TİC205U-GÜMRÜK MEVZUATI
Ünite 6: Ekonomik Etkili Gümrük Rejimleri II
Giriş
Eşyanın geçici olarak ihracı olarak da yorumlanabilecek olan hariçte işleme rejiminin, gümrük mevzuatımızda iki ayrı işlem için kullanılan terim olduğuna işaret edilir. Birincisi ülkemizdeki ham maddeleri, işlenerek bir ürüne dönüştürmek amacıyla geçici olarak gönderip işleyerek ürün hâline getirmek. İkincisi ise makine ve teçhizatı tamir amacıyla yurt dışına ihraç etmektir.
Hariçte işleme rejiminin temel amacı, üretilmeyen ürünlerin ithalatı yerine Avrupa Birliği üye devletlerinin girdilerinden yapılan işlenmiş ürünlerin yeniden ithal edilmesi yoluyla döviz tasarrufu sağlamaktır. Ayrıca bu uygulama kapsamında, onarım gerektiren ve yurt içinde onarımı mümkün olmayan veya satış sözleşmesi kapsamında ihracatçı tarafından onarılan malların, onarımdan sonra vergi muafiyetinden yararlanarak yurda yeniden ithaline izin verilecektir.
Hariçte İşleme Rejimi: Tanım, Kapsam ve Bazı Temel Kavramlar
Hariçte İşleme Rejimi;
a. İhracatı, ödenen ithalat vergilerinin iadesine veya teminata bağlanan ithalat vergilerinin iptaline yol açan, b. İhracattan önceki nihai kullanımı nedeniyle tam muafiyet suretiyle serbest dolaşıma giren ve bu muafiyetin tanınması için yeterli koşulları devam eden, c. Vergi indirimi gerektiren serbest dolaşımdaki veya tarım politikaları kapsamında vergi indirimi dışında mali teşvik sağlayan malların ihracına uygulanmaz.
Hariçte işleme sisteminin işleyişinde kullanılan kavramlar ve bu kavramların özel anlamı şu şekilde sıralanabilir:
Asıl İşlem Görmüş Ürün: Hariçte işleme rejimi kapsamında elde edilmesi amaçlanan ürünleri,
Belge Süresi: Hariçte işleme izin belgesi üstünde kayıtlı bulunan ve belge kapsamında ihracat ve ithalat işlemlerinin gerçekleştirileceği dönemi,
Belge Süresi Sonu: Belge süresi bitiminin rastlamış olduğu ayın son gününü,
Değişmemiş Eşya: Herhangi bir işleme faaliyetine doğal olarak tutulmadan yine ithal edilen geçici ihracat eşyasını,
Fire/Zayiat: İşleme faaliyetleri esnasında bilhassa kuruma, buharlaşma, sızma ya da gaz kaçağı gibi yitirilen ve imha olan kısım ile ekonomik kıymeti olmayan atıkları,
Geçici İhracat Eşyası: Hariçte işleme rejimi çerçevesinde onarım edilmek, yenilenmek ya da daha ileri safhada muamele görmek suretiyle Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ya da özgür yerlere geçici olarak ihraç edilen eşyayı,
Hariçte İşleme İzni: Maden cevheri ve konsantrelerinin izabe edilmesi ve işlenmesi ile değerli maden ve taşların
işlenmesi amacıyla geçici ihracı için maden ihracatçı birliklerinin bağlı bulunmuş olduğu ihracatçı birlikleri genel sekreterliklerince verilecek izni,
Hariçte İşleme İzin Belgesi: Serbest dolaşımda bulunan eşyanın daha ileri bir düzeyde muamele görmek suretiyle Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ya da özgür yerlere geçici ihracına ve muamele görmüş ürün olarak ithaline olanak elde eden belgeyi,
INF 2 Bilgi Formu: Hariçte işleme rejimi kapsamında üçgen trafik kullanımına müsaade eden gümrük idaresi tarafınca düzenlenen ve Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinin bir parçasından geçici olarak ihraç edilerek üçüncü ülkede muamele görmüş ürünlerin, Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinin öteki parçasında kısmi ya da tam gümrük vergisi muafiyetiyle özgür dolaşıma girişine olanak veren belgeyi,
İkame Ürün: Tamirata mevzu olan geçici ihracat eşyasının yerine kullanılmak suretiyle getirilen ve geçici ihracat eşyası ile aynı tarife pozisyonunda, aynı ticari özellikte ve teknik nitelikte olan ithal eşyasını,
İkincil İşlem Görmüş Ürün: İşleme faaliyetleri cevabında elde edilmiş aslolan muamele görmüş ürün dışındaki ürünleri,
İşleme Faaliyeti: Eşyanın üretilmesi, montajı, işlenmesi, yenilenmesi, onarım edilmesi ile benzeri işlemleri,
İşlem Görmüş Ürün: İşleme faaliyetleri cevabında elde edilmiş bütün ürünleri,
İzin Süresi: Hariçte işleme izninde kayıtlı bulunan ve izin kapsamında ihracat ve ithalat işlemlerinin gerçekleştirileceği dönemi,
İzin Süresi Sonu: İzin süresi bitiminin rastlamış olduğu ayın son gününü,
Kısmi Muafiyet: Serbest dolaşıma girmek üzere işlenmiş ürünlerin ithalatında ödenecek vergiler hesaplanırken, geçici ihraç eşyasının Türkiye gümrük bölgesi veya serbest bölge dışından ithal edilmesi durumunda uygulanacak gümrük vergilerinin ilgili kısmının muafiyeti, geçici ihraç eşyasının son işlemeye tabi tutulduğu günküne tabi tutulan vergilere tekabül edilen kısmının muaf tutulmasını,
Serbest Dolaşımda Bulunan Eşya: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 18. maddesi hükümlerine göre tamamı Türkiye Gümrük Bölgesi içinde teslim alınan eşyadan alınan eşyanın, mevzuata tabi olmayan madde veya şartlı salıverilmeye tabi eşya içermediği tespit edilmiştir. Türkiye gümrük bölgesi dışındaki ülke veya bölgelerden ithal edilen veya ithal edilecek eşyanın, tabi olduğu rejim hükümleri bakımından özel ekonomik öneme sahip olması hâlinde, Türkiye gümrük bölgesinde serbest dolaşıma girmesi zorunludur.
Standart Değişim Sistemi: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 144 ile 148’inci maddeleri uyarınca işlenmiş ürünlerin ithal eşyası (ikame ürün olarak bilinir) ile ikame edilmesine ilişkin prosedürler,
Tam Muafiyet: Tamir veya yenileme amacıyla geçici olarak ihraç edilen eşyanın ithalatında ödenmesi gereken her türlü vergiden muafiyet,
Ticaret Politikası Önlemleri: İthalat Rejimi Kararının 4’üncü maddesinde belirtilen mevzuat uyarınca alınan tedbirler,
Üçgen Trafik: Gümrük birliğinin gümrük bölgesinin bir bölümünden geçici olarak ihraç edilen ve üçüncü bir ülkede işlenen ürünlerin gümrük vergilerinden kısmen veya tamamen muaf olarak gümrük birliğinin gümrük bölgesinin başka bir bölümünde serbest bırakılmasına ilişkin prosedürler,
Verimlilik Oranı: Geçici olarak ihraç edilen malların belirli bir miktarının işlenmesinden kaynaklanan işlenmiş ürünlerin miktarını veya yüzdesini gösterir.
Hariçte İşleme Rejiminin Amaçları ve İşleyişi
Hariçte İşleme Rejiminin amaçları şunlardır:
• Türkiye dışındaki ucuz işgücü maliyetinden faydalanmak, • Türkiye’de olmayan teknoloji ve kalite standartlarından faydalanmak, • İthal edilen eşyanın tamirini üreticisinin yapmasını sağlamak, • Üreticileri üretimlerinde yerli ürün kullanmaya teşvik etmek, bu şekilde nihai ürün için ödenecek ithalat vergilerini azaltmak.
Rejim kapsamında çıkışı yapılan eşyanın tekrar Türkiye Gümrük Bölgesine girişi;
• Serbest bölgeler hariç, üçüncü ülkelere işlenmek üzere giden eşya ile işlem görmüş eşyanın kıymeti arasındaki farkın vergisi alınarak, • Garanti kapsamında tamiri amacıyla yurt dışına gönderilen eşyanın yerine gelen eşyaların, • Serbest dolaşımda olan ve Türkiye’de serbest bölgelerde işlem gören eşyanın ithali tam muafiyet uygulanarak gerçekleşmektedir.
Hariçte İşleme İzin Belgesinin Verilmesi ve Süresi
Hariçte işleme faaliyetinden yararlanmak için;
a) Ham madde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ve ambalaj malzemelerinin daha ileri bir düzeyde işlem görmek üzere Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere gönderilmek istenmesi hâlinde, gerekli bilgi ve belgelerle birlikte hariçte işleme izin belgesi almak üzere Ticaret Bakanlığına, b) Maden cevheri ve konsantrelerinin izabe edilmesi ve işlenmesi; maden ve metallerden mamul eşyanın izabe ve ayrıştırmaya tabi tutulması ve/veya bu işlem sonucunda yenilenmesi; kıymetli maden ve taşların işlenmesi amaçlarıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere gönderilmek istenmesi hâlinde, gerekli bilgi ve
belgelerle birlikte hariçte işleme izni almak üzere maden ihracatçı birliklerinin bağlı olduğu ihracatçı birlikleri genel sekreterliklerine, c) Tamirat amaçlı, garanti hükümleri uyarınca, ithal edilecek eşyada ambalaj malzemesi olarak kullanılmak üzere veya bir imalat hatası nedeniyle Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere gönderilen eşya (stüdyo banyo ve post- prodüksiyon işlemleri için geçici olarak ihraç edilecek sinema televizyon filmleri ve ses bantları dâhil) ve/veya bu eşyanın ihracından önce ikame eşyanın ithalatı için Ticaret Bakanlığına müracaat edilir.
Ham madde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ve ambalaj malzemelerinin daha ileri bir düzeyde işlem görmek üzere Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere gönderilmek istenmesi hâlinde, gerekli bilgi ve belgeler şunlardır:
1. Dilekçe 2. Hariçte İşleme Proje Formu 3. İthali Taahhüt Edilen İşlem Görmüş Ürünler ile İlgili Ham Madde Sarfiyat Tablosu 4. Ticaret Sicil Gazetesi aslı, noter veya Ticaret Odası onaylı örneği ve/veya Ticaret Sicili 5. İmza Bildirimi (noter tasdikli) 6. Yurt dışında işleme faaliyetinde bulunmayı planlayan şirketlere ilişkin bilgiler 7. Son üç ayda kapatılan belgelere ilişkin kapatma yazıları fotokopileri, kapatma müracaatı yapılan belgelere ilişkin müracaat yazıları fotokopileri ile taahhüt hesabı kapatılmamış hariçte işleme izin belgeleri kapsamında gerçekleşen ihracat ve ithalat miktarları listeleri.
Türkiye Gümrük Bölgesi’nde (serbest bölgeler hariç) ikamet eden kişilerin yukarıda belirtilen belgeleri kullanarak yapacakları başvurular;
a) Geçici olarak ihraç edilen eşyanın işlenmiş eşya üretiminde kullanıldığının tespiti, b) Türkiye gümrük bölgesindeki (serbest bölgeler hariç) üreticilerin asli ekonomik çıkarlarına zarar vermediği kriterleri kapsamında değerlendirilir.
İzin Geçerlik Süresi
Hariçte işleme izin belgesi/ihracat işleme lisansı en fazla 12 (on iki) ay süreyle geçerlidir. Ayrıca, ilgili firmanın makul talebi üzerine, ihracat işleme lisansı için belgenin orijinal süresinin 1/2’si kadar, ihracat işleme için en fazla 12 (on iki) ay ek süre verilebilir.
Belge/izin sahibi firmaların mücbir sebep ve istisnai durumlarda ek sürelerden ve ek sürelerden yararlanabilmeleri için ihracat işleme muvafakat belgesi için belgenin geçerlilik süresinin bitiminden itibaren bir (bir) ay içinde asıl belge, bilgi ve destekleyici belgelerle ilgili bölge müdürlüklerine başvurmaları gerekir. Mücbir sebeplerin neden olduğu özel durumlar aşağıdaki gibidir:
a) “Depremler, seller, donlar, fırtınalar, kasırgalar vb. doğal afetler ve yangınlar, b) İthalatçı ülkelerde veya serbest bölgelerde ülkelerin uyguladığı yasaklar, savaşlar ve ablukalar, c) Resmî makamların belge/izin sahibi şirketlerin faaliyetlerini kısıtlaması veya askıya alması veya şirketlere el koyması, d) Belgeye/izne sahip şirketin iflası veya iflası, e) Grev ve ihraçlar.
Hariçte İşleme İzin Belgesinin Kapatılması
Hariçte İşleme İzin Belgesi, belge süresi (ek süreler dahil) sonundan itibaren bir ay içerisinde Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) belirlenen ilgili bölge müdürlüğüne başvuru ile kapatılmaktadır.
Hariçte işleme izninin kapatılması için gerekli belgeler ve bilgiler şunlardır:
1. Hariçte işleme izin belgesinin aslı 2. Gümrük beyannamesi aslı 3. Hariçte İşleme Lisansları belgeleri/İthalat Listesi 4. Hariçte İşleme Lisansları/Hariçte İşleme Lisansları ilgili geçici İhracat Listesi 5. Hariçte işleme izin ruhsatı kapatılmasına ilişkin ham madde tüketim tablosu.
Vergilendirme
Geçici olarak ihraç edilen eşya ile işleme faaliyetleri nedeniyle işlenmiş ürün hâline dönüşen eşyanın ithalatı sürecinde oluşan gümrük vergileri, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre alınır. Bununla birlikte, hariçte işleme sistemi kapsamında som gümüş, kurşun, demir, bakır vb. Uluslararası sözleşmelerle düzenlenen ürünler kapsamına girmeyen ve parça ve kütük şeklinde üretimde birincil ham madde olarak kullanılan, ergitme veya elektroliz yoluyla yabancı maddelerin uzaklaştırılması gibi amaçlarla geçici olarak ihraç edilen cevherlerden elde edilmiş ürünlere, Bilim ve Teknoloji Bakanlığınca bu işlemlerin yurt içinde yapılmasının mümkün olmadığının kabulü şartıyla gümrük vergisi %0 uygulanır.
Üçgen Trafik İzni
Üçgen trafik, gümrük birliğinin gümrük bölgesinin bir kısmından geçici olarak ihraç edilen ve üçüncü bir ülkede işlenen malların, gümrük birliğinin gümrük bölgesinin diğer kısımlarında serbestçe dolaşmasına izin verilen kısmi ya da tam muafiyet sürecidir. Gümrük idareleri, hak sahibinin yazılı talebi üzerine harici işleme trafiğine veya onay tarihinden işlenmiş ürünün serbest dolaşıma girmesine kadar geçen süre içinde üçgen trafiğe izin alabilir. Standart aktarma sistemi uygulanırken üçgen geçiş sistemlerine izin verilmez.
Üçgen trafik (geçiş) sistemi bir INF 2 belgesi tarafından denetlenir. INF 2 belgesi biri asıl olmak üzere iki nüsha olarak düzenlenir ve gümrükten çekilmek üzere gümrük idaresine sunulur.
Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi
Serbest dolaşımda olmayan eşya, ithalat vergileri veya ticaret politikası tedbirlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde kalite veya statü değiştirme işlemlerine tabi tutulur ve bu işlemler sonucunda elde edilen ürünlerin, tabi oldukları gümrük vergileri üzerinden serbest dolaşıma girmesine izin verilir. Gümrük kontrolü altında işleme rejimi gümrük kontrolü altındadır. Bu şekilde elde edilen ürünlere işlenmiş ürünler denir.
Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejiminin Avantajları
Bu rejimin başlıca avantajları şunlardır:
• İthalat vergilerine veya ticaret politikası önlemlerine tabi olmaksızın işçiliğe tabi tutulmaları söz konusudur. • Serbest dolaşıma girişi sağlar. • İstihdamı artırmayı amaçlar. • Vergilendirmede işlem görmüş ürünün vergi oranı üzerinden vergileme yapılır.
İzin Başvurusu ve İznin Verilmesi
Gümrük denetimli işleme rejimleri (Gümrük kontrolü altında işleme rejimi) için onay, veri işleme tekniği yoluyla (tek pencere sistemi) sorumlu gümrük makamlarına yapılır. Başvurularda aşağıdaki koşulların sağlanması hâlinde talepler onaylanabilir:
• İşlenmiş ürünlerde ithal ürünlerin kullanıldığının kanıtlanabilir olması, • Kullanılan girdilerin işleme faaliyetleri, ana niteliklerini değiştirir, yani geri hâline dönülmez bir nitelik kazanmış olmaları, • İthal edilen eşyanın tabi olduğu ticaret politikasını etkilememesi, • Türkiye’deki benzer ürün üreticilerinin temel ekonomik çıkarlarını etkilememesi, • Eşya ile ilgili vergilerin teminat altına alınması.
Gümrük gözetiminde işleme işlemlerine ilişkin iznin geçerlilik süresi, ekonomik durum, başvuru sahibinin özel durumları ve işleme faaliyetlerinin detayları dikkate alınarak Gümrük İdaresi tarafından her başvuru için en fazla iki yıl olarak belirlenir. Bu süre, öngörülemeyen hâller veya mücbir sebepler nedeniyle 3 aya kadar uzatılabilir.
Gümrük Kontrolü Altında İşleme Kayıtları
Gümrük idareleri, rejime ilişkin hükümlerin doğru uygulanmasını ve yapılacak denetimleri kolaylaştırmak amacıyla, rejime tabi tutulan ithal eşyanın miktarını işleme faaliyetlerinin izlenmesi ve ödenmesi gerekebilecek gümrük vergilerinin doğru hesaplanması için gereken bütün hususları kapsayan stok kayıtlarını tutmalarını veya tutturmalarını izin hak sahibinden ister.
Rejime Giriş Beyanı
Eşyanın rejime giriş beyanı, izin belgesinde belirtilen gümrük idaresinde yapılır. Gümrük gözetimi altında işleme
prosedürlerine girmek için sunulan beyanname, normal usul kurallarına göre yazılı beyan ile düzenlenir.
İbra ve İbra Beyanı
Rejimin ibrasında, verimlilik oranının uygulanması yoluyla işlenmiş ürünlere tekabül eden ithal eşya miktarı veya gümrük idaresince onaylanmış bir işlem ya da kullanıma tabi tutulan değişmemiş eşya miktarı esas alınır.
İkincil Ürünler
Gümrük gözetiminde işleme prosedürlerine tabi olan eşyanın işlenmesinden kaynaklanan, ekonomik açıdan değerli işleme faaliyetleri yoluyla elde edilen birincil işlenmiş ürün dışındaki temel ürünler:
• Tasfiyeye tabi tutulabilir, • Tekrar ihraç yapılabilir, • Mahrece iade edilebilir, • İmha edilebilir.
Geçici İthalat Rejimi
Bu rejim, “serbest dolaşıma girmemiş eşyanın gümrük vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması sırasındaki olağan yıpranma dışında, herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlayan hükümlerin uygulandığı rejimdir”.
Geçici ithalat izni, eşyayı kullanan veya kullandıran kişinin talebi üzerine gümrük idarelerince verilir. İthal eşyası ile ilgili ayniyet tespitinin mümkün olmadığı hâllerde, geçici ithalat rejiminin kullanılmasına izin verilmez.
Aşağıda sıralanan eşya geçici ithalat rejiminden yararlandırılamaz:
1. Türkiye’ye ithali yasak olan eşya, 2. Tüketilebilir nitelikte olan eşya, 3. Ayniyet tespitinin yapılması mümkün olmayan eşya, 4. Ülke ekonomisine zarar verebileceği Bakanlıkça belirlenecek eşya.
İzin Talebi ve İzin
Geçici ithalat rejimi kapsamında ithalatı yapılan ve bu maddede uygulama koşulları ayrıntılı olarak açıklanmayan diğer eşya için lisans sahibi tarafından geçici ithalat lisansı başvurusu yapılır ve sunulur. Aşağıdaki belgelerle birlikte yetkili gümrük idaresine sunulmalıdır:
a) Proforma faturanın aslı ve iki nüshası, b) İhtiyaç duyulan hâllerde, eşyanın teknik özelliklerini gösteren kataloglar ve/veya teknik belgeler, c) Malların gönderilme amacı ve süresini, bedelli veya bedelsiz olup olmadığı ile sair hususları kapsayan gönderici firma ile alıcı firma arasında imzalanmış bir anlaşma varsa aslı ve tercümesi veya kiralamaya ilişkin gönderici firmanın yazısının aslı ve tercümesi.
İznin geçerlilik süresi, izin başvurusu ve Gümrük Kanunu’nun 46’ncı maddesinde belirtilen süre sınırı dikkate alınarak gümrük idaresince belirlenir. Gümrükten Tam Muafiyetle Geçici İthalat Sisteminden Yararlanan Eşya, Gümrük Kanunu’nun 130. madde ve 2. fıkrası hükmünce en fazla 24 ay bu hakka sahip olur. Ancak, aşağıda belirtilen eşya için rejime giriş gümrük idaresince yirmi dört ayı aşan süre uzatımı da yapılabilir:
a) Özelliği nedeniyle mülkiyeti devredilemeyen eşya, b) Yirmi dört aydan uzun süreli yatırımlarda kullanılan eşya, c) Kamu kuruluşları, belediyeler ve sermayesinin tamamı devlete ait olan kamu iktisadi kuruluşları ile yapılan sözleşmeye istinaden ticari amaçla kullanılmak üzere getirilen, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik bir kişi adına ve bu bölge dışında tescil edilmiş olan ambulans hava taşıtları, yangın İtfaiye uçakları, zirai ilaçlama araçları, sıhhi ilaçlama hava taşıtları bakım ve onarımları ile bunların yenilenmesi, tamir ve bakımları için gerekli yedek parça, aksesuar ve ekipmanlar.
Geçici İthalat İşlemlerinin Kapatılması
Geçici ithalat işlemlerinin kapatılmasında makine, araç vb. eşyaya ilişkin işlemler şu şekildedir:
• Onarım veya bakımdan sonra değiştirilen parçalar veya kusurlu veya kusurlu olduğu tespit edilen yeni yedek parçalar için geçici ithalat işlemleri, onaylı bir gümrük idaresi tarafından onaylanan başka bir prosedür veya kullanımla tamamlanır. • Araçların geçici ithalatı için prosedürler; Aracın kalış süresi içinde olması şartıyla, hareket işlemini gerçekleştiren gümrüğe başvurulması hâlinde, araç girişinde kullanılan belgenin hareket belgesinin bir kopyası ile birlikte • Gümrük tarafından kazada hasarlı olduğu tespit edilen araçlar ile yurt dışına götürülmesi gereken, bakım gerektiren araçlar, sahibinin talebi üzerine, tamir edilmek üzere makul bir süre için güvenilir bir tamirhaneye teslim edilir.
Geçici İthalat Rejiminde Muafiyet Uygulaması
İthalat vergilerinden tam muafiyetle geçici ithalat rejiminin uygulanmasına ilişkin hâller ve özel şartlar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
Kısmi muafiyetle geçici ithalat rejiminden yararlanmayan eşyanın listesi Cumhurbaşkanınca belirlenir.