hızlı ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir sınai mülkiyet Dış Ticareti Teşvik Eden Ulusal Kuruluşlar sistemi oluşturmak, bu amaçla yasal, teknik ve beşeri
Türkiye’de Cumhuriyetten sonraki dönemde dış ticaretin altyapıyı güçlendirmek; Türk ekonomisinin çıkarlarını desteklenmesine ve kolaylaştırılmasına yönelik olarak korumak ve geliştirmek amacıyla uluslararası ulusal nitelikte birçok kurum ve kuruluş oluşturulmuştur. platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve işbirliğini Ticaret Bakanlığı güçlendirmektir.
Ticaret Bakanlığının en önemli görev ve yetkilerinin Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu başında Türkiye’nin dünya ticaretinden aldığı payın (TÜBİTAK)
artırılması ve sürdürülebilir ihracat artışı sağlanması için Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik (TÜBİTAK), Türkiye’de bilim ve teknolojiyi teşvik etme, gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yönlendirme ve popülerleştirmeyi amaçlayan, Sanayi ve yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak gelmektedir. Teknoloji Bakanlığının “ilgili” kuruluşlarından olup özel
İhracatçı Birlikleri hukuk hükümlerine tâbidir.
İhracatçıları örgütlendirmek ve işbirliğini geliştirmek TÜBİTAK tarafından başta KOBİ’ler olmak üzere suretiyle ihracatı artırarak ekonomik gelişmeye katkıda Türkiye sanayine ve Türkiye’nin öncelikli alanlarına bulunmak üzere kurulan İhracatçı Birlikleri bulunduğu yönelik uyguladığı Ar-Ge ve proje pazarları destekleme bölgede dış ticaret alanında ihracatçıları geliştirebilecek programları şunlardır:
etkinlikler, eğitimler ve projeler yürütürler. • 1501 TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Destekleme Programı Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), Türkiye’nin dış • 1503 Proje Pazarları Destekleme Programı ticaretine yön vermek, ihracat politikasını belirlemek, • 1507 TÜBİTAK KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek pazar çeşitliliğini geliştirmek ve uluslararası arenada Programı ihracatçıların rekabetini kolaylaştırmak için kurulan • 1509 TÜBİTAK Uluslararası Sanayi Ar-Ge İhracatçı Birliklerinin çatı kuruluşudur. Projeleri Destekleme Programı • 1511 TÜBİTAK Öncelikli Alanlar Ar- Ge Destek TİM, ihracatçıların üretim ve dış ticarette avantaj elde Programı etmelerini sağlamak için birçok teşvik ve desteğin sağlanması çalışmalarına katkıda bulunur. Ar-Ge, tasarım Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve ve girişimcilik alanlarında bir ekosistem oluşturarak, Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) girişimcilerin yurt dışına açılmalarına, uluslararası arenada Türkiye’deki ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının başarı elde etmelerine yardımcı olur. TİM, Türk ihraç karşılanmasında küçük ve orta ölçekli işletmelerin payını mallarının yurtdışındaki itibarı ile ilgili araştırma ve etkinliğini artırmak, rekabet güçlerini ve düzeylerini faaliyetleri yürütme ve algı araştırmaları ile Türk yükseltmek, sanayide entegrasyonu ekonomik gelişmelere mallarının bilinirlik, güvenilirlik ve tercih edilmesi uygun biçimde gerçekleştirmek amacıyla Küçük ve Orta konularında saha araştırmaları yapmaktadır. Bu amaçla Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi TİM nezdinde Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen Başkanlığı (KOSGEB) kurulmuştur. ihracat politikaları, stratejiler, hedef pazarlar ve tanıtım faaliyetleri çerçevesinde faaliyet göstermek üzere 2018 KOSGEB KOBİ’lere gerekli destek programları şunlardır:
yılında Türkiye Tanıtım Grubu (TTG) kurulmuştur. • Yurt Dışı Pazar Destek Programı
İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) • Uluslararası Kuluçka Merkezi ve Hızlandırıcı Destek Programı Vakıf, Avrupa bütünleşmesi ve Türkiye-AB ilişkileri alanında iş dünyası ve genel kamuoyunu bilgilendirmek İhracat – İthalat Bilgi Platformu amacıyla araştırmalar yürütür, rapor ve kitap yayımlar, İhracat – İthalat Bilgi Platformu (ihracat.co), dış ticaret, seminer ve benzeri toplantılar düzenler. Türkiye’ye AB’yi, ihracat, ithalat, gümrük mevzuatı, yurt dışı satış, ürün AB’ye de Türkiye’yi anlatır. Türkiye’nin AB katılım analizi, ülke analizi konularında sektöre dair güncel sürecinde karşılaştığı çeşitli sorunlar ve bu sorunlara konuları içeren, teorik ve pratik bilgilerin harmanlandığı çözüm üretilmesi de İKV’nin güncel araştırma ve çalışma yazılar içeren bir internet sitesidir. konuları arasında yer almaktadır. Dış Ticareti Teşvik Eden Uluslararası Kuruluşlar Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Kurumun kuruluş amacı yaratıcılığı ve yeniliği teşvik Uluslararası kuruluşlar yapmış oldukları çalışmalarla dış ederek Türkiye’nin ekonomik ve teknolojik gelişmesine ticaretin önündeki risklerin, engellerin ve kısıtlamaların katkıda bulunmak; patent, marka, tasarım ve diğer sınai azaltılmasına/ortadan kaldırılmasına yardımcı olarak mülkiyet haklarının etkin korunmasını sağlamak; sınai uluslararası ticaretin gelişmesine katkıda mülkiyet bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak, bulunmaktadırlar. Oluşturulan kurumların bir kısmı ilgili kesimlerle işbirliğini geliştirmek; müşteri odaklı, uluslararası mali alanda işbirliği sağlamak bir kısmı da
uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi yönünde benzer bir • Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümlenmesi işbirliği sağlamak amacını gütmektedir. Uluslararası Merkezi (The International Centre Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) for the Settlement of Investment Disputes: ICSID) GATT’ın temel düşüncesi uluslararası rekabet sistemini kurabilmek için üye ülkeleri korumacı politikalardan olmak üzere beş (5) organizasyonun birlikte hareketinden uzaklaştırarak uluslararası ticareti serbestleştirmek, yani oluşur. Günümüzde Dünya Bankası az gelişmiş ülkelerin dış ticarette liberalizmi teşvik etmektir. GATT üyelerine kamu ve özel kesimlerine finansal ve teknik yardım bir diğer ülkenin ticaret rejimi tarafından ayrımcı sağlayan temel kaynak kuruluşlardan biridir ve temel muameleye tabi tutulmamasını sağlayarak çok taraflı amaçlarından en önemlisi “az gelişmiş ülkelerde ticaret sisteminin gelişmesini sağlamıştır. yoksulluğu azaltma ve yok etme” olarak belirlenmiştir.
Dünya Ticaret Örgütü (World Trade Organization, Günümüzde Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası’nın WTO) (IBRD) temel amacı; az gelişmiş ülkelerde yoksulluğun Dünya Ticaret Örgütü 1 Ocak 1995’te de yürürlüğe giren azaltılması, sürdürülebilir büyüme ve üye ülkeler arası anlaşma ile faaliyetlerine başlamıştır, GATT’ın yerine yakın işbirliğinin desteklenmesi şeklindedir.
oluşturulmuştur. DTÖ’nün kurulmasıyla birlikte GATT’ın Dünya Bankası’nın kalkınma kurumu olarak 1960 yılında yapısı da değişmiştir. kurulan Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA) dünyanın en
Dünya Ticaret Örgütü, mal ve hizmet üretim ve ticaretini yoksul ülkelerine yardım eder. Az gelişmiş ve en yoksul geliştirmeyi, dünya kaynaklarının sürdürülebilir kalkınma ülkelerde yoksulluğu azaltmak amacıyla faizsiz kredi ve hedefine en uygun şekilde kullanımına imkân vermeyi, hibeler yardımıyla ekonomik büyümeyi, gelir çevreyi korumayı, gelişme yolundaki ülkelerin dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmayı ve bu ülkelerin (GYÜ’lerin) ve bunların arasında yer alan en az gelişmiş yaşam standartlarını artırmayı amaçlayan program ve ülkelerin artan dünya ticaretinde ekonomik kalkınma projeleri desteklemek amacındadır.
ihtiyaçları ile orantılı bir pay elde etmelerini sağlamayı, Uluslararası Finans Kurumu’nun (IFC) amacı özel sektör uluslararası ticaret ilişkilerinde ayrımcı işlemleri ortadan kuruluşlarını kredi ve sermayeye iştirak yoluyla kaldıran anlaşmalar yapmayı ve kalıcı birçok taraflı ticaret desteklemektir. IFC, gelişme yolundaki ülkelerdeki özel sistemi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Dünya Ticaret sektöre kredi verir ve bir anlamda uluslararası bir Örgütü’ne göre ticaretin kolaylaştırılması; uluslararası kalkınma-yatırım bankası ile ticari banka bileşiminde ticarette malların hareketi için gerekli bilgilerin Dünya Bankası Grubu’nun finans kurumu olarak görev toplanması, sunulması, iletilmesi ve işleme konulmasını yapar. IFC gelişmekte olan ülkelerin özel şirketlerine kapsayan uluslararası ticaret prosedürlerinin yapacakları üretken yatırımların finansmanı için proje basitleştirilmesi ve uyumlaştırılması anlamına kredileri vererek kaynak sağlayabilir. Ayrıca, IFC kredi gelmektedir. Ticaretin kolaylaştırılması konusunda pek vermiş olduğu şirketlerin sermayelerine hissedar olarak çok uluslararası kuruluş bünyesinde çeşitli faaliyetler katılabilir. yürütülürken, yapılan çalışmaların uluslararası standartlar ve tavsiye kararları oluşturmaktan öteye gidememiş Uluslararası Para Fonu (International Monetary Fund, olması nedeniyle, bu konuda çok taraflı bir anlaşma IMF)
müzakeresi yürütme görevi DTÖ’ye yüklenmiştir. Uluslararası Para Fonu’nun (IMF), amaçları; uluslararası Dünya Bankası Grubu (The World Bank, WB) parasal işbirliğini geliştirmek, uluslararası ticaretin dengeli bir şekilde büyümesini ve döviz kurlarında istikrarı Günümüzde kısaca Dünya Bankası (DB) olarak sağlamak, çok taraflı bir ödemeler sisteminin kurulmasına adlandırılan kuruluş, tüm dünyada kalkınmanın yardım etmek, ödemeler dengesi finansmanında sorunlar sağlanması ve yoksulluğun azaltılması amacıyla ülkelere yaşayan üye ülkeleri desteklemektir. mali ve teknik destek sağlayan dünyanın en önemli uluslararası ekonomik kuruluşlarından biridir. Dünya Günümüzde IMF üyelerini başlıca dört temel borçlanma Bankası Grubu; imkânından yararlandırmaktadır. Bunlar; Destekleme Düzenlemeleri, Ek Rezerv İmkânı, Yoksulluğu Azaltma • Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası ve Büyüme Kolaylığı ve Dış Şoklar Kolaylığıdır. (Inernational Bank for Reconstruction and Development: IBRD), Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı • Uluslararası Kalkınma Birliği (The International (UNCTAD)
Development Association: IDA), Birleşmiş Milletler sistemi içinde yer alan UNCTAD, • Uluslararası Finans Kurumu (The International Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun ticaret ve kalkınma Finance Corporation: IFC), alanındaki temel organıdır. UNCTAD, özellikle dünyanın • Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (The değişik bölgelerindeki zayıf ekonomilerin sürdürülebilir Multilateral Guarantee Agency: MIGA), kalkınmasını sağlayacak politikalar tasarlanması sürecinde analiz, tartışma ve görüş birliği oluşturulmasına katkıda bulunmaktadır. Bu geniş kapsamlı görev tanımı
çerçevesinde, uluslararası ticaret, kalkınma, sürdürülebilir kalkınma, yatırımlar, maliye uygulamaları, ulusal politikalar, uluslararası işbirliği, teknoloji, teknoloji transferi, sektörel çalışmalar, en az gelişmiş ülkeler, bölgesel gelişmeler gibi pek çok konuda faaliyette bulunmaktadır.
Bölgesel Kalkınma Bankaları
Uluslararası alanda faaliyet gösteren bölgesel kalkınma bankaları çalışma bölgelerindeki gelişmekte olan ülkelere yönelik kamu ve özel sektör işletmelerine finansman desteği sağlayarak söz konusu ülkelerin ekonomik kalkınmalarına yardımcı olmaktadır.
Bölgesel kalkınma bankaları kendi öz sermaye kaynaklarından ya da uluslararası sermaye piyasalardan borçlanarak gelişmekte olan bölge ülkelerindeki kamu ve özel sektör işletmeleri ile hükümetlere düşük faizli orta ve uzun vadeli kredi vermekte, teknik destek sağlamakta ve danışmanlık hizmetleri yürütmektedirler. Türkiye’nin üye olarak yer aldığı ve/veya desteklerinden faydalandığı bölgesel kalkınma bankaları şunlardır:
• Asya Kalkınma Bankası (Asian Development Bank: ADB) • İslam Kalkınma Bankası (Islamic Development Bank: IDB) • Karadeniz Ekonomik İşbirliği Ticaret ve Kalkınma Bankası (The Black Sea Trade and Development Bank: BSTDB) • Ekonomik İşbirliği Örgütü Ticaret ve Kalkınma Bankası (Economic Cooperation Organization Trade and Devopment Bank) • Avrupa Yatırım Bankası (European Investment Bank: EIB)