TİC203U-DIŞ TİCARETİN FİNANSMANI VE TEŞVİKİ
Ünite 4: Türk Eximbank Kredi, Sigorta ve Garanti Programları
Giriş
İhracat, sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin gerçekleşmesinde kilit rol üstlenmesi nedeniyle kalkınma olgusunun vazgeçilmez unsurlarından birini oluşturmaktadır. İhracat artışı, bir yandan milli geliri artırarak doğrudan kalkınmayı olumlu yönde etkilerken, diğer yandan döviz darboğazını aşmak suretiyle ekonomik kalkınmaya da destek olmaktadır. Bu nedenle, ihracatın artırılmasına ilişkin çaba ve politikalar, öteden beri uluslararası ticari rekabetin de temel unsurunu oluşturmuştur. İhracatın artırılmasına ilişkin çabaların ve yöntem arayışlarının yoğunluk kazandığı alanlar arasında, finansman ve teminat unsuru kaçınılmaz olarak ön plana çıkmaktadır.
İhracatın finansmanı; ihracatçının ve/veya ihracatçının sevkiyat yapacağı alıcının sevk öncesi ve/veya sevk sonrası dönemde kredi ve/veya sigorta yöntemleri ile desteklenmesidir. İhracatın finansmanı, vadeye göre kısa, orta ve uzun; riskin alındığı tarafa göre alıcı ve satıcı kredileri; kullanım yeri ve amacına göre sevk öncesi ve sevk sonrası finansman gibi çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır.
Gelişmiş ülkelerde ihracat için gerekli finansman genellikle ticari bankacılık sistemi tarafından sağlanmakta olup, ihracat finansman kuruluşları ihracat sektörüne ve bankalara, sigorta ve garanti programlarıyla destek vererek sadece risksiz bir ortam sağlama işlevini yerine getirmektedir. Türk Eximbank ihracatçı ve dış girişimcilere sigorta ve garanti desteği sağlamanın yanı sıra kredi verme işlevini de üstlenmiştir.
Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. (Türk Eximbank) 1987 yılında çıkarılmış olan 3332 sayılı Kanun'un bazı maddelerinin verdiği yetkiye istinaden Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuştur. Ülkemizin Resmi İhracat Destek Kurumudur. Türk Eximbank'ın temel amacı;
• İhracatın geliştirilmesi, • İhraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi, • İhraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması, • İhracatçıların uluslararası ticarette paylarının artırılması ve girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması, • İhracatçılar ile yurt dışında faaliyet gösteren müteahhitler ve yatırımcılara uluslararası piyasalarda rekabet gücü ve güvence kazandırılması, • Yurt dışında yapılacak yatırımlar ile ihracata yönelik yatırım malları üretim ve satışının desteklenmesi.
Türk Eximbank Kredileri
Türk Eximbank kredi programları; Kısa Vadeli İhracat Kredileri, Orta-Uzun Vadeli İhracat Kredileri, Döviz Kazandırıcı Hizmetler kapsamındaki krediler başlıkları altında ele alınacaktır.
Kısa Vadeli İhracat Kredileri
Türk Eximbank, ihracatçı ve ihracata bağlı üretim yapan imalat firmalarına, özellikle ihracata hazırlık aşamasında finansman ihtiyacının karşılanması amacıyla, kısa vadeli ihracat kredileri sunmaktadır. Bankanın kısa vadeli ihracat kredileri hem Türk lirası hem de döviz cinsinden kullandırılmaktaydı. 10.08.2017 tarihinde alınan kararla artık Türk lirası krediler sadece Küçük ve Orta Ölçekli Büyüklükteki İşletmelere (KOBİ) kullandırılmaktadır.
Kısa Vadeli İhracat Kredileri aşağıdadır:
• Reeskont Kredisi, • KOBİ İhracata Hazırlık Kredisi: KOBİ İhracata Hazırlık Kredisi amacı, ilgili KOBİ’lerin uluslararası piyasalarda rekabet güçlerini arttırmak ve ihracata yönelik olarak oluşturdukları projelerin ihracata hazırlık aşamasında desteklenmesini sağlamaktır. • İhracata Hazırlık Kredisi, • Sevk Sonrası Reeskont Kredileri: Sevk Sonrası Reeskont Kredisi; İhracatçıların vadeli satış imkânlarının artırılması suretiyle uluslararası piyasalardaki rekabet şanslarını genişletmelerini, alacaklarını, ticari ve politik risklerden arındırarak yeni ve hedef pazarlara açılmalarını teşvik ederek, ihracatçıların sevkiyat sonrası finansman imkanlarına erişmelerini sağlar. • Dış Ticaret Şirketleri İhracat Kredisi • Sevk Öncesi İhracat Kredileridir: Türk Eximbank, Sevk Öncesi İhracat Kredileri Programı ile ihracatçıların ve ihracata yönelik mal üreten (nihai üretici) imalatçıların ihracatlarını geliştirilmelerine destek vermektedir. İhraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesine katkıda bulunup, ihraç mallarına yeni pazarlar kazandırılmasına yardımcı olunurken yurt dışında yapılacak yatırımlar ile ihracat amacına yönelik yatırım malları üretim ve satışını teşvik etmektedir. İhracatçıların sevk öncesi kısa vadeli finansman ihtiyaçları aracı bankaların desteğiyle karşılanmaktadır.
Orta ve Uzun Vadeli İhracat Kredileri
Vadeleri genellikle bir yıldan uzun olan kredilere Orta- Uzun Vadeli İhracat Kredileri denilmektedir. Türk Eximbank tarafından sunulan Orta-Uzun Vadeli İhracat Kredileri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
• İhracata Yönelik Yatırım Kredisi, • İhracata Yönelik İşletme Sermayesi Kredisi, • İhracat Alacakları İskonto Programı, • Marka Kredisi, • Avrupa Yatırım Bankası (AYB) Kredisi, • Gemi İnşa ve İhracatı Finansman Programı, • Yurt Dışı Mağazalar Yatırım Kredisi, • Özellikli İhracat Kredisi,
• Finansal Kiralama Şirketlerine Yönelik Kredi Programı’dır.
Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kapsamındaki Krediler
Türk Eximbank tarafından döviz kazandırıcı hizmetler kapsamında yer alan krediler aşağıdadır.
• Turizm Kredisi,
• Uluslararası Nakliyat Pazarlama Kredisi,
• Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kredisi,
• Yurt Dışı Fuar Katılım Kredisi,
• Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Köprü Kredisi,
• Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Teminat Mektubu Programıdır.
Alıcı Kredileri
Alıcı Kredisi niteliğindeki Uluslararası Krediler Programları kapsamında, ülkemizden ithalat yapmayı planlayan yabancı alıcılara ve firmalarımızın yurt dışında üstlendiği taahhüt projelerinin işverenlerine finansman sağlanmaktadır. Alıcı Kredileri Programı, bu kapsamda yurt dışında iş yapmak isteyen ihracatçının hakediş ödemelerini, ihracatçı ve alıcı arasındaki sözleşme ile alıcı ve Türk Eximbank arasındaki sözleşmelere göre ihracatçının alacağını garanti altına almış olması ve alıcının da borçlandırılması üzerine oluşturulmuş bir programdır. Alıcı kredileri programı iki bölümden oluşmaktadır.
Bunlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
• Uluslararası Proje Kredileri • Uluslararası Ticaretin Finansmanı: Program; Yurt içi bankalar alıcı kredileri, yurt dışı bankalar alıcı kredileri ve devlet garantili alıcı kredilerinden oluşmaktadır.
Alacak Sigortası
Türk Eximbank’ın kredi faaliyetleri dışında temel fonksiyonlarından biri de alacak sigortası sistemidir. Alacak sigortası, ihracat yapan firmaların yurt dışı satışlarından doğan tahsilatı riskli alacakları, ticari ve politik risklere karşı sigorta kapsamına almayı kapsamaktadır.
Alacak sigortası;
• Kısa vadeli alacak sigortası, • Orta ve uzun vadeli alacak sigortası olmak üzere ikiye ayrılmaktadır: Orta ve Uzun Vadeli Alacak Sigortası Programı; Spesifik İhracat Kredi Sigortası Sevk Sonrası Risk Programı, Sevk Öncesi İhracat Kredi Sigortası ve Teminat Mektuplarının Haksız Nakde Çevrilme Sigortası olarak üç kapsamda ele alınmaktadır.
Hazine
Türk Eximbank’ın aşağıda yer alan türev ürünler kapsamında da hizmetleri bulunmaktadır.
• Forward: Forward işlemi ile ihracatçının döviz kurundaki artıştan/azalıştan kaynaklanan kur riskinden korunması amaçlanmaktadır. Forward işlemine konu döviz kurları/pariteler Amerikan doları, Türk lirası, euro, İngiliz sterlini ve Japon yeni para birimlerinden oluşan döviz kurları ve paritelerdir.
• Opsiyon: Opsiyon işlemlerinde amaç: ihracatçının döviz kurundaki artıştan/azalıştan kaynaklanan kur riskinden korunmasına yardımcı olmaktır.
• Faiz Swapı: Faiz Swapları aynı para biriminden olan varlık veya borçların sadece faiz ödemelerinin yapısını değiştirmekte olup, anapara ödemelerini değiştirmemektedir.