TİC208U-İTHALAT VE İHRACAT İŞLEMLERİ
Ünite 3: İthalat Mevzuatı ve İthalat Şekilleri
Giriş
İthalat işlemlerinde başarılı olmak için ithalat yasalarını anlamak ve zaman içinde meydana gelen değişiklikleri takip etmek esastır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1923 yılından bu yana dış ticaretimiz ve dolayısıyla ithalat politikamız çeşitli aşamalardan geçmiştir. 1929’a kadar serbest ithalat politikası, 1929’dan 1950’ye kadar kontrollü ithalat politikası uygulandı; 1950’den 1953’e kadar ülke liberal bir ekonomi politikası uyguladı. Ancak Eylül 1953’ten itibaren artan dış ticaret açığı nedeniyle ithalat miktar ve değer olarak sınırlandırılmıştır. 1960 ve 1970’lerde ithalat, ithalat rejimleriyle idare edilmiştir.
Devlet Planlama Teşkilatı, Merkez Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ticaret Odaları Birliğinin katkılarıyla geliştirilen ithalat programları Resmî Gazete’de yayımlanmaktadır. 1980’li yıllarda kontrollü bir şekilde sürdürülen ithalat rejimi değişmeye başlamış ve önemli reformlar hayata geçirilmiştir. 1980’lerden sonra birçok değişikliğe uğrayan ithalat rejimi, 1 Ocak 1996’da Türkiye’nin Gümrük Birliğine girmesiyle önemli değişikliklere uğramış, ithalat yasasına ilişkin en son düzenleme 31 Aralık 2020’de yayımlanmıştır.
Türkiye’de İthalat Mevzuatı
İthalat Mevzuatı’nın kapsamı, büyük ölçüde ülkenin dışa açıklığını ve ithalat politikasındaki konumunu belirler. Türkiye ekonomisinin ithalat rejimi tarihini incelediğimizde dış ticaret rejimi ve dolayısıyla da ithalat politikasının değişikliklere uğradığını görüyoruz. Dönemin ulusal ya da uluslararası kayıtlarına göre ya ithal ikameci ithalat rejimi anlayışı ya da ihracata yönelik sanayileşme politikaları uygulanmıştır.
1923-1929 döneminde serbest ithalat politikası uygulanmıştır. 1929’dan 1950’ye kadar ithalat politikası kontrol edici niteliktedir. 1950–1958 yılları arasında serbest dış ticaret rejimine bağlı olarak ithalatta liberal politikalar uygulanmıştır. Liberasyon oranı %65’e kadar yükselmiştir. Ulusal sanayiyi korumak için 1963’ten 1980’e kadar ithal ikamesine dayalı bir sanayileşme stratejisi uygulanmış ve bu nedenle kontrollü bir ithalat politikası izlenmiştir. 1980 sonrası dönemde ithal ikamesi stratejisinden vazgeçilerek ihracata yönelik sanayileşme stratejisine geçilmiş, bu strateji ile dış pazarlarda rekabet edebilen ve kademeli olarak korumasız bir sanayi yapısı oluşturulması hedef alınmış ve nihayet 1984 yılı rejim kararıyla ithalat politikasında yapısal köklü değişikliklere gidilmiştir.
Yapılan yapısal değişiklikler sayesinde daha önce yasaklanmış ve izin gerektiren birçok farklı malın serbest ithalatı sağlanmıştır. Ayrıca, gümrük vergileri ve vergiler, üründen ham maddeye düşürülmüştür.
Türkiye’nin İthalat Kanunu’ndaki en önemli değişiklik, 1 Ocak 1996’da AB ile Gümrük Birliği’ne katılmasıyla
başlamıştır. İthalat Mevzuatı ile ilgili son düzenleme ise 31 Aralık 2020 yılında gerçekleşmiştir.
İthalat Rejimi Kararları
İthalat Rejimi Kararı, ithalat işlemlerinin ana çerçevesini belirleyen yasal düzenlemedir. 31.12.2020 tarih ve 3350 sayılı İthalat Rejimine İlişkin Karar, ithalat işlemlerinin yürütülmesinin yapı taşlarını oluşturmaktadır.
Genel Hükümler
İthalat Rejimine İlişkin Kararın amacı, ithalatın ülke ekonomisinin çıkarına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun olarak düzenlenmesini sağlamaktır. Ticaret Bakanlığı, 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı ile ithalat izinleri vermeye veya ithalat kısıtlama ve tedbirlerini uygulamaya, ithal eşyasının fiyatlarını gerektiği şekilde kontrol etmeye ve doğrulamaya yetkilidir.
Türkiye ile ticari ilişkilerinde ticaret ve ödemeler dengesini bozabilecek kayıtlar oluşturan veya tutan ülkelerin, denetimimizin yapılmasını engelleyici tutumlar sergilemesi, anlaşmalar kapsamında üzerinde mutabık kalınan yükümlülüklerimizi yerine getirmemesi ve ayrımcı eylemlerde bulunması, ithalat rejimimizin genel ilkelerine aykırı işlemler gerçekleştiren ülkeler olması durumunda, Ticaret Bakanlığı taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar kapsamında gerekli tedbirleri almakla yetkilidir.
İthalata Ait Esaslar
İthalat işlemleri 31.12.2020 3350 sayılı karar ile bu karara bağlı çıkarılacak tebliğler, ilgili kurumlara verilecek talimatlar, ikili ve çok taraflı anlaşma hükümleri çerçevesinde yürütülür. İthalat Yönetmeliği’nde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ve istisnalar dışında, Vergi Usul Kanunu hükümleri gereğince vergi numarası alan tüm gerçek ve tüzel kişiyle tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat maddeleri gereğince yasal tasarruf yapma yetkisine sahip kişi ortaklıkları ithalat işlemlerini gerçekleştirebilir. Dolayısıyla İthalatçı Belgesi alım zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır.
İthalatta işlem gören Gümrük Vergisi Oranları ile ödenecek Toplu Konut Fonunu açıklayan listeler (Liste I, II, III, IV, V, VI ve VII numaralı listeler) kapsamı ürünlere ait gümrük vergileri ve Toplu Konut Fonu karşılarında açıklandığı şekilde belirlenmiştir. Toplu Konut Fonu ödenerek ithal edilecek ürünler (Yönetmelikte belirlenen başlamış ithal işlemleri dâhil) fiili ithal tarihinde geçerli miktar ve oranlar miktarınca fona tabidir. Fon tutarı, fiili ithalat tarihinde gümrük idaresi tarafından tahsil edilir.
Ülkeye geçici olarak getirilen ve gümrük vergileri garantiye tabi olan mallar ile gümrük vergisinden muaf olan malların fiili ithal tarihinde fona bağlı bulunanların fon miktarları teminata bağlanır.
Türk müteahhitlik firmalarının yurt dışında inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi üstlendikleri işlerle ilgili olarak satın aldıkları
makine ve teçhizatın Türkiye’ye kesin ve geçici ithali ile bunlara ilişkin süre uzatımları Bakanlığın iznine bağlıdır.
Söz konusu eşyanın geçici olarak ithal edilmesi durumunda ödenecek gümrük vergisinin toplam tutarı teminat tutarına bağlıdır. Geçici olarak ithal edilen makine ve teçhizatın kesin ithalata dönüştürülmesi durumunda, güvenceye bağlanan gümrük vergisi toplam tutarı gelire kaydedilir.
Ülkemizde bulunan enternasyonal sergi ve fuarların ithalatla ilgili faaliyetlerinin kararlaştırılmasına ve idare edilmesine Ticaret Bakanlığı yetkilidir.
Bildiri ile, fiili ithalat tarihi itibariyle 5 yaşına kadar (5 yaş dâhil) eski olarak ithaline imkân sağlanan maddelerin; fiili ithal tarihinden itibaren 6 yaşından 10 yaşına kadar (10 yaş dâhil) olanlar için ithaline, ödenecek mali mükellefiyetlere ilave olarak ayrıca CIF bedelinin %50’si oranında Toplu Konut Fonu tahsil edilmesi suretiyle, gümrük idarelerince izin verilir.
Bazı kamu kuruluşları gümrük vergisi harçlarından muaf tutulmaktadır. Milli Savunma Bakanlığı veya kamu kuruluşları adına yapılacak ithalat işlemlerinde gümrük vergisi veya harç alınmamaktadır.
İthalat Yasak ve Kısıtlamaları
31 Aralık 2020 tarihinde yayımlanan 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararınca ithalat yasak ve kısıtlamaları aşağıdaki gibidir:
• Kamu düzeni, genel ahlak, tüm canlıların sağlığının korunması ve sınai ve ticari mülklerin korunması bağlamında alınan tedbirler dışında, diğer malların ithalatı yasak değildir. • İthalatı ilgili kanunun tescil ve şartlarına veya özel iznine tabi mallara ilişkin hükümler saklı bulunmaktadır. • İthalatı kanunlarla belirli kurum ve kuruluşlara bırakılmış eşyalar, ancak bu kurum ve kuruluşlar veya onlar tarafından yetkilendirilenler tarafından yapılabilir. • İthali kanunla belirli kurum ve kuruluşlara verilmiş eşya, ancak bu kurum ve kuruluşlar veya bu kurum ve kuruluşlar tarafından yetkilendirilmiş kurumlarca yapılabilir. • Eski kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu (defolu) ve yatık (zamanla dayanıklılığını yitirmiş) malların ithali izne tabidir.
İthalat Yönetmeliği
İthalat kararı kapsamında gerçekleştirilen ithalat işlemleri, yürürlükteki ithalat rejimi kararı hükümlerine göre yürütülür ve ilan ile aynı anda verilen talimatlar Ticaret Bakanlığının yetkisi ile iki taraflı anlaşma hükümlerine göre düzenlenir.
Vergi Numarası
Vergi numarasına sahip gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan ancak yürürlükteki kanunlar uyarınca
hukuki tasarruf sahibi olan ortaklar ithalat faaliyetinde bulunabilir.
Ancak,
• Özel anlaşmalara dayalı ithalat, • Kitap ve diğer yayınların ithalatı, • Yurtta bulunan enternasyonal fuar ve sergilerde Ticaret Bakanlığınca perakende satışına izin verilen malların ithalatında
vergi numarası olması şartı aranmaz.
Tüccar olmayan gerçek kişiler, niteliği ve özelliği bakımından, özel, şahsi ve ailevi kullanıma ait olduğu bilinen ya da hediye maksadıyla getirildiği açıkça belirtilen ürünleri ithal edebilirler. Buna istinaden usul ve esaslar Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenir.
Tarife kontenjanları ve kota uygulamaları dolayısıyla meydana gelen ithalat işlemlerini gerçekleştirecek kişilere ilişkin olarak gerekli durumlarda ilgili mevzuatta özel şartlar belirlenebilir. Kambiyo mevzuatı kararları devam etmek şartıyla, ithalat yapmak isteyen şahıslar, ilgili yönetmelik kararları gereğince almaları gereken doküman ile beraber direkt gümrük idarelerine müracaat edebilirler.
Navlun, Sigorta Bedeli ve Farkları
FOB teslim şekli haricindeki ithalat müracaatlarında, proforma faturalardaki mal, navlun ve sigorta karşılıkları teker teker belirtilir. Navlun ve sigorta bedelleri ve bu bedellere ait farklara ilişkin tüm süreç kambiyo mevzuatına göre yürütülür. İthalatı kanunla belirli kurum ve kuruluşlarla sınırlandırılan maddelerin ithalatı ancak bu kurum ve kuruluşlar tarafından yapılabilir. Ülkeye giriş izni uygulamadaki kanun hükümleri ile kayıt ve şarta bağlanan ya da özel izne tabi bulunan ürünlerle ilgili hükümler saklıdır.
Özel Anlaşmalara Dayanan İthalat
Özel anlaşmalara dayanan ithalat ile ilgili işlemler aşağıda belirtilen esaslara ve Bakanlıkça verilecek talimatlara göre yürütülür.
• NATO ithalatı için ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca onaylanmış üç nüsha “Müracaat Mektubu” ile gümrük idarelerine başvurulur. Gümrük idarelerince söz konusu başvurular gümrük beyannamesine eklenir. • NATO Ortak Altyapı Projelerinin sona ermesinden sonra, ilgili mercinin görüşü alınarak her türlü mali yükümlülüklerin ödenmesi kaydıyla mal, eşya, malzeme ve araçların ithalatçılarına bırakılması Ticaret Bakanlığının iznine tabidir.
Kesin İthal
Mali taahhütler alarak ülkeye geçici olarak giren mallar (ATA Karnesi kapsamında gelenler dâhil)
• Gümrük idareleri, yeni ve kullanılmamış eşyanın nihai ithalat başvurusunun yapıldığı gün bedelini tahsil ederek nihai ithalat sürecini tamamlar.
• Geçici veya benzeri amaçlarla geçici olarak ülkeye ithal edilen maddelerin kesin ithalat başvuruları, iki nüsha proforma fatura ve maddelerin ülkeye girişi sırasında düzenlenen geçici gümrük beyannamesi ve makbuz aslı ile birlikte Bakanlığa yapılır.
Değer ve Miktar Farklılıkları
Gümrük mevzuatına göre gümrüğe gelen eşyanın kıymetini veya miktarını belirlemek için yürürlükte olan esaslar uyarınca, taahhütlerin oluşturulmasına esas teşkil eden faturada belirtilen değer ve miktar göz önüne alınarak gümrük idaresi tarafından tespit ve kabul edilen değer ve miktarda görülecek eksik ya da fazlalığa ilişkin tüm faaliyetler (indirimler dâhil), kambiyo mevzuatı kararları saklı kalmak koşuluyla, gümrük idareleri tarafından yürütülmektedir. Tarife kontenjanları ve kota uygulamaları konusunu teşkil eden mallara yönelik değer ve miktar farklılıkları ilgili mevzuat hükümlerine tabidir.
İthal Şahadetnamesi
İhracatçı ülkenin kritik maddelerin ithalatı için talep ettiği ithalat şahadetnamesi başvuruları, ithalat belgesi için Bakanlığın belirlediği formüller, proforma fatura ve örneği ile birlikte Ticaret Bakanlığına müracaat edilir. İthal şahadetnamesi, Ticaret Bakanlığı tarafından verilen ithalat yapma yetkisini gösterir belgedir.
Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanan ithalat şahadetnameleri gerekli kurumlara iletilir. Taşıdıkları tarih itibariyle bu belgeler 3 ay geçerli olmaktadır. Bu belgelerin süresinin uzatılması ise mümkün değildir.
İthalat Şekilleri
Hâlen yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belli başlı ithalat türleri libere ithalat, izne bağlı ithalat, özelliği olan ithalat, bedelsiz ithalat ve sınır ticareti şeklinde sınıflandırılabilir.
Libere İthalat
Özel kanunlarla ithali yasaklanmış olanlar ile ithalatına müsaade edilmeyenler dışında kalan malların serbest olarak ithal edilmesine libere ithalat denir.
İzne Bağlı İthalat
Ülkeye girişleri yürürlükteki mevzuat ile kayıt ve şarta bağlanan veya özel izin gerektiren malların ithaline, izne bağlı ithalat denir.
Özelliği Olan İthalat
İthalatı kanun ve yönetmeliklerle belirli kurumlara bırakılan eşyanın ithalatına özelliği olan ithalat denir. Özel ithalat mevzuatımız, özel anlaşmalar kapsamında devlet ithalatını, kitap ve diğer yayınların ithalatını, film ve video kaset ithalatını ve nihai ithalatı düzenler.
Kamu Sektörü İthalatı
Kamu sektörüne dâhil genel ve katma bütçeli kuruluşlar gerçekleştirilecek faaliyet amacıyla ithalat yapabilir. Bakanlığın belirlediği kural ve esaslara uyamayan kurum
ve kuruluşların ithalata yönelik tüm aktiviteleri Ticaret Bakanlığının ön iznine tabi tutulabilir.
Özel Anlaşmalara Dayanan İthalat
Özel anlaşmalara bağlı ithalat ile ilgili işlemler bazı esaslar ve Bakanlıkça verilecek talimatlar eşliğinde yapılmaktadır. Ülkemizde özel anlaşmalara dayalı ithalatlarda, kitap ve diğer yayınların ithalatında ve ülkemizdeki uluslararası fuar ve sergilerde Bakanlıkça perakende satışına izin verilen malların ithalatında vergi numarası edinme zorunluluğu aranmamaktadır.
Kitap ve Diğer Yayınların İthalatı
Yasaklanmış yayınlara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, kitap ve diğer yayınların ithalatı serbesttir.
Film ve Video Kaset İthalatı
Dolu sinema filmleri ile, video kasetlerinin ve bunlara ait afiş, resim ve ilanların ithalinde bankalarca sadece mal bedeli üzerinden ithal müsaadesi düzenlenir.
Kesin İthal
Geçici ithalat veya benzeri yollarla ülkeye geçici olarak ithal edilen eşyanın kesin ithalatına izin verilebilmesi için geçici ithalat veya benzeri yollarla ülkeye geçici olarak ithal edilen eşyanın kesin ithalat başvurusu, eşyanın ülkeye girişi sırasında düzenlenen gümrük beyannamesinin iki nüshası ile birlikte Bakanlığa sunulur. Ticaret Bakanlığı, uygun gördüğü talepleri yetkili kurumlara ve gümrük idaresine bildirir.
Bedelsiz İthalat
Bedelsiz ithalat: Bedeli için döviz transferi yapılmadan yurt dışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecburi olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan bazı şahsi ve ticari mahiyette eşyanın yurda ithalidir.
Bedelsiz İthalat Hakkından Kimler Yararlanabilir?
• Ülkede bir takvim yılı içerisinde 6 aydan uzun kalmamış olmak koşuluyla, Türkiye gümrük bölgesi dışında en az 24 ay (Türkiye’de bir takvim yılında 45 güne kadar bulunma yurt dışındaki ikamet süresinden sayılır) ikamet etmenin ardından kanuni adres beyanlarını kalıcı olarak Türkiye’ye aktaranlar, • Yurt dışında ulusal veya uluslararası görevlere kararname ile atanan ve bu görevlerinden dönen kamu görevlileri, (Türkiye gümrük bölgesi dışında en az 24 ay kalma şartı aranmaz). İkamet ettikleri ülkedeki nakillerinin son tarihinden en az 6 ay önce yurt dışında tescil edilmiş ve tescil yılı (kayıt ve model yılı dâhil) 3 yaşından büyük olmayan kullanılmış motorlu veya motorsuz özel kara nakil araçları modeli gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edilebilir. • Türk vatandaşlığı alarak Türkiye’ye yerleşenler. Türk vatandaşlığına almak sebebiyle kanuni oturumunu yabancı bir ülkeden Türkiye gümrük bölgesine kalıcı olarak aktaran kişilerin (evlilik
sebebiyle Türk vatandaşlığına geçenler dışında) ikametgâhlarının naklinden önceki Türkiye gümrük bölgesine son giriş tarihinden en az 6 ay öncesinden itibaren yurt dışında bulundukları ülkede kendi adlarına kayıtlı ve adlarına kaydının yapıldığı yıldan beri (kayıt ve model yılı dâhil) 3 yıldan eski olmayan kullanılmış motorlu veya motorsuz özel kara nakil araçlarının ithalatında gümrük vergileri istenmemektedir. Bu malların Türkiye gümrük bölgesi dışında 24 ay bulunmaları zorunluluğu yoktur. • Miras yoluyla ithalat yapan kişiler. Türkiye gümrük bölgesi dışında ikamet eden kişilerin ölümü ile Türkiye’de yerleşik olan veya Türkiye’ye kesin olarak dönen Türk uyruklu mirasçılarına kalan kullanılmış bir tane motorlu veya motorsuz özel kara nakil aracı ithalinde gümrük vergileri şartı aranmamaktadır. • Türkiye gümrük bölgesi dışında gerçekleşen ekonomik bir aktivitenin Türkiye gümrük bölgesine nakli; Türkiye gümrük bölgesi kapsamı dışında meydan gelen ekonomik bir aktivitenin Türkiye gümrük bölgesine devredilmesi sebebiyle ithalatı gerçekleşen sermaye malı ve başka ekipmanlar gümrük vergisi mükellefiyetinden muaftır.
Bedelsiz İthalat Hakkından Kimler Yararlanamaz?
İkametgâhını evlilik yoluyla Türkiye’ye nakledenler ve çift uyruklular ücretsiz ithalat hakkından yararlanamazlar.
Bedelsiz İthalat İzni Kimlere, Kaç Yıl Süreyle Tanınır?
Motorlu ya da motorsuz özel kara nakil araçları bedelsiz ithalat izinleri koca ve erişkin olmayan çocuklar bir aile ünitesine karı-koca ve 18 yaşından küçük çocuklardan oluşan bir aile ünitesine ikametgâhın naklinde ve bu taşıtların fiili ithal tarihinden itibaren 5 yılda bir verilir.
Bedelsiz ithalat, muaf olunan ithalat anlamına gelmez ve bedelli ithalatta ifa edilirken sahip olunan yükümlülüklere uyulması gerekmektedir.
Sınır Ticareti
18.03.2016 tarih ve 29657 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 25.01.2016 tarihli ve 2016/8478 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar” kapsamında yer alan illerin ihtiyaçlarının bir kısmının, sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla daha düşük maliyetle karşılanması ve bu illerimizden ihracatın artırılması suretiyle söz konusu illere ekonomik canlılık kazandırılması amacıyla yapılan ticari işlemlerdir.
Sınır Ticareti Belgesi
Sınır ticareti yapılması için, şekil ve esasları ilgili valiliklerce belirlenecek sınır ticareti belgesi alınması mecburidir.
İhracat
İhraç edilen malın cins, miktar ve değerlerini gösterir bir listenin, faturaları ile birlikte idarelerine ibrazı zorunludur.
İthalat
İthal işlemlerinde, Vali veya Vali Yardımcısı başkanlığında Gümrük İdare Amiri, İl Sanayi ve Ticaret Müdürü, İl Tarım Müdürü ve Sanayi ve Ticaret Odası temsilcisi ile Valinin tayin edeceği iki kişiden müteşekkil t oluşan Değerlendirme Kurulundan belgesi aranır.
Sınır ticareti yoluyla yapılacak ormancılık, hayvancılık, arıcılık ve bahçecilik ürünleri ile sınırlıdır. Sınır ticareti yapacak gerçek kişilere ayda d defadan fazla olmamak üzere sınır ticareti yoluyla ithal hakkı tanınır.
Yetki
Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar hususlara ilişkin tebliğler çıkarmaya, talimatlar vermeye, sınır ticareti yoluyla yapılacak ithalat ve ihracatın h aşamasında gerekli görülecek değişiklikleri yapmaya ve madde bazında sınırlayıcı önlemler almaya, özel ve zorunlu durumları inceleyip sonuçlandırmaya Ticaret yetkilidir.
Ortak Hükümler
Sınır ticaretine ilişkin işlemlerde düzenlenen gümrük beyannamesi belge aranmaz.
İhracı ve ithali ilgili mevzuatla yasaklanmış ve ithali belli kurum ve kuruluşlara bırakılmış maddeler sınır ticaretine konu edilemez.
Sınır ticaretinin amacına uygun olarak yürütülmesi ve izlenmesi konusunda ilgili valiler yetkili ve sorumludur.
Bu karar hükümlerini Ticaret Bakanlığı yürütür.
yetkilendirilmiş gümrük
oplam yedi üyeden alınacak uygunluk
ithalata konu mallar
ört
’da yer alan
er
Bakanlığı
gümrük idarelerince dışında herhangi bir