içerisindeki dikili tarım arazileri ile seraların olduğu araziler ihtiyaç durumu dikkate alınarak gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konusu haline getirilmelidir. Çayır ve meralar arazi toplulaştırma projesi kapsamına alınmalı ve mümkün olduğunca bu alanlar da
sulama, drenaj ve yol sistemlerinden faydalanır hale getirilmelidir.
Proje sahasındaki tescilli veya tescilsiz sabit tesislerin tüm belgeleri ilgili kişi/kuruluşlardan temin dilerek bunlardan yerleri değiştirilemeyecek olanların mevcut durumları korunmalıdır.
Yeni Parselasyon Planlarının Askıya Çıkarılması ve Onaylanması
Proje alanındaki araziler için arazi derecelendirme değerleri dikkate alınarak yapılan yeni parselasyon planı ve bu plan esas alınarak oluşturulan sahiplik listeleri mahallinde 15 gün süre ile askıya çıkarılarak ilan edilmektedir. Parsel sahipleri ve diğer ilgililerin ilan süresinin sona ermesinden itibaren 15 gün içinde proje idaresine itiraz etme hakları bulunmaktadır. Bu itirazlar proje idaresince en geç 30 gün içerisinde değerlendirilip karara bağlanmalıdır. Yeni parselasyon planı ve yeni mülkiyet listeleri Bakanlık onayından sonra kesinleşmektedir. Bakanlığın onayı ile kesinleşen parselasyon planına uygun olarak yeni parseller hak sahiplerine dağıtılmaktadır. Bu konuda doğabilecek anlaşmazlıklar yeni durum dikkate alınarak sonuçlandırılmalıdır. Anlaşmazlıklar bakanlıkça parselasyon planının onayından sonra sonuçlanması halinde doğacak olan ilave arazi ihtiyacı öncelikle tahsisli arazilerden karşılanmalıdır. Bunun mümkün olmaması durumunda kamulaştırma bedeli ödenerek karşılanmalıdır. Eğer anlaşmazlığın çözümüyle arazi malikine fazla arazi verildiği ortaya çıkar ise fazla miktar için rayiç bedel parsel sahibinden istenmektedir. Eğer parsel sahibi, rayiç bedeli ödemeyi kabul etmez ise fazla miktar köy tüzel kişiliği adına hisseli olarak tescil edilerek sorun çözülmelidir.
Toplulaştırma Sonucu Yeni Oluşan Parsellerin Tapuya Tescili
Parselasyon planı bakanlığın onayı ile kesinleştikten sonra planın araziye aplikasyonu yapılmaktadır. Parselasyon planın araziye aplikasyonu sonucu meydana gelen yeni duruma ilişkin teknik dosya proje idaresince hazırlanarak kadastro müdürlüğüne gönderilmektedir. Kadastro müdürlüğünde gerekli kontroller yapıldıktan sonra parsellerin tapuya tescili yapılmaktadır. Daha sonra da proje alanının eski ve tescil edilen yeni durumunu belirten mülkiyet listeleri proje idaresince ilgili vergi dairelerine gerekli işlemlerin yapılması için gönderilmektedir.
Arazi Toplulaştırması Kapsamında Kırsal Alan Düzenlemesi, Arazi Dağıtımı, Satışı ve Kamulaştırma
Proje idareleri veya kurulların talebi üzerine Bakanlığın uygun görüşü alınarak proje idareleri kırsal alan düzenlemesi yapabilme yetkisine sahiptir.
Proje Alanlarında Kırsal Alan Düzenlemesi
Proje alanlarında kırsal alan düzenlemesi şu hususları kapsamaktadır:
a. Gerçek ve tüzel kişiler ile kamuya ait tarım arazilerinin parsel sayısının asgariye indirilerek birleştirilmesini ve yeniden düzenlenmesini, gerektiğinde genişletilmesini, toprakların verimli bir şekilde işletilmesini ve bu durumun korunmasını, tarımsal üretimin artırılmasını mümkün kılan önlemlerin alınmasını,
b. Toprakların ekonomik bir şekilde işlenerek verimliliğin artışını sağlamak için yol, sulama ve drenaj şebekelerinin kurulmasını, arazi tesviyesi, erozyon önleyici tesisler ve yan dere yatağı ıslahının yapılmasını,
c. Arazi yeteneği ve toprak özelliklerine göre çayır ve mera alanları da dahil tüm bitkisel üretim alanları ile iskân ve sanayi yerlerinin belirlenmesini,
d. Mevcut çayır ve mera alanlarının 25.02.1998 tarih ve 4342 sayılı Mera Kanununun ilgili hükümlerinde öngörülen şekilde düzenlenmesini,
e. Çevrenin ve doğanın korunması ve iyileştirilmesini,
f. Kırsal yaşam için iskân sahaları ve sosyal-kültürel ihtiyaçları karşılamak için gerekli olan kamu tesisleri ile proje sahalarındaki ortak tesislerin kapladığı alanlar için arsa ve arazi ihtiyaçlarının karşılanması ve köy yerleşim yerlerinin asgari yaşam standartlarını karşılayacak şekilde oluşturulmasını kapsamaktadır.
Ekonomik ölçekte ve sürdürülebilir tarım işletmeleri oluşturmak için tarım arazisi olmayan veya arazisi yetersiz olan proje alanındaki çiftçilere toplulaştırma kapsamında tahsis edilen araziler Bakanlıkça bedeli karşılığında verilebilmektedir. Diğer taraftan da proje sahasında bulunan fakat tarım yapılamayacak kadar küçülmüş araziler ile verimli işletilemeyen tarım arazileri sahiplerinden proje idaresi tarafından anlaşma yolu ile satın alınabilmektedir. Bu şekilde kamu tarafından satın alınan araziler kamu tesisleri için kullanılabildiği gibi gerektiğinde küçük işletmelerin ekonomik ölçekte işletmeler haline getirilmesi için de kullanılabilmektedir. Bunların dışında ayrıca bu araziler ilgili kuruluşlarla işbirliği yapılarak bölgeye iskân edilecek ailelerin arsa ve arazi ihtiyaçları için de kullanılabilir.