TİC203U-DIŞ TİCARETİN FİNANSMANI VE TEŞVİKİ
Ünite 7: Dış Ticarette Devlet Yardımları
İhracata Yönelik Devlet Yardımları
Dünya ticaretinden daha çok pay almak ve daha fazla gelir elde etmek suretiyle Türkiye’yi yüksek gelirli ülkeler seviyesine yükseltmenin temelinde Türk ihracatının küresel rekabet gücünü ve üretilen ürünlerin katma değerini artırmak yatmaktadır. Bu amaçla 21. yüzyılın teknolojileri olarak gösterilen yazılım, e-ticaret, gen teknolojileri, yapay zekâ, blokzincir vb. gibi dünya ekonomisini çok yakında baştan sonra dönüştürecek yenilikleri takip etmek, özellikle kadın girişimcileri ve genç girişimcileri destekleyerek ihracat bilincini ve ihracatı tabana yaymak gerekmektedir. İhracata yönelik devlet yardımlarının temel amacı KOBİ’ler başta olmak üzere, ihracatçıların ihracata yönelik faaliyetlerini gerek üretim gerekse pazarlama aşamalarında destekleyerek uluslararası pazarlarda karşılaştıkları sorunların giderilmesine ve rekabet gücü kazanmalarına yardımcı olmaktır. Mal ve hizmet ihracatına yönelik devlet yardımları günümüzde gerek nitelik gerek nicelik olarak sürekli bir şekilde ilgili bakanlıklar tarafından iyileştirilmektedir. Günümüzde verilen desteklerin nihai hedefi: ihracatçıları yüksek teknolojili ve katma değerli ürünler ihraç etmeye yönlendirmektir. Yüksek teknolojili ve katma değerli ürünler, geleneksel ihraç ürünlerinden farklı bir yapı arz ettiğinden, daha yaratıcı, daha esnek ve inovatif destek mekanizmaları önem kazanmaktadır.
Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülmekte olan ihracata yönelik devlet yardımları, yurtdışına açılma sürecinde firmalara her safhada destek sağlanmasını amaçlayan bütünsel bir bakış açısıyla sürdürülmektedir. Yatırım- üretim-istihdam-ihracat değer zincirinin tüm halkalarına yönelik politikalar oluşturularak Ar-Ge, inovasyon, tasarım, markalaşma ve hedef pazara giriş konularında gelişme kaydedilmektedir.
Mal Sektörlerine Yönelik Devlet Yardımları
Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan ihracata yönelik destek sistematiğinin ihracata hazırlık, pazarlama ve markalaşma olmak üzere üç olgunluk seviyesi bulunmaktadır.
• İhracata Hazırlık Aşaması: Bu aşamada ihracatı yeni öğrenen veya düzenli bir ihracatı olmayan KOBİ’lerin ihracatı ticari operasyonlarının bir parçası hâline getirmeleri amacıyla ihracata aşinalık kazanmalarını sağlayacak mekanizmalar bulunmaktadır. • Pazarlama Aşaması: Bu aşamada ihracat yapmayı öğrenmiş ve yurtdışı pazarlara ilk adımlarını atmış firmaların ihracatı ticari operasyonlarının süregelen bir parçası hâline getirmeleri amacıyla yeni pazarlar bulmalarına veya mevcut pazarlarda kalıcı hâle gelmelerine yönelik destekler sağlanmaktadır. • Markalaşma Aşaması: Bu aşamada yurt dışı pazarlarda dağıtım kanallarını oluşturan özgün tasarımları ile bulundukları pazarın dinamiklerine
uygun markalı ürün sunma yetkinliğine ulaşan firmalara yönelik destek mekanizmaları bulunmaktadır.
UR-GE Desteği, proje ve kümelenme yaklaşımını esas alarak şirketlerin uluslararası rekabet güçlerinin geliştirilmesine yönelik yerel dinamiklerin harekete geçirilmesine olanak sağlayarak, işbirliği kuruluşlarının önderliğinde ihracat alışkanlığı edinmelerini amaçlamaktadır. UR-GE projeleri, firmaların işbirliği yaparken aynı zamanda rekabet etmeyi öğrendikleri bir destek sistemidir. Projelerde kaliteli üretim yapan, ancak ihracatı bilmeyen veya başlangıç düzeyinde ihracat yapan firmalar ile hâlihazırda ihracat yapan ve pazarlarını çeşitlendirmek isteyen firmaların kümelenme mantığı çerçevesinde birlikte hareket etmeleri sağlanmaktadır.
Pazara Giriş Belgeleri Desteği, Türkiye’de sınai ve/veya ticari faaliyette bulunan şirketlerin pazara giriş belgeleri alımlarını sağlamaya yönelik destekleri kapsar. Şirketler tarafından çevre, kalite ve insan sağlığına yönelik teknik mevzuata uyum sağlanabilmesini teminen akredite edilmiş kurum ve/veya kuruluşlardan alınan yurt dışı pazara giriş belgelerinin belgelendirme işlemleri harcamalarının belirli bir bölümünün desteklenmesini amaçlar.
Yurtdışı Pazar Araştırması Desteğinin amacı, yeni ihraç pazarları yaratılması ve geleneksel pazarlarda pazar payının artırılması amacıyla şirketlerin yurt dışı pazar araştırması gezilerinin desteklenmesidir. Destek kapsamında şirketlerin ihracat gerçekleştirmek istedikleri hedef pazarlara ilişkin bilgi ve tecrübelerini artırmaları ve potansiyel müşterileri ile iş görüşmeleri gerçekleştirmeleri sağlanmaktadır.
Rapor Desteğinin amacı, şirketler ile işbirliği kuruluşlarının yurt dışına yönelik pazara giriş stratejileri ile eylem planlarını oluşturmaları amacıyla satın aldıkları raporların desteklenmesidir. Destek kapsamında firmaların ve işbirliği kuruluşlarının satın aldıkları sektör, ülke veya marka odaklı raporlara ilişkin giderlerin desteklenmesi sağlanmaktadır.
Yurt Dışı Şirket Alımı Desteğinin amacı, firmaların yurt dışında yerleşik şirketleri satın almaları yoluyla değer zincirlerine eklemelerini desteklemektir. Destek kapsamında firmaların yurt dışında yerleşik şirket alımı amacıyla satın aldıkları mali ve hukuki danışmanlık hizmetlerine ilişkin giderlerin desteklenmesi sağlanmaktadır.
Sektörel Ticaret Heyetleri Desteğinin amacı, ihracatın artırılması, yeni pazarlar bulunması, ülkemizin ekonomik ve ticari açıdan tanıtımına katkı sağlamak amacıyla işbirliği kuruluşları önderliğinde ticaret heyetleri düzenlenmesidir. Destek kapsamında Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda işbirliği kuruluşlarınca şirketlere yönelik olarak ülkemizde yerleşik aynı sektörde ve/veya alt sektörlerinde faaliyette bulunan şirketlerin yurt dışında yerleşik şirketler, kurum ve kuruluşlar ile görüşmeleri,
ilgili tesisleri yerinde görmeleri ve meslek kuruluşlarını ziyaret etmeleri sağlanmaktadır.
Sektörel Alım Heyetleri Desteğinin amacı, yurt dışından ithalatçı şirket yetkilileri, kurum ve kuruluş temsilcileri ve basın mensuplarının davet edilerek ülkemizde yerleşik şirketlerle ikili iş görüşmeleri gerçekleştirmelerinin, meslek kuruluşlarını ziyaret etmelerinin, ilgili tesisleri yerinde görmelerinin ve ülkemizde düzenlenen fuarları ziyaret etmelerinin sağlanması yoluyla ihracatın artırılmasıdır. Destek kapsamında yurt dışından ilgili sektörlerde faaliyet gösteren alıcı firmaların ülkeye organizasyon kapsamında getirilerek ihracatçıların müşteri portföyünün genişletilmesi ve ilgili firmalarla ikili iş görüşmeleri yaparak ihracatlarının artması, yeni pazarlar bulmaları ve ülkemizin ekonomik ve ticari açıdan tanıtımı sağlanmaktadır.
E-Ticaret Sitelerine Üyelik Desteğinin amacı, şirketlerin e-ticaret alışkanlığı kazanmalarının desteklenmesidir. Destek kapsamında e-ticaret sitelerine üyelik ücretleri desteklenerek firmaların e-ticaret sitelerine üyeliklerinin kolaylaştırılması sağlanmaktadır.
İleri Teknolojiye Sahip Yurtdışında Yerleşik Şirket Alımı Desteğinin amacı, yüksek teknoloji içeren ürünlerin ihracat içindeki payının ve ülkenin teknoloji kapasitesinin artırılması ve teknoloji transferinin sağlanmasıdır. Bu destek, şirketlerin ileri teknolojiye sahip ve teknoloji transferi sağlayacak, medikal biyoteknoloji alanındaki firmalar da dâhil olmak üzere, ileri teknoloji sahibi şirketlerin satın alınmasında Ticaret Bakanlığı’nın uyguladığı bir destek mekanizmasıdır. Bu destek mekanizması ile katma değeri yüksek ve yüksek teknoloji içeren ürünlerin ihracat içindeki payının ve ülkemizin teknoloji kapasitesinin artırılması ve ülkemize know-how transferinin sağlanması amaçlanmıştır.
Küresel Tedarik Zinciri Yetkinlik Projeleri Desteğinin amacı, şirketleri küresel tedarik zinciri mekanizmasına dâhil ederek yeni yatırımlar çekmek, ihracatı artırmak, yeni istihdam imkânları yaratmak, verimliliği yükseltmek, bilgi ve teknoloji aktarımı sağlamaktır.
Yurt Dışı Birim, Marka Tescil Tanıtım Desteğinin amacı, firmaların yurt dışında kendi dağıtım kanallarını kurmaları ve tanıtım faaliyeti gerçekleştirmelerine olanak sağlamaktır. 2010/6 sayılı “Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ” çerçevesinde, firmaların yurt dışında açtıkları birimlere (ofis, mağaza, depo, showroom vb.) ilişkin kira giderleri, hedef pazarlarında gerçekleştirdikleri tanıtım faaliyetlerine ilişkin giderler ve şirketlerin yurt içi marka tescil belgesine sahip oldukları markalarının yurt dışında tescili ve korunmasına ilişkin giderler desteklenmektedir.
Türkiye Ticaret Merkezleri Desteğinin amacı, firmaların bir İşbirliği Kuruluşu liderliğinde yurt dışı pazarlara girmesi ve söz konusu pazarlardaki dağıtım kanalları ağının güçlendirilmesidir. Destek kapsamında 2010/6 sayılı Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Faaliyetlerinin
Desteklenmesi Hakkında Tebliğ çerçevesinde Türkiye Ticaret Merkezlerinin bina satın alımı, kira, tanıtım, istihdam, dekorasyon, kurulum giderleri desteklenmektedir.
Yurt Dışı Fuar Destekleri ile firmaların yurt dışında gerçekleştirilen fuarlara iştiraklerinin ve Ticaret Bakanlığınca yetkilendirilmiş organizatörler tarafından yurt dışı fuarlara yönelik olarak gerçekleştirilen tanıtım faaliyetlerinin desteklenmesi suretiyle her sektörden ve her düzeyde firmaların uluslararası pazarlara girmeleri, hali hazırda ihracat yaptıkları pazarlarda tutunmaları ve mevcut pazarlarını çeşitlendirmeleri yoluyla ihracatın arttırılması hedeflenmektedir.
Yurt İçi Fuar Desteklerinim amacı, Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen sektörel nitelikli uluslararası yurt içi fuarların dış tanıtımının sağlanması ve uluslararası düzeyde katılımın artırılması amacıyla organizatörler ile katılımcıların desteklenmesidir. Destek kapsamında organizatörlerin tanıtım harcamaları ve katılımcıların yer kirası ile stant giderleri desteklenmektedir.
Tasarım Desteğinin amacı, Türkiye’de tasarım ve inovasyon kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması ile Türk tasarımcılarının ve Türk tasarımının yurt içi ve yurt dışı pazarlarda tanıtılmasına, pazarlanmasına ve markalaşmasına katkıda bulunmaktır.
Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması, Türk Malı İmajının Yerleştirilmesi ve TURQUALITY® Desteği ile uluslararası markalaşma potansiyeli olan Türk markalarının pazara giriş ve tutunmalarına yönelik yurt içinde ve yurt dışında gerçekleştireceği faaliyet ve organizasyonlara ilişkin giderlerinin desteklenerek firmaların uluslararası pazarlarda kendi markalarıyla global bir oyuncu olabilmeleri ve söz konusu markalar aracılığıyla olumlu Türk malı imajının oluşturulması ve yerleştirilmesi amaçlanmaktadır.
Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına ilişkin Türkiye’nin Dünya Ticaret Örgütü’ne taahhütleri kapsamında; katma değeri yüksek, istihdam artırıcı özelliğe sahip, uzun vadede yüksek potansiyel arz eden ve tüketiciye yönelik muhtelif işlenmiş tarım ürünlerinin 2018 ve sonrasında gerçekleşecek ihracatı, birim miktar bazında ve azami ödeme oranları çerçevesinde desteklenmektedir. Desteğin amacı, Türkiye menşeli tarım ürünlerinin uluslararası piyasalarda rekabet gücünün ve ihracat potansiyelinin artırılmasıdır.
Ticaret Bakanlığı tarafından verilen Alım Heyetleri Desteği, genel nitelikli ve özel nitelikli alım heyetleri olmak üzere iki ayrı kapsamda sağlanmaktadır.
Hizmet Sektörlerine Yönelik Devlet Yardımları
Dünya ticaretini olumsuz etkileyen gelişmelere rağmen dünyada hizmet ticareti hızla artmaktadır. 1980 yılından günümüze kadar onar yıllık dönemler itibarıyla hizmet ihracatı büyüme oranlarının mal ticaretinden her zaman fazla olduğu ve dünya hizmet ticaretinin mal ticaretine
göre daha az dalgalanma kaydettiği görülmektedir. Ülkemizin uluslararası ticarete konu hizmet gelirlerinin artırılması ve hizmet sektörlerinin uluslararası rekabet gücünün geliştirmesi amacıyla hizmet sektörlerine yönelik destek programları yürütülmektedir.
Döviz kazandırıcı hizmet sektöründe faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar olgunluk seviyelerine göre ihracata hazırlık, pazarlama ve markalaşma olmak üzere üç aşamada desteklerden yararlandırılmakta olup, söz konusu aşamalar şu şekildedir:
1. Henüz dış pazarlara açılmamış ya da uluslararasılaşma düzeyleri başlangıç seviyesinde olan şirketler, ihracata hazırlık ve kurumsal kapasite kazandırılmasına yönelik olarak “Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması Projesi” desteği ile rapor ve danışmanlık, pazara giriş belgeleri, hizmet/ marka tescili desteklerinden, 2. Pazarlama ve pazarda tutundurma aşamasına yönelik olarak reklam ve tanıtım, fuar katılımı, yurt dışı birim, acente komisyon, ticaret ve alım heyeti desteklerinden yararlandırılmaktadır. Bunun yanı sıra destek programları, hizmet sektörlerinin özel ihtiyaçları doğrultusunda düzenlenen destek unsurlarını da içermektedir. Bu çerçevede; • Sağlık turizmi sektöründe; hasta yol, tercümanlık ve yurt içi tanıtım/eğitim destekleri; • Film/dizi sektöründe yurt dışı pazarlama, film platosu/stüdyosu kullanım, ürün/marka/imaj yerleştirme destekleri; • Bilişim sektöründe oyun/uygulama geliştirme, komisyon ve pazara giriş destekleri; • Eğitim sektöründe yurt içi tanıtım/eğitim desteği sağlanmaktadır. 3. Markalı ihracat gerçekleştirerek hizmet ihracatında yüksek katma değer yaratan kurum ve kuruluşlar ise “Marka ve TURQUALITY® Destek Programları”ndan yararlandırılmaktadır.
Teknik müşavirlik sektörü bugün dünyada sahip olduğu büyüklük (yaklaşık 550 milyar dolar) ile hizmet sektörleri içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle Türk firmalarının söz konusu gelirlerdeki payının arttırılması amaçlanmaktadır. Teknik müşavirlik sektörü yarattığı hizmet gelirinin yanı sıra inşaat malzemeleri ihracatına ve müteahhitlik yeni proje üstlenimine de katkı sağlamaktadır. Bu destek firmaların; teknik müşavirlik, müteahhitlik ve inşaat malzemeleri sektörlerine yönelik mal ve hizmet ihracatının artırılması amacıyla yurtdışı pazarlarda kalıcı şekilde yer edinmelerini ve bu sektörlerin tanıtımına katkıda bulunmak üzere İşbirliği Kuruluşlarının desteklenmesini amaçlamaktadır.
Ülkemizin hizmet sektörlerinin uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesi ve hizmet gelirlerinin artırılmasını teminen hizmet ihracatı gerçekleştiren kurum ve
kuruluşların ürün ve hizmetlerinin yurt dışı pazarlarda daha etkin tanıtımını sağlamak amacıyla “Hususi Damgalı Pasaport” verilmesi uygulaması başlatılmıştır. Son 3 (üç) takvim yılı itibarıyla, firmaların hizmet ihracatı tutarı belirlenerek ve bu tutarlar dikkate alınarak firma yetkililerine iki yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilir.
İthalat Politikaları Önlemleri ve İthalata İlişkin Uygulamalar
Ticaret Bakanlığı tarafından bir taraftan ihracatçılara destekler vererek ihracatı artırma yönünde çalışmalar yapılırken diğer taraftan yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan haksız rekabete karşı korunmasına yönelik tedbirler de alınmaktadır. Bu çerçevede, ithalata yönelik çalışmalar iki odak noktası olarak gruplandırılabilir: Yerli Üreticileri İthalattan Kaynaklanan Haksız Rekabete veya İthalat Artışlarına Karşı Korumak Amacıyla Alınan Önlemler Sanayicilerin ve Yurtiçi Piyasa İhtiyaçlarının Teminine Yönelik Politika ve Uygulamalar Ayrıca ürün güvenliği uygulamaları ile ithal ürünlerin ilgili teknik düzenlemesine uygunluğu denetlenerek tüketicinin güvensiz ürünlerden, üreticilerin ise bu ürünlerin neden olduğu haksız rekabetten korunmasını sağlamaktır.
Yerli Üreticileri İthalattan Kaynaklanan Haksız Rekabete veya İthalat Artışlarına Karşı Korumak Amacıyla Alınan Önlemler
Ticaret Bakanlığı tarafından bir yandan yerli üretim dalının, ithalatta haksız rekabetten kaynaklanan zarara karşı korunması adına dampinge karşı önlemler ile sübvansiyona karşı telafi edici önlemler alınırken; diğer yandan ithalat artışından kaynaklanan zarara karşı korunması adına ise korunma önlemleri alınmaktadır.
Yerli üretim dalının haksız rekabet yaratan dampingli ve sübvansiyonlu fiyatlardan ithal edilen ürünler nedeniyle zarar görmeleri durumunda, Ticaret Bakanlığı tarafından gerekli soruşturmalar yürütülerek, dampinge karşı önlem veya sübvansiyona karşı telafi edici önlem konulması imkânı bulunmaktadır. Başvuruda bulunmak isteyen yerli üretici veya üreticilerin, içinde bulunulan cari yıl veya son takvim yılı itibarı ile başvuru konusu üründe Türkiye toplam üretiminin en az %25’ine karşılık gelen miktarda üretim gerçekleştiriyor olmaları gerekmektedir. Söz konusu asgari eşiği geçerek başvurularını ileten yerli üretici veya üreticilerin başvurularının değerlendirmeye alınabilmesi için başvuru sahibi firmaların ve başvuruyu aktif biçimde destekleyen firmaların başvuru konusu ürün üretimlerinin cari yıl veya tamamlanmış son takvim yılı itibarıyla Türkiye toplam başvuru konusu ürün üretim miktarının en az %50’sine karşılık gelmesi gerekmektedir.
Dampinge karşı önlemlerin menşe saptırması, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) saptırması veya başka bir yolla etkisiz kılınması durumunda, Ticaret Bakanlığı tarafından gerekli soruşturmalar yürütülerek dampinge karşı önlemlerin teşmil edilmesi (kapsamının genişletilmesi) imkânı bulunmaktadır. Bunun için firmaların önlemlerin etkisiz kılındığına dair destekleyici
bilgi ve belgelerle birlikte bir dilekçe ile Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğüne müracaat etmeleri gerekmektedir.
Bir malın ithalatının artarak yerli üreticiler üzerinde zarara yol açması durumunda, yerli üreticileri bu durumdan korumak için ülke ayrımı gözetmeksizin ithalatta korunma önlemi alınabilmektedir. Korunma önlemi genelde ek mali yükümlülük getirilmesi şeklinde uygulanmakta ve 10 yıl süreyle yürürlükte kalabilmektedir.
Yerli üretici firmaların ürettikleri ürünler itibariyle ithalat baskısına karşı korunabilmeleri ve ülkemizdeki üretim kapasitesinin artırılması amacıyla, Ticaret Bakanlığı tarafından ithalatta ilave gümrük vergileri konulabilmektedir.
İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2019/1 sayılı Tebliğ kapsamında tekstil ve konfeksiyon ithalatı ülke ayrımı gözetilmeksizin ileriye yönelik kayda alınmak suretiyle izlenmekte ve ithalat işlemleri gerçek zamanlı olarak takip edilmektedir. Kayda alma sistemi İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği (İTKİB) ile birlikte yürütülmekte olup, bu kapsamdaki işlemler elektronik ortamda gerçekleştirilmektedir.
Sanayicilerin ve Yurtiçi Piyasa İhtiyaçlarının Teminine Yönelik Politika ve Uygulamalar
Ticaret Bakanlığı tarafından ithalata yönelik olarak yapılan diğer çalışmalar ise arz sıkıntısı yaşanan ürünlerde piyasanın veya hammadde/ ara malı ihtiyacı olan sanayicilerin bu ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla, söz konusu ürünlerde gümrük vergisi indirimi veya muafiyeti şeklindeki uygulamalardır.
Tarife Kontenjanı (Tarife Kotası) belirli bir dönem için ithalatta gümrük vergisinde indirim yapılması ya da muafiyet sağlanması anlamına gelmektedir. Tarife kontenjanları diğer ülkelerle yapılan anlaşmalar çerçevesinde açılabilmekte ya da ülke ihtiyacına göre Ticaret Bakanlığı tarafından tek taraflı olarak uygulanabilmektedir.
Ülkemizde üretimi bulunmayan veya yeterli düzeyde üretilmeyen hammadde arzında sorun yaşanmaması için, uygun maliyetli girdi tedarikine yönelik belirli ürünlerde gümrük vergilerinin askıya alınması uygulamaları yapılmaktadır. Bu kapsamda başvuru yapmak isteyen firmalar yazılı başvurularını Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğüne yapabilmektedir.
İthalat Rejimi Kararı’nın 7. maddesine göre eski, kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu (defolu) ve yatık (zamanla dayanıklılığını yitirmiş) malların ithali izne tabidir.
Ürün Güvenliği Uygulamaları
Ürün güvenliği faaliyetlerinin temelini 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun oluşturmaktadır. Söz konusu
Kanun, Avrupa Birliği (AB) ile Gümrük Birliği çerçevesinde gerçekleştirilen mevzuat uyum çalışmaları kapsamında hazırlanmış olup Dünya Ticaret Örgütü Ticarette Teknik Engeller Anlaşması (TTE) ile de uyumludur. Yetkili kamu kuruluşları tarafından gıda ürünleri de dâhil olmak üzere, piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.
İthalatta ürün güvenliği denetimleri, 22/02/2013 tarih ve 28567 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararı çerçevesinde Ticaret Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) Tebliğleri çerçevesinde yapılmaktadır.
Piyasa gözetimi ve denetiminin amacı, piyasaya arz edilmiş ürünlerin ilgili teknik düzenlemesine uygun üretilmiş olup olmadığının denetlenmesidir. Türkiye pazarında piyasaya arz edilmiş tüm ürünler piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri kapsamındadır. Türkiye’de, PGD faaliyetleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu olmak üzere dokuz farklı kamu kuruluşu tarafından yerine getirilmektedir.
AB ile imzalanan Gümrük Birliği Anlaşması uyarınca Türkiye AB’nin ürünlere ilişkin teknik mevzuatını uyumlaştırmayı taahhüt etmiştir. Bugüne kadar ülkemiz 250 civarında mevzuatı uyumlaştırmıştır ve mevzuata ilişkin güncellemeler yetkili kuruluşlar tarafından takip edilmektedir. Mevzuat uyumu ülkemize bazı hakları da beraberinde getirmektedir. Şöyle ki 1/2006 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile Türkiye uyumlaştırdığı mevzuat kapsamında onaylanmış kuruluş atama hakkını elde etmiştir. Onaylanmış kuruluşlar, üçüncü taraf bağımsız test veya belgelendirme hizmeti gerektiren CE işaretli ürünlerde piyasaya arz öncesi bu hizmeti sağlamaktadır. Böylelikle üreticiler veya ihracatçılar bu hizmeti ulusal kuruluşlardan temin edebilmektedir.
Tarım ürünleri ihracatında ve ithalatında ticari kalite denetimlerinin amacı, başta dünyada Türkiye’nin en önemli üreticileri arasında yer aldığı fındık, kuru üzüm, zeytinyağı gibi geleneksel tarım ürünleri olmak üzere, ihracata konu tarım ürünlerinin ticari kalite açısından denetlenmesidir. İhracatta yapılan denetimin amacı, Türk ürünlerinin uluslararası piyasalardaki imajını iyileştirerek muhafaza etmek, böylece istikrarlı ihracat pazarları yaratmaktır. Ticari kalite denetimleri bitkisel yemeklik yağlar, kuru ve kurutulmuş ürünler, yaş meyve ve sebzeleri kapsamaktadır. Bu ürünler Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ürün güvenliği denetimine de tabi tutulmaktadır.
Dış ticarete konu malların kalite ve miktar kontrolü, depolama, yükleme, boşaltma, nakil esnasındaki durumunun tespiti, döviz kuru ve mali şartlar da dâhil
olmak üzere fiyatının ve gümrük sınıflandırmasının doğruluğunun saptanması faaliyetleri Uluslararası Gözetim Şirketleri (UGŞ) tarafından yürütülmektedir. Yalnızca ithalat ve ihracata konu mallar üzerinde gerçekleştirilen gözetim faaliyetleri 2015/24 sayılı Uluslararası Gözetim Şirketi Statüsüne İlişkin Tebliğ kapsamındadır.
Ticaret Bakanlığının temel amaçlarından biri, ihracatçıların özellikle hedef ülke pazarlarına girişlerinin kolaylaştırılması, karşılaştıkları engellerin çözümüne yönelik gerek Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), gerekse bölgesel ve ikili alanda sonuç alınmasını kolaylaştırılacak mekanizmaların tesisi ve ihracatçıların ticarette teknik engellerle ilgili bilgilendirmelerini sağlayacak platformlar oluşturmaktır. Bu doğrultuda, ihracatçıların ticarette karşılaştığı sorunların çözümünde yararlanabileceği ve hizmetlere kolaylıkla ulaşabileceği temel bir platform olarak hizmet sunmayı amaçlayan Ticarette Teknik Engeller İnternet Sitesine, http://www.teknikengel.gov.tr adresinden ulaşılabilmektedir.
Diğer Destek Uygulamaları
Ticaret Bakanlığı tarafından dış ticaretteki diğer destek uygulamaları; Dahilde İşleme Rejimi (DİR), Hariçte İşleme Rejimi (HİR), Vergi, Resim ve Harç İstisnası, Esnaf ve Sanatkârlara Sunulan Faiz İndirimli Kredi Desteği, Serbest Bölgelerde Yatırım ve Faaliyetlere Sağlanan Devlet Destekleri, Lisanslı Depoculuk Sistemine Yönelik Destekler ve Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü verilmesidir. Bu destekler ile dış ticaret yapan tüm firmalara yatırım, üretim, istihdam, finansman, depolama ve lojistik alanlarında kolaylıklar sağlanmaktadır.
Dahilde İşleme Rejimi (DİR)
Eşyanın; tamir edilmesi, boyanması, yenilenmesi, monte edilmesi, birleştirilmesi, ambalajlanması, bedelsiz ithalatı vb. işlemler için gümrük idarelerince Dahilde İşleme İzni (Dİİ) verilir. Dahilde İşleme İzin süresi azami 12 aydır. Üretim süreci bu süreyi aşacak projelerde (gemi inşaa, komple tesis vb.) belge süresi, proje süresi kadar verilebilir.
Hariçte İşleme Rejimi (HİR)
Hariçte işleme faaliyeti, dahilde işleme kadar sık ve yaygın kullanımı olmasa da ihracatçı firmalara yönelik yürürlükte bulunan bir başka destek unsurudur. Esasen, serbest dolaşımdaki eşyanın daha ileri bir safhada işlenmek, tamir edilmek veya yenilenmek üzere geçici olarak Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere ihraç edilmesi ve bu işleme faaliyetleri sonucunda elde edilen ürünlerin tam veya kısmi muafiyet uygulanarak serbest dolaşıma girmesidir. Bu sayede ithal edilen işlem görmüş ürünlerin aynısını veya benzerini üreten Türkiye’deki üreticilerin temel ekonomik çıkarlarının olumsuz etkilenmemesi kaydıyla ihraç eşyasının satışının teşviki amaçlanmaktadır.
Vergi, Resim ve Harç İstisnası
Vergi, Resim ve Harç İstisnasının amacı, ihracat ve ihracatla ilgili işlemler, ihracat sayılan satış ve teslimler ile belirli şartları sağlayan döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerin damga vergisi, harçlar ve Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinden (BSMV) istisna tutulmasıyla ihracatı artırmak, ihraç ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak ve ihraç pazarlarını geliştirmektir.
Esnaf ve Sanatkârlara Sunulan Faiz İndirimli Kredi Desteği
Bu destek, esnaf ve sanatkârların mesleki bakımdan gelişmesi, iş ve üretim kapasitesinin artırılması, ürün çeşitlendirilmesi için gerekli alet, araç, makine, teçhizat, işyeri alımı veya işletme sermayesi olarak kullanılmak üzere kredi ve kefalet kooperatifleri aracılığıyla veya doğrudan Banka kaynaklarından sunulan faiz indirimli işletme ve yatırım kredilerini kapsar. 07/06/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na göre kurulmuş meslek odasına kayıtlı esnaf veya sanatkâr olanlar başvurabilir. Esnaf ve sanatkârlara iş ve üretim kapasitesinin arttırılması için gerekli iş yeri, araç, hammadde, makine, teçhizat vb. alımına yönelik finansman sağlamak üzere kullandırılacak kredilerde, kredinin türüne göre %100 (faizsiz) ya da %50 faiz indirimi uygulanmaktadır.
Serbest Bölgelerde Yatırım ve Faaliyetlere Sağlanan Devlet Destekleri
Serbest bölgeler, serbest ticarete sağladıkları destek hizmetleri, yeni teknolojileri uygulama kapasiteleri ve istihdam imkânlarıyla gerek küresel ölçekte gerek ülkemizde önemli kalkınma ve dış ticaret politikası araçları arasındadır. Serbest Bölgelerde Yatırım ve Faaliyetlere Sağlanan Devlet Desteklerinin amacı, ülke ekonomisinin ihtiyaçları ve cari açığın azaltılması bakımından önem arz eden uluslararası yatırımlar için uygun bir yatırım alanı alternatifi sunmaktır.
Lisanslı Depoculuk Sistemine Yönelik Destekler
Üreticilerin ürünlerini lisanslı depolara getirebilmeleri ve daha uzun süre lisanslı depolarda depolayabilmeleri sağlanarak lisanslı depoculuk sisteminin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Depo Kira Ücreti Desteği kapsamında ürünlerini lisanslı depolarda depolayanların, lisanslı depo işletmelerine ödeyeceği depo kira ücretine ilişkin depo kira ücreti desteği sağlanmaktadır.
Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü
Gümrük işlemlerinde belirli koşulları sağlayan firmalara bazı kolaylıklar sağlanmaktadır. Yetkilendirilmiş yükümlü adı verilen bu firmalara bu statüyü belgeleyen bir sertifika verilmektedir. Gümrük yükümlülüklerini yerine getiren, kayıt sistemi düzenli ve izlenebilir olan, mali yeterliliğe sahip olan, emniyet ve güvenlik standartlarına sahip bulunan firmalara Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS) verilmektedir.