TİC208U-İTHALAT VE İHRACAT İŞLEMLERİ
Ünite 4: Uluslararası Satış Sözleşmelerinde Kullanılan Teslim Şekilleri
Giriş
Dış ticarete taraf olan firmalar farklı ülkelerde, bazen de ayrı kıtalarda yerleşik bulunmakta olup çoğunlukla birbirlerini tanımamaktadır. Dış ticaret sürecinde malların ülkeler arasında taşınması söz konusu olmakta, bu taşımalar sırasında mallarla ilgili olarak çeşitli risk ve maliyetler ortaya çıkmaktadır. Bu maliyet ve risklerin ihracatçıya mı yoksa ithalatçıya mı ait olacağının taraflar arasındaki görüşmeler sırasında tespit edilmesi ve dış ticaret sözleşmelerinin buna göre yapılması gerekmektedir.
Dış ticarette teslim şekilleri 1936 yılına kadar yazılı olmayan ticari örf ve adetlere göre belirleniyordu. Ticari örf ve adetler herkes tarafından bilindiği için sözleşmelerde ayrıca yer almasına gerek kalmıyordu. Ancak ticari örf ve adetler, tarafların farklı yorumlamaları, ülkeden ülkeye farklı uygulamalar vb. sebeplerle dış ticarette sorunların doğmasına neden olmuştur. Bunun üzerine ticari örf ve adetleri, bütün dış ticaret yapan ülkelerin ortak bir şekilde kullanabileceği standartlar hâline getirecek, hükûmetlerden bağımsız, uluslararası bir kuruma ihtiyaç duyulmuştur. İşte bu amaçla 1919 yılında Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) kurulmuştur.
Incotermler
İhracat işlemleri sırasında alıcı (ithalatçı) ile satıcı (ihracatçı) arasında düzenlenen satış sözleşmesinde satılan malın alıcıya hangi suretle teslim edileceği kayda bağlanmalıdır. İhracat işlemlerinde malın teslimatı ifadesinden malların teslim yeri, teslim yöntemleri, sigorta ve taşıma giderlerinin kime ait olacağı gibi konular anlaşılabilmektedir. Bu nedenle eksiksiz bir satış sözleşmesi bu gibi konulara da açıklık getirmek zorundadır.
Dış ticaret işlemlerinde taraflar arasındaki anlaşmazlıkları gidermek ve malın teslimatı sırasında yapılacak harcamaların ve ortaya çıkabilecek hasar ve rizikoların kime ait olacağını tespit etmek maksadıyla Milletlerarası Ticaret Odası, kısa adı, INCOTERMS olan Ticari Terimlerin Yorumlanması İçin Uluslararası Kurallar (The International Rules For The Interpretation of Trade Terms) adlı bülteni yayımlamıştır.
İlk defa 1936 yılında Ticari Terimler Komitesi tarafından kabul edilen “Ticari Terimlerin Tanımlarına İlişkin Uluslararası Kurallar” (The International Rules for Interpretation of Trade Terms Incoterms 1936) aynı yıl Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce-ICC) İdare Meclisince de kabul edilmiştir.
Bu kurallar 1953, 1967, 1976, 1980 ve 1990 Milletlerarası Ticaret Odasınca (ICC) revizyona tabi tutularak uygulanmıştır. Günümüzde ise hâlen geçerli olan “Incoterms 2020”dir.
Incotermlerin Tanıtım Şekillerinde Uygulanan Yeni Yöntem
ICC Çalışma Grubunun yaptığı revizyon çalışmalarından yararlanılarak, kolay okunup anlaşılabilmesi için ticari
terimlerin değişik bir şekilde düzenlenmesi önerilmiştir. Bu terimler temelde birbirlerinden farklı dört bölüm hâlinde gruplandırılmıştır. Bu yeni sınıflandırmaya ilişkin gruplar, teslim şekilleri ve tanımlar aşağıdaki gibidir:
E grubu Çıkış – EXW: Satıcının Ülkesindeki İş Yerinde Teslim
F Grubu – FCA: Satıcının Ülkesinde Teslim Yeri Belirtilerek Taşımacıya Teslim
F Grubu – FAS: Satıcının Ülkesinde İsmi Belirtilen Sevk Limanında Gemi Yanında Teslim
F Grubu – FOB: Satıcının Ülkesinde İsmi Belirtilen Sevk Limanında Gemide Teslim
C Grubu – CFR: Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Limana Kadar Navlun Ödenmiş Olarak Teslim
C Grubu – CPT: Alıcının Ülkesinde Varış Noktasına Kadar Navlun Ödenmiş Olarak Teslim
C Grubu – CIF: Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Limana Kadar Navlun ve Sigorta Primi İhracatçı Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim
C Grubu – CIP: Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Varış Noktasına Kadar Sigorta Primi ve Navlun İhracatçı Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim
D Grubu – DAT: Terminalde Teslim
D Grubu – DAP: Belirlenen Yerde Teslim
D Grubu – DDP: Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Varış Noktasında Gümrük Vergileri Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim
Teslim şekillerinin bazıları ihracatçının bazılarını ise ithalatçının lehinedir. Dolayısıyla ihracatçılar EXW gibi kendileri için en az maliyet ve risk gerektiren teslim şekillerini tercih ederken ithalatçılar da DDP gibi kendi yararlarına olan teslim şekillerini tercih ederler. Dış ticaret sürecinde teslim şekillerinden hangisinin seçileceğine ihracatçı ve ithalatçı karşılıklı anlaşarak karar verirler.
Bazı durumlarda, malın satıcı tarafından taşımacıya teslim edileceği veya varış yerinde indirileceği yerin ya da kesin noktanın satış sözleşmesi yapıldığı sırada belirtilmesi mümkün olmayabilir. Örneğin, sadece deniz limanı gibi çok geniş bir bölge öngörülmüş olabilir. Bu durumda gelenek, alıcının daha sonra bu bölge veya yer içinde daha kesin bir nokta belirtme hakkına veya yükümlülüğüne sahip olacağını belirten bir koşulun sözleşmeye konulmasıdır.
Uluslararası Satış Sözleşmelerinde Kullanılan Teslim Şekilleri
Yukarıda sıraladığımız 11 adet teslim şeklinin ayrıntılarını inceleyeceğimiz bu başlık altında ihracatçının ve ithalatçının yükümlülüklerini de ayrı ayrı belirteceğiz.
EX Works (Satıcının Ülkesindeki İş Yerinde Teslim)
“İş yerinde teslim”, malların satıcı tarafından satıcının kendi kuruluşunda (imalathane, fabrika, depo vb.) alıma hazır hâle getirilmesiyle satıcının yükümlülüklerinin sona ermesini ifade eder.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• İhracatçı, belirlenen bir tarihte malları kendi işletmesinde alıcıya verilmek üzere hazır eder ve alıcıya burada teslim eder. • Bütün masraflar alıcıya ait olmak üzere, alıcı isterse kendi ülkesindeki bir taşıma şirketi ile anlaşarak ithalatçıya yardımcı olur. • İthalatçının kendi ülkesinin mevzuatına yabancı olmasını göz önünde bulundurarak gerekli işlemlerinde de ithalatçıya yardımcı olması adettendir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Belirlenen tarihte ihracatçının işletmesinde malları teslim alıp malın bedelini öder. • İhracat ve ithalat için gerekli bütün belgeleri düzenleyip bunlardan doğacak olan masrafları karşılar. • Gerek ihracat gerekse ithalat için ödenen bütün vergi, resim ve harçları öder. • Taşıma, sigorta gibi bütün masraflar kendisine ait olup yolda malın başına gelebilecek herhangi bir hasardan dolayı ihracatçıyı sorumlu tutmaz.
FCA (Free Carrier-Satıcının Ülkesinde Teslim Yeri Belirtilerek Taşımacıya Teslim)
“Taşıyıcıya teslim” terimi, malların gümrük çıkış işlemleri tamamlanmış olarak alıcı tarafından belirtilen taşıyıcı, onun tarafından belirtilen yerden teslim edilmesiyle birlikte, satıcının mal teslim yükümlülüğünün de yerine getirilmiş olması anlamına gelir.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• İhracatçı, malların gümrük işlemlerini tamamlar ve bundan doğan masrafları karşılar. • Belirlenen yerde malı ithalatçıya teslim eder. Bu yere gelene kadar ortaya çıkan tüm masraf, hasar ve riziko ihracatçıya aittir. • İthalatçının talep etmesi hâlinde, belirlenen yerden sonraki nakliye işlemleri için, masraflar alıcıya ait olmak şartıyla taşıma sözleşmesi yapabilir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Belirlenen yer ve zamanda malları ihracatçıdan teslim alır ve bu andan sonra doğacak bütün masrafları karşılar. • Malların kendi ülkesine girişi sırasındaki bütün ithalat işlemlerini yürütür ve gümrük vergilerini öder.
FAS (Free Alongside Ship-Satıcının Ülkesinde İsmi Belirtilen Sevk Limanında Gemi Yanında Teslim)
“Geminin Bordasında Teslim” terimi, belirlenen yükleme limanında malların gemi doğrultusunda rıhtıma ya da mavnaya yerleştirilmesiyle satıcının teslim yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelir.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Malları sözleşmede belirlenen tarihte hazır ederek tespit edilen geminin yanına getirir. • Malların gemi yanına gelene kadar tabi olduğu taşıma giderlerini karşılar. • İhracat işlemlerinin gerçekleştirilmesinde alıcıya yardımcı olur. Zira ihracat işlemleri ve bu işlemlerden doğacak masraflar bu satış şekline göre ithalatçıya aittir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• İhracat ve ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan bütün masrafları karşılar. • Belli bir taşıma acentesi ile anlaşarak, navlunu ödenmiş olarak belirlenen yerde gemiyi hazır eder ve geminin yükleme yapacağı tarihi ve limanı ihracatçıya bildirir. • Malların geminin yanına gelmesini müteakip ortaya çıkacak bütün masraf, risk ve hasardan sorumludur.
FOB (Free On Board-Satıcının Ülkesinde İsmi Belirtilen Sevk Limanında Gemide Teslim)
“Güvertede Teslim” terimi, malların belirtilen yükleme limanında gemi bordasına aktarılmasıyla satıcının teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi kastedilir.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Belirlenen yerde, tespit edilen geminin küpeştesinde malların teslimatının gerçekleştirilmesini temin maksadıyla ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar. • Malın belirlenen tarihte, istenen gemiye yüklenmesi işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar. Malın yüklendiğini ithalatçıya bildirerek belgeleri yollar. • Malın gemiye yüklenmesine kadar olan bütün taşıma masraflarını, sigorta benzeri masrafları üstlenir. Malların küpeşteye yüklenmesinden sonraki benzeri masraflar ve riskler alıcıya aittir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Taşıma acentesi ile anlaşarak navlunu öder ve belirlenen tarihte geminin yükleme yapılacak limanda olmasını temin eder. • İthalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar.
• Malların gemi küpeştesine yüklenmesini müteakip ortaya çıkacak bütün masraf ve riskleri üstlenir.
CFR (Cost and Freight-Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Limana Kadar Navlun Ödenmiş Olarak Teslim)
“Mal Bedeli ve Navlun”, işleme konu olan malların belirtilen varış yerine kadar taşınması için gerekli olan masrafları ve navlun bedelini satıcının ödemesi anlamına gelir.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Satış sözleşmesinde belirlenen limanda malları hazır ederek ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemden doğan masrafları karşılar. • Taşıma şirketi ile anlaşma yaparak malların varış limanına kadar olan navlun giderini öder. • Mallar gemiye yüklendikten sonraki masraflar, sigorta da dâhil olmak üzere ithalatçıya aittir. • Malların gemiye yüklenmesi sırasındaki masrafları üstlenir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Malların kendi ülkesindeki varış limanına gelmesi süreci içindeki navlun dışındaki masrafları ve sigorta bedelini üstlenir. • Varış limanındaki boşaltma masraflarını öder. • İthalat işlemlerini gerçekleştirerek bu işlemlerden doğacak bütün masrafları karşılar.
CPT (Carriage Paid to Named Place of Destination- Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Varış Noktasına Kadar Navlun Ödenmiş Olarak Teslim)
“Taşıma ücreti ödenmiş olarak...” terimi, malların varış yerine taşınmasında navlunun satıcı tarafından ödendiğini anlatır.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Belirlenen yer ve zamanda malların ithalatçının elinde olmasını temin edecek şekilde malları hazır edip masrafları kendisine ait olmak üzere bir taşıma şirketi ile anlaşır. • İhracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar. • İthalatçıya gerekli işlemlerin yapıldığını ve muhtemel varış tarihini bildirir. • Malların taşıma giderleri ödendikten ve ilk sevkiyat yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek hasar ve rizikolardan sorumlu değildir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Malların ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar. • İhracatçının malları taşıma acentesine teslim etmesinden sonra ortaya çıkabilecek navlun dışındaki masraf ve riskleri karşılar.
• Malların taşınması sırasında herhangi bir üçüncü ülkeden transit geçiş söz konusu ise bu işlemlerden doğacak gümrük masraflarını karşılar. • Şayet ihracatçının ödediği navlun ücretine malların varış yerindeki boşaltma masrafları dâhil değil ise bunları da kendisi karşılamakla mükelleftir.
CIF (Cost, Insurance and Freight-Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Limana Kadar Navlun ve Sigorta Primi İhracatçı Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim)
“Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun” teriminde, satıcı, CFR teriminde olan yükümlülükleri aynen üstlenmekte ancak bunlara ek olarak taşıma sırasında malların kayıp ve hasar riskine karşı deniz sigortası sağlama yükümlülüğünü de almaktadır.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Belirlenen tarihte malların alıcının eline geçmesi amacıyla bir taşıma şirketi ile anlaşarak, navlunu ve sigorta primi ödenmiş olarak malı gemiye yükler. Yüklemeden doğan masrafları da karşılamakla mükelleftir. • İhracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğan masrafları karşılar.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Kendi ülkesindeki belirlenen limanda malları teslim alır. Boşaltma masraflarını karşılar. • İthalat işlemlerini gerçekleştirerek gerekli masrafları öder. • Malların gemi küpeştesini geçmesini müteakip navlun ve sigorta primi dışında kalan bütün masraf ve riskleri üstlenir. • Bu satış şeklindeki sigorta denizcilikte kullanılan en dar kapsamlı sigorta olduğu için, alıcı isterse masrafları kendine ait olmak üzere daha geniş kapsamlı bir sigorta yapabilir ve ek primleri öder.
CIP (Carriage and Insurance Paid to Named Place of Destination-Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Varış Noktasına Kadar Sigorta Primi ve Navlun İhracatçı Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim)
“Taşıma ve Sigorta Bedeli Ödenmiş Olarak Teslim” terimi, satıcının, CPT terimi ile aynı yükümlülükleri taşıdığı ancak bunlara ek olarak, malların taşınması sırasında kayıp ve hasar riskine karşı alıcıya yük sigortası sağlama zorunda olduğu durumu anlatır.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Belirlenen yer ve zamanda malların ithalatçının elinde olmasını temin etmek amacıyla gerekli ihracat işlemlerini gerçekleştirir ve bu işlemlerden doğacak olan masrafları karşılar.
• Varış yerine malların ulaşabilmesi için gerekli olan taşıma işlemlerini gerçekleştirip navlun ücretini öder. • Malların güvenli taşınabilmesi için gerekli olan sigorta işlemlerini yapar ve sigorta primini öder. • Malların muhtemel varış tarihini ithalatçıya bildirir.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• Malların ithalat işlemlerini gerçekleştirir ve bundan doğacak tüm masrafları karşılar. • Şayet ihracatçının ödediği navlun ücretine masraflar dâhil değilse boşaltma masraflarını ödeyerek malı teslim alır.
DAT (Delivered at Terminal/Terminalde Teslim)
Bu teslim şeklinde, satıcı malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bırakarak malları teslim eder.
Terminalde Teslim” kuralı, satıcının malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bırakmakla malları teslim ettiğini ifade eder.
Satıcının Yükümlülükleri: Satıcı sözleşme koşullarına uygun malı hazırlamalıdır. Satıcı, hasarı ve masrafları kendisine ait olmak üzere, malların ihracı için gerekli her türlü izni almalı ve malların ihracı veya teslimden önce başka bir ülkeden geçişi için gerekli gümrük işlemlerini tamamlamalıdır. Satıcı, masrafları kendisine ait olmak üzere, malların belirlene terminale kadar taşınması için taşıma sözleşmesi yapmalıdır. Satıcının alıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur. Satıcı, malları kararlaştırılan tarihte, varma yerinde veya limanında kararlaştırılan terminalde, gelen taşıma aracından boşaltarak alıcının tasarrufuna bırakarak teslim etmelidir.
Alıcının Yükümlülükleri: Sözleşme koşullarına uygun olarak mal bedelini öder. Uygulandığı ölçüde, alıcı, hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere, her türlü ithalat iznini veya diğer resmi izni almalı ve malların ithali için tüm gümrük işlemlerini tamamlamalıdır. Malların yukarıda anlatıldığı şekilde teslim edildiği andan itibaren bu mallara ilişkin tüm masraflar alıcının sorumluluğundadır.
DAP (Delivered at Place/Belirlenen Yerde Teslim)
Bu teslim şeklinde, satıcı malları belirlenen varış yerinde, gelen taşıma aracından boşaltmadan alıcının tasarrufuna bırakarak teslim eder.
“Belirlenen Yerde Teslim” kuralı, satıcının malları belirlenen varış yerinde gelen taşıma aracından boşaltmadan alıcının tasarrufuna bırakmakla teslim ettiğini ifade eder.
Satıcının Yükümlülükleri: Satıcı sözleşme koşullarına uygun malı hazırlamalıdır. Satıcı, hasarı ve masrafları kendisine ait olmak üzere, malların ihracı için gerekli her
türlü izni almalı ve malların ihraç veya tesliminden önce başka bir ülkeden geçişi için gerekli gümrük işlemlerini tamamlamalıdır. Satıcı, masrafları kendisine ait olmak üzere, malların belirlenen terminale kadar taşınması için taşıma sözleşmesi yapmalıdır. Satıcının alıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur.
Alıcının Yükümlülükleri: Sözleşme koşullarına uygun olarak mal bedelini öder. Uygulandığı ölçüde alıcı, hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere, her türlü ithalat iznini veya diğer resmî izni almalı ve malların ithali için tüm gümrük işlemlerini tamamlamalıdır. Malların yukarıda anlatıldığı şekilde teslim edildiği andan itibaren bu mallara ilişkin tüm masraflar alıcının sorumluluğundadır. Taşıma sözleşmesi uyarınca bu masrafların satıcıya ait olacağının düzenlendiği hâller dışında, malların belirlenen varış yerinde teslim alınabilmesi için gelen taşıma aracından boşaltılması için gerekli masrafları öder.
DDP (Delivered Duty Paid-Alıcının Ülkesinde Adı Belirtilen Varış Noktasında Gümrük Vergileri İhracatçı Tarafından Ödenmiş Olarak Teslim)
“Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim” terimi, malların ithalatçı ülkede belirlenen yerde hazır bulundurulmasıyla, satıcının, teslim yükümlülüğünün de yerine getirilmiş olacağını anlatır.
Bu teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:
• Belirlenen varış yerinde malların zamanında ithalatçıya teslim edilebilmesi için gerekli olan ihracat ve ithalat işlemlerini yerine getirir ve bu işlemlerden doğacak bütün masrafları karşılar. • Malların varış yerine kadar taşınması için gerekli olan taşıma sözleşmesini yapar ve navlunu öder. • İthalatçının ülkesindeki varış yerine kadar olan bütün riskleri ve masrafları üzerine aldığını kabul eder.
İthalatçının sorumlulukları ise şunlardır:
• İthalatçı, bu teslim şekline göre adeta kendi ülkesindeki bir satıcıdan malı satın alır gibidir. Bu nedenle tek sorumluluğu malın bedelini ihracatçıya ödemek ve belirlenen malı teslim almaktadır.