TİC208U-İTHALAT VE İHRACAT İŞLEMLERİ
Ünite 8: İhracat ve İthalat Uygulamaları
Giriş
Gerekli bütün belgelerin tamamlandığı durumlarda ihracı ve ithali yasaklanmış mallar dışında bütün mallar ihraç ve ithal edilebilir. Yürürlükteki dış ticaret rejimi kararına göre ihracat ve ithalat; peşin ödeme, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme, kabul kredili ödeme ve akreditifli ödeme yöntemlerine göre yapılabilmektedir.
İhracat İşlem Akışları
1. Aşama
Pazar Araştırması
Pazar araştırması, İşletmelerin faaliyet alanları olan pazara girmeden önce pazarla, müşteri ve rakip kitlesiyle ilgili bilgi toplamasının yanında müşteri talep ve beklentilerini belirleme işlemidir. Bir ürün veya hizmet fikrini, piyasa tarafından kabul edilebilir bir işletmeye dönüştürmenin ilk adımıdır. Pazar araştırması yaparak veriye dayalı mantıkl kararlar verebilir, kendinizi tahminler ve varsayımlardan uzaklaştırabilir ve kaynaklarınızı gerçekten uygulanabilir projelere dönüştürebilirsiniz. Hedef pazar seçerken sektör bazında pazar araştırması yapılmalıdır. Uluslararası Pazarla ilgili bilgi toplamak için;
• Elektronik ortamda internetteki web sayfalarından faydalanılabilir. • Hedef ülkenin istatistik kurumu, • İhracatı geliştirme kuruluşları, • Ticaret ve sanayi odaları, • Sivil toplum örgütleri, • Ticaret müşavirlikleri ve diğer kaynaklarda sağlanmış bilgilerden yararlanılabilir.
Yurt dışındaki araştırma kurumları ile ulusal ve uluslararası örgütlerden ücretli veya ücretsiz olarak sağlanabilen rapor, etüt ve araştırmalar gibi hazır veriler temin edilebilir.
İhraç Edilecek Ürünü Belirlemek
Potansiyel müşterinin bulunması ile birlikte talepleri doğrultusunda Proforma fatura düzenleyerek alıcıya gönderilmesi, ihracat işleminin en önemli safhasını oluşturur.
Proforma fatura, her ne kadar bir fatura ibaresi taşısa da ticari faturayla bir ilişkisi yoktur. Sadece bir anlaşma metnidir. Proforma faturanın özellikleri sıralanabilir:
• Proforma fatura mutlaka PROFORMA FATURA ibaresi taşımak zorundadır. • Hiçbir mali yükümlülük yaratmamaktadır. • Bu fatura karşılığı mal sevkiyatı yapılmaz ve para ödenmez. • Proforma fatura ile ticari amaçlı mal sevkiyatı yapılmaz. • Proforma fatura resmî muhasebe evrakı olmadığı için bilgisayarda düzenlenebilir.
• Proforma fatura teklif niteliği taşıdığı için üzerinde yer alan miktar, yükleme limanı gibi bilgiler toleranslı verilebilir. • Taşıma araçlarından bahsedilirken hangi araçlar ile nakledileceği henüz belli değilse kamyon(lar) veya gemi(ler) ile ibareleri kullanılır. • Pazarlık neticesi fiyatta ve diğer özelliklerde değişiklik söz konusu ise daha öncekiler iptal edilmek kaydıyla birden fazla proforma fatura düzenlenebilir. • Proforma fatura, ödeme yöntemi olarak akreditifin kullanılacağı dış ticaret işlemlerinde, çoğu zaman akreditif açma aracı olarak kullanılır.
Alıcı ile Anlaşmak
Proforma faturada bulunması gereken şartlar/ unsurlar aşağıda açıklanmıştır:
ı • Faturanın tarihi,
• Mal/hizmet cinsi, • Satıcının ve alıcının isim/unvan, adresleri, • Ödeme şekli, • Malların menşei, • Teslim şekli, • Mal veya hizmetin birim fiyatı/miktarı/tutarı, • Malların ağırlığı, ebatları, miktarı, • Sevkiyatın şekli, • Mallara ilişkin ambalaj özellikleri, numara vb. detayların açıklamaları, • Navlun ve sigorta prim tutarları, n Bu “şartlarda” anlaşma sağlandığında ihracat işlemlerinin diğer aşamalarına geçilmiş olur.
2. Aşama
Gümrük İşlemlerini Kimin Yapacağını Belirlemek
Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki alıcının işleri için bir temsilci tayin edebilir. Gümrüklerde iş takibi
yapılabilmesi için; vergi mükellefi gerçek ve tüzel kişilerin bir temsilci tayin etmeleri gerekmektedir. Temsil doğrudan veya dolaylı olabilir. İşletme sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yolu ile, Gümrük Müşavirleri tarafından dolaylı temsil yolu ile şu şekilde temsilci belirlenir.
3. Aşama
İhracatçılar Birliğine Kayıt İşlemleri
13 İhracatçı Birliği Genel Sekreterliği ve bunların altında 26 farklı alanda faaliyet gösteren toplam 60 İhracatçı Birliği bulunmaktadır. İş yerinin çalışma faaliyetine uygun olan birliğin seçilerek (Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri İhracatçılar Birliği gibi) üyelik için başvuru yapılması gerekmektedir.
Mal Mukabili Ödeme Yöntemine Göre İhracat İşlemleri
Kesin İhracat
Bu ödeme şeklinde ithalatçı malı teslim aldıktan sonra mal bedelini ihracatçıya öder. İhracatçı malları alıcı adına sevk ettikten sonra, malı temsil eden belgeleri ithalatçıya ya doğrudan ya da bedelsiz teslim koşuluyla banka aracılığıyla gönderir. İhracatçının en çok risk üstlendiği ödeme şeklidir.
Mal mukabili ödeme satıcı açısından risklidir. Bunun için alıcı firmayı çok iyi analiz etmesi gerekmektedir. Alıcı her bakımdan güven vermelidir. Finansal olarak güçlü olması, bulunduğu ülkenin de güvenilir olması, uluslararası hukuk kurallarının uygulandığı bir ülke olması konularına dikkat etmek gerekmektedir. Bir de mal mukabili ödemede çok iyi hazırlanmış bir sözleşme satıcının riskini azaltabilir. Sözleşmede ödemenin hangi tarihte ve hangi koşulda yapılacağı, ödemenin gecikmesi durumunda ne olacağı da belirtilmelidir.
Dahilde İşleme Rejiminde İhracat
Dâhilde işleme rejimi: Yeniden ihraç edilmek koşulu ile, serbest dolaşıma girmiş veya girmemiş eşyanın her türlü işleme faaliyetine tabi tutulmasına imkân veren ekonomik etkili bir gümrük rejimidir. Bu rejim ihracat yapmaya teşvik eder.
Amacı;
• Dünya piyasa fiyatlarından ham madde temin etmek, • İhracatı artırmak, • İhracat ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak, • İhraç pazarlarını geliştirmek, • İhraç ürünlerini çeşitlendirmek, • Katma değer yaratmak Üretici firmaların tercih ettiği rejimdir. Rejimin uygulanması • Şartlı muafiyet sistemi • Geri ödeme sistemi
Şartlı Muafiyet Sistemi
İhraç edilecek eşyanın üretiminde kullanılan ham madde, yardımcı madde, ambalaj ve işletme malzemelerinin ithalatı sırasında doğan vergilerin teminata bağlanarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ithal edilmesi ve üretim sonucunda elde edilen eşyanın ihraç edilmesini müteakip alınan teminatın iade edilmesidir.
Geri Ödeme Sistemi
Serbest dolaşımda bulunan eşyanın işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edilmesi hâlinde, bu eşyanın serbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş olan ithalat vergilerinin geri verilmesidir.
İthalat İşlem Akışları
1. Aşama: İthalat
Yurt dışında üretilmiş bir malın, ülkedeki alıcılar tarafından satın alınmasına denir. İthalatın diğer bir adı da dış alımdır ve ihracatın karşıtı olarak da tanımlanabilir. Dış ticaret verilerinin en önemli başlıklarından biri olan ithalat, ihracatla beraber bir ülkenin dış ticaret dengesini oluşturur.
Kamu ahlakı, kamu düzeni veya kamu güvenliği; insan, hayvan ve bitki sağlığının korunması, sınai ve ticari mülkiyetin korunması amaçlarıyla ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde alınan önlemlerin kapsamı dışındaki eşyanın ithali serbesttir.
Yurt dışında ve serbest bölgelerde faaliyet gösteren tedarikçiler araştırılarak size uygun olan en iyi ithal eşyasının belirlenmesi gerekir. Proforma fatura oluşturarak satıcıya hangi ürünlerin ithalatının yapılmasının istendiğinin bildirilmesi gerekir
2. Aşama: Gümrük işlemlerini kimin yapacağını belirlemek
İhracat akışında olduğu gibi ithalat akışında da temsilci seçimi önemlidir. Genelde ithalat işlemlerinin mevzuatı çok kapsamlı ve yoğun olduğundan firmalar ithalat işlemleri için dolaylı temsilci olarak Gümrük Müşavirliği firmalarını tercih eder. Ülkeler göre değişkenlik gösteren anlaşmalar ve mevzuatların çok titizlikle takibi gerekmektedir. Gümrük ve Dış Ticaret Mevzuatı kıymet, menşe, gümrük tarifesi gibi teknik birçok konuyu ve dijital uygulamayı içerdiğinden hatalı bir işlem yapılmaması için bu konularda uzmanlaşmış gümrük müşavirleri sizlere yardımcı olabilir.
Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilirler.
Gümrüklerde iş takibi yapılabilmesi için; vergi mükellefi gerçek ve tüzel kişilerin bir temsilci tayin etmeleri gerekmektedir. Temsil doğrudan veya dolaylı olabilir.
İşletme sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yolu ile; Gümrük Müşavirleri tarafından dolaylı temsil yolu ile temsilci belirlenir.
3. Aşama: İthalat edilecek ürünün GTİP’ini (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) tespit etmek
İthalat işleminin en önemli aşamasıdır. Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır.
Gümrük Tarife Cetveli, izahnamesi ve eşya fihristi, Müsteşarlıkça hazırlanır ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu şekilde yayımlanan metinler idari ve kazai uygulamalarda esas tutulur.
Tarife, uluslararası eşya sınıflandırma ve vergilendirme cetvelidir. Bütün eşyaların Türk Gümrük Tarife Cetveline göre 12 rakamlı(kodlu) bir Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) altında beyan edilmesi gerekmektedir.
4. Aşama: Taşımanın nasıl yapılacağının belirlenmesi
• Kara yolu • Demir yolu • Deniz yolu • Hava yolu
Eşya için en uygun taşıma aracının belirlenmesi: Taşıyıcı firma eşyaların araca yüklenmesinden sonra malın mülkiyetini temsil eden kara yolu taşımacılığı için CMR, demir yolu taşımacılığı için CIM, deniz ve hava yolu taşımacılığı için Konşimento düzenler.
5. Aşama
İthalatta risk kriterleri ve gümrük vergi oranları dikkate alınarak ithalatçı/alıcı firmanın, ihracatçı/gönderici firmadan ne gibi belgeleri isteyeceği bildirilir. İthalatçı firma tarafından hazırlanacak belgeler:
• Ticari fatura • Çeki listesi • Ülkelere göre farklılık gösteren belgeler
6. Aşama
Taşıyıcı firma ithalat yapılacak gümrük idaresine vardığında ilk olarak giriş özet beyan ki bu beyan, Türkiye Gümrük Bölgesine giren eşyanın emniyet ve güvenlik yönlerinden risk analizine tabi tutulması amacıyla, eşya “giriş” gümrük idaresine varmadan önce elektronik yolla verilen ve taşıt aracı ile eşyaya ilişkin genel bilgilerin yer aldığı beyandır.
Özet beyan, eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren veya eşyanın gümrük bölgesine taşıma sorumluluğunu üstlenen kişi (bu sayılan kişiler taşıyıcı tanımına girmektedir) tarafından verilebilir. Bu kişilerin yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla özet beyan bu kişiler adına hareket eden kişi, eşyayı yetkili gümrük idaresine sunabilen veya eşyanın sunulmasını sağlayan kişi ya da bu sayılan kişilerin temsilcisi tarafından verilebilir
7. Aşama
İthalat Gümrük Beyannamesi Düzenlenmesi İthal edilecek eşyanın gümrük beyannamesi yetkili gümrük idaresine beyan edilmesi gerekmektedir. Beyanın bilgisayar veri işleme tekniği ile yapılması esastır.
Mal Mukabili Ödeme Yöntemine Göre İhracat İşlemleri
Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi (Kesin İthalat)
Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi; ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkündür. Rejim kodu “4000”, aha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın muafiyete tabi olmadan serbest dolaşıma girişi ile eş zamanlı yurt içi kullanımı demektir. Mal mukabili ödeme ithalatçı için ideal bir ödeme yöntemidir. Alıcı ödemeyi yapmadan önce satın aldığı ürünleri kontrol etme imkânına sahiptir. Ürünler
sözleşmeye uygun ürünler değil ise defolu veya düşük kaliteli ise bu, satıcının sözleşmeyi ihlal ettiği anlamına gelecek ve alıcı ödeme yükümlülüğünü, satıcı uygun ürünü teslim edene kadar erteleyebilecektir. Mal mukabili ödemelerde ayrıca ödeme vadesi de konulabilir. Bununla satıcı/ihracatçı alıcı/ithalatçı firmaya bir nevi kredi açmış olur.
Dâhilde İşleme Rejimi Kapsamında İthalat
Dâhilde işlemi rejimi uygulanması ile ilgili bilgiler dâhilde işleme rejimi kapsamında ihracat bölümünde sizlere sunulmuştur. Dâhilde işleme rejiminin “şartlı muafiyet sistemi” kapsamında kodu; 5100, Daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın dâhilde işleme rejimi şartlı muafiyet sistemine tabi tutulması Dâhilde işleme rejiminin “geri ödeme sistemi” kapsamında kodu; 5141, Dâhilde işleme rejimi geri ödeme sistemi kapsamında serbest dolaşım ile eş zamanlı yurt içi kullanıma giren eşyanın dâhilde işleme rejimi şartlı muafiyet sistemine tabi tutulması Şartlı muafiyet sisteminde ithalat sırasında doğan vergiler teminata bağlanırken, geri ödeme sisteminde ithalat esnasında vergi alınmakta olup işlem görmüş ürünün ihracı hâlinde alınan vergi geri ödenmektedir.
Geri Gelen Eşya
İhracatını gerçekleştirdiğiniz eşya, alıcısı tarafından çeşitli sebeplerle kabul edilmeyerek size geri gönderilebilir. Bir eşya Türkiye’den ihraç edildikten sonra üç yıl içinde geri gelmesi hâlinde, yükümlüsünün talebi üzerine, belli koşulların karşılanması şartı ile ithalat vergilerinden muaf olarak yeniden serbest dolaşıma sokulabilmektedir. Üç yıllık süre hesaplanırken eşyanın Türkiye’den çıkışındaki fiili ihracat tarihi esas alınır. Üç yıllık süre beklenmeyen hâller ve mücbir sebeplerle uzatılabilir. Eşyanın üç yıllık süreyi veya üç yıllık sürenin üzerinde gümrük idaresince uzatılan süre varsa bu süreyi aşarak Türkiye’ye geri getirilmesi hâlinde ise gümrük idaresi tarafından usulsüzlük cezası uygulanıp, gümrük vergileri tahsil edilerek ithalatı tamamlanacaktır.