TİC208U-İTHALAT VE İHRACAT İŞLEMLERİ
Ünite 2: İhracat Mevzuatı ve İhracat Şekilleri
Giriş
İhracat işlemlerinizde başarılı olmak için ihracat kanunlarının özümsenmesi ve kavranması ile meydana gelen değişikliklerin takip edilip güncel kalınabilmesi büyük önem arz etmektedir. Mevzuat, her alanda geçerli olan kanun, kararname, yönetmelik, basın bültenleri ve uygulama esaslarının toplamıdır.
İhracat Rejimi Kararı
İhracat rejimine ilişkin kararın amacı, ihracatın ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesi, desteklenmesi ve geliştirilmesini sağlamak için yetkili merciyi ve uygulanacak ilkeleri belirlemek- tir. İhracatla ilgili her türlü işlem İhracat Düzenleme Kararı kapsamındadır. İhracat programına ilişkin kararlar, diğer ihracat kanunları, ikili ve çok taraflı anlaşmalar ve yönetmelikler, tebliğler ve bu yönetmeliklere dayanılarak çıkarılacak kılavuzlar çerçevesinde alınır.
İhracat Rejim Kararı (95/7623) madde 4’e göre kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla yasaklanan ihraç malları dışında kalan tüm malların ihracı bu kararname çerçevesinde serbesttir.
Kamu kurum ve kuruluşları, ihracatın madde, miktar veya süreye bağlı olarak sınırlandırılması veya yasaklanmasına ilişkin kanun ve kararnamelerin hazırlanması sürecinde Ticaret Bakanlığının görüşlerinden yararlanır.
İhracat faaliyetlerinin koordineli bir şekilde yürütülebilmesini teminen ilgili kurum ve kuruluşların kendi mevzuatları uyarınca ihracata yönelik olarak alacakları kararlar ile alım ve satımı ilgili mevzuatla belirli bir mercinin iznine bırakılmış malların ihracına ilişkin esas ve uygulamaların tespiti aşamasında Ticaret Bakanlığından uygun görüşü alınır.
İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallar
İhracat Rejim Kararı (95/7623) madde 5’e göre kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış veya belli bir mercinin ön iznine bağlanmış olan mallar grubuna, İhracat Rejimi Kararının Ek’inde yer alan mallar ilave edilmiştir.
İhracatta Yaptırımlar
Genel anlamı ile ihracatçıların;
• İhracat işlemleri dolayısıyla gerçeğe aykırı beyanda bulunma veya resmî kuruluşlara yanlış beyanda bulunmaları, • Alıcılarına karşı taahhütlerini haksız yere ihlal etme, • İhracat mevzuatı çerçevesinde istenilen bilgi ve dokümanları sağlamayı reddetmeleri, • İhracatla ilgili belgelerde değişiklik yapmaları
hâllerinde, şu yaptırımlarından biri veya birkaçı uygulanabilir:
• Firmanın uyarılması
• Miktar kısıtlamasına tabi malların ihracında verilen tahsislerin iptali veya 1 yıl süreyle tahsis yapılmaması, • İşlenen fiilin ağırlığına göre firmanın 3 ay ila 3 yıl süreyle ihracattan men edilmesi
İhracat Yönetmeliği
İhracat Rejimi Kararı uyarınca yapılacak ihracat işlemleri, İhracat Yönetmeliği ve Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanacak tebliğler ve ilgililere verilecek talimatlar çerçevesinde yürütülür.
Söz konusu yönetmelikte yer alan kavramlarla ilgili tanımlar şunlardır:
• Bakanlık; Ticaret Bakanlığını, • Banka; ihracatla ilgili herhangi bir işlem yapan banka veya özel finans kurumunu, • Gümrük beyannamesi; ihracatta Gümrük Mevzuatı uyarınca doldurularak ilgili ihracatçı birliği tarafından onaylanmasını müteakip gümrük idaresine tevdi edilen belgeyi, • İhracatçı; ihraç edeceği mala göre ilgili ihracatçı birliğine üye olan, gerçek usulde ver- giye tabi (tek vergi numarası sahibi) gerçek ve tüzel kişi tacirler, Esnaf ve Sanatkâr Odalarına kayıtlı olup üretim faaliyeti ile iştigal eden esnaf ve sanatkârlar ile joint-venture ve konsorsiyumları, • İhracat; bir malın veya değerin yürürlükteki İhracat Mevzuatı ile Gümrük Mevzuatı’na uygun şekilde fiili ihracatının yapılması ve Kambiyo Mevzuatı’na göre bedelinin (bedelsiz ihracat hariç) yurda getirilmesi veyahut Bakanlıkça ihracat olarak kabul edilecek sair çıkışları, • Fiili ihracat; ihraç konusu malın Gümrük Mevzuatı hükümleri çerçevesinde muayenesinin yapılıp taşıta yüklenmesini, bir yerden veya muhtelif yerlerden bir defada veya kısım kısım gelmekte olan dökme ve diğer eşyada yüklemenin tamamlanması veyahut Gümrük Mevzuatınca fiili ihracat olarak kabul edilecek sair çıkışları, • Bedelsiz ihracat; bedeli yürürlükteki Kambiyo Mevzuatı çerçevesinde yurda getirilmesi gerekli olmaksızın yurt dışına kesin olarak mal çıkarılması, • Kayda bağlı ihracat; gümrük beyannamesinin fiili ihracattan önce ihracatçı birliklerince kayda alındığı ihracat şeklini, • İhraç müsaadesi; ülke ekonomisinin ihtiyaçları, iç ve dış piyasa arz ve talep durumu, satış şekli ile alıcı ülke ve firmaların ülkemiz ile olan ticari ve ekonomik ilişkileri gibi hususlar göz önünde tutularak Bakanlıkça verilen ihraç iznini, • Konsinye ihracat; kesin satışı daha sonra yapılmak üzere dış alıcılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesini,
• Transit ticaret; alış ve satış bedelleri arasında lehte fark esas olmak üzere, malların transit olarak veya doğrudan doğruya bir ülkeden başka bir ülkeye satılmasını, • Takas; iki ülke arasında olmak üzere, ihraç ve ithal edilen mal, hizmet veya teknoloji transferi bedelinin kısmen veya tamamen mal, hizmet, teknoloji transferi veya kısmen döviz ile karşılanmasını, • Bağlı muamele; ikiden fazla taraf arasında yapılan takas işlemini, • Dolaylı offset; özellikle savunma, havacılık ve yüksek teknoloji alanlarında gerçekleştirilen projeler ve kamu kurum ve kuruluşlarının açacakları her türlü uluslararası ihale ile özel şirketlerin yapacakları büyük çaplı dış alımlarda ülkemiz sınai ve ticari kapasitesini, projeyle doğrudan ilgisi olmayan alanlarda gerçekleştirilecek ihracat yoluyla arttırmak üzere yabancı firma ya da kuruluşların taahhüdünü kapsayan bir anlaşma çeşidini
ifade eder.
İhracat Şekilleri ve Esasları
Özellik Arz Etmeyen İhracat-Serbest İhracat
Özellik arz etmeyen ihracatla, ihracatçılar, ihracatçı birliklerine onaylatmış olduğu Gümrük Beyannamesi ile ihracatın yapılacağı gümrük idaresine başvurarak ihracat işlemini gerçekleştirir.
Kayda Bağlı İhracat
İhracat yönetmeliğinin ekinde yayımlanan “Kayda Bağlı İhracat Listesi”nde yer alan malların ihracı kayda bağlı ihracat kapsamındadır. Kayda bağlı ihracat listesinde yer alan malların ihracatını yapacak olan ihracatçılar Gümrük Beyannamesi ile birlikte kayıt için ihracatçı birliklerine başvururlar.
Özelliği Olan İhracat
Kredili ihracat, Bu ihracat türü, yasal süresi boyunca TPKK (Türk parasının değeri korunarak) ihracat bedelinin yurda getirilmesine olanak tanır. Kredi kapsamında ihracat yapacak olanlar, malın cinsi, ödeme planı ve ödeme vadesi de dâhil olmak üzere satış sözleşmesinin orijinal Türkçe tercümesi ile birlikte ihracatçılar birliğine başvururlar.
Konsinye İhracat
Konsinye ihracat, kesin satışı daha sonra yapılmak üzere, yabancı alıcı veya komisyonculara, yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesi şeklinde yapılan ihracattır. Madde ve/veya ülke politikası açısından özellik arz eden mallarla ilgili ihracat talebi Bakanlığın görüşü alınmak suretiyle, özellik arz etmeyenler ise doğrudan ihracatçı birliklerine yapılan başvuru ile gerçekleştirilir.
Transit Ticaret
Transit ticaret, Türkiye dışında satılan malların Türkiye üzerinden transit yolu olan veya olmayan üçüncü bir
ülkeye satılmasıyla gerçekleştirilen ihracat işlemidir. Alış ve satış fiyatları arasında lehte bir farkın olması esastır.
Transit ticaret şunlardan birine göre sonuçlandırılabilir:
• Döviz tahsisi • Mahsup • Net döviz girdisi
Yurt Dışında İş Yapan Müteahhitlerin Yapacağı İhracat
Bu, yabancı ülkelerde inşaat, montaj ve montaj yapan müteahhit tarafından gerçekleştirilen işle ilgili makine ve teçhizatın “geçici ihracatı” ve işçilerin ihtiyaç duyduğu inşaat malzemeleri ve sarf malzemelerinin “kesin ihracatı”nı içerir.
Bedelsiz İhracat
Bedelsiz ihracat türünde ihraç mal bedelinin yurda getirilmesine gerek olmayıp bedeli yürürlükteki kambiyo mevzuatı çerçevesinde yurt dışına kesin olarak mal gönderilmesi şeklinde gerçekleşen ihracat şeklidir.
Ticari kiralama yoluyla yapılacak ihracat, belirli bir süre için, bir bedel karşılığında, geçici olarak kullanılmak üzere yurt dışına mal getirme işlemidir.
Bağlı Muamele veya Takas Yoluyla Yapılacak İhracat
Takas; İki ülke arasında tamamen veya kısmen yabancı para cinsinden ihracat, ithalat veya teknoloji transferi için mal ve hizmet maliyetlerinin karşılanması sürecidir. Bağlı muamele ise ikiden fazla taraf arasındaki takas işlemidir.
Dolaylı Offset
Savunma ve havacılık, yüksek teknoloji ve uluslararası sektörlerdeki projeler başta olmak üzere, proje ile doğrudan ilgisi olmayan alanlara ihracat yaparak ülkemizin sınai ve ticari kapasitesini artırmak için yabancı şirket veya kuruluşların taahhütlerini içeren bir anlaşma türüdür.
İthal Edilmiş Malların İhracı
İthalat rejimi kapsamında ithal edilen ve vergisi ödenen sıfır veya ikinci el yabancı malların ihracatı, “özellik arz etmeyen ihracat” koşuluyla gerçekleştirilir.
Geçici İhracat
Geçici bir süre için, ham madde, yarı mamul ve mamullerin az veya çok işçilik görmesi, izabe edilmesi(madenler), paketleme gibi nedenlerle yurt dışına gönderilmesidir.
Sınır ticareti, sınır illerinin, ihtiyaçlarını karşılamak için komşu ülkelerin sınır bölgelerinde yaptıkları ticari işlemlerdir. Bu ticaret türünde ihracat ve ithalatı yasak olan mallar alınıp satılamaz. Bazı kurum ve kuruluşlarca ithal edilmesi mümkün olan mallar da bu şekilde alınıp satılamaz. Yetkili makamın iznine tabi olarak ithalat ve ihracatına izin verilmesi gereken malların ticaretini yapmak mümkündür.