6. Oşol ogul-nun önlüki çıragı kök Oğuz Kağan Menakıbı Oğuz Kagan Menakıbı'nın bilinen tek yazma nüshası, 7. Erdi agızı ataş kızıl erdi közleri al saçları kaş-ları
Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 8. Kara erdiler erdi. Yakşı nepsikilerdin
1001'de kayıtlıdır. 1300'ler-de Uygur harfleriyle yazılan 9. Körüklügrek erdi ve 21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9
satır bulunmaktadır. Son sayfasındaki iki satır ise eksiktir. Çeviri
Kimi sayfaların bazı yerleri okunamaz hâldedir. Yazmanın 1. Olsun, dediler. Onun resmi
ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla) RADLOFF [1837- 1918] tarafından yapıldı. ARAT [1900-1964] bu neşri 2. Budur. Ve bundan sonra sevin-
1933'te Türkçeye tercüme ederek yayımladı. Bu tercüme 3. Diler. Gene günlerden bir gün Ay Kağan-
Muharrem ERGİN [1925-1995] tarafından kimi 4. In gözü parlayıp doğum sancıları başladı. Erkek değişik¬liklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlandı.
Rıza Nur, Oğuz Kağan destanını yeniden işleyerek ve çocuk doğurdu.
başka destanlardan da katkılar yaparak Oğuzname adıyla 5. Bu çocuğun beti benzi mavi yayımladı. Oguz Kagan Menakıbı, ilim alemince Oğuz Kağan Destanı olarak bilinmektedir. Oğuz Kağan 6. İdi, ağzı ateş kızıl idi, gözleri elâ, saçları kaşları
Destanı'ndaki destan kelimesi, bir kişinin övünçle 7. Kara idi. Güzel perilerden
anlatılan durumları anlamında manakib 'övgünlükler' anlaşılmalıdır. Oğuz Kağanın menkıbelerini anlattığı için 8. Daha güzel idi. Bu çocuk ana-
bu eseri Oguz Kagan Menakıbı olarak adlandırmak daha 9. Sının göğsünden ilk sütü emip bundan
yerinde olacaktır. Genellikle Oğuznâme olarak adlandırılan Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok Kelime İzahları
rivayetleri vardır. Bun¬lar arasında en önemlileri Igaçka: Ağaca
şunlardır: Kıyandkat: Gergedan
1.Reşîdü'd-dîn'in Câmi'ü't-tevârîh adlı Farsça eserinde yer Buguni: Geyiği
alan rivayet Adugni: Ayıyı
2.Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı Alıp-turur: Alıptır, almış
3.Ebu'l-Gâzi Bahâdır Han'ın Şecere-i Terâkime'si Tülüklüg: Tüylü
4.Yazıcızâde Alî'nin Târih-i Âl-i Selçuk adlı eserinin Yarıp: Parlayıp
başında Câmiü't-tevârîh'ten çevrilen bölüm Körüglügrek: Daha güzel
5.Dede Korkut Oğuz-nâmeleri Belbagı: Kuşak
6.Çağatay Türkçesi ile yazılmış Uzunköprü'de ele geçen Metin İnceleme II
manzum bir Oğuz-nâme 1. Gene oşbu ıgaçnın tübinde turdı. Kıyandkat Oğuz Kağan Destanı'nda Moğolca sözcüklerin bulunması 2. Kelip başı birle Oguz kalkanın urdı Oguz Çinggis Kağan [1167-1227]'dan sonraki dönemin izlerini
taşıdığını gösterir. 1300'lü yıllarda yazılmış olduğu 3. Çıda birle kıyandkatnın başın urdı, anı
anlaşılan eserin bu özellikleri dikkate alındığında Harezm 4. Öldürdi, kılıç birle başın kesti, aldı gitdi. Gene Türkçesi metni sayılması gerekir. 5. Kelip kördi, kim: bir şunkar kıyandkat içegüsin Metin İnceleme I 6. Yemekte-turur. Ya birle, ok birle 1. Bolsungıl- tep tediler. Anun anagusu 7. Şunkarnı öltürdi, başın kesti. Andına 2. Oşbu turur 8. Son tedi, kim: şunkarnur anagu 3. Takı mundın son sevinç 9. Sı oşbu-durur bugu yedi adug yedi çıdama 4. Tapdılar Gene künlerdir bir gün Ay Kağan
5. Nun közü yarıp bodadı, erkek ogul togurdu
TDE301U - XI-XIII. YÜZYILLAR TÜRK DİLİ
Ünite 10: Harezm Türkçesi Metin İnceleme IV: Oğuz Kağan Menakıbı
Çeviri 1. Gene o ağacın dibinde durdu. Boynuz burunlu
2. Gelip başı ile Oğuz'un kalkanına vurdu. Oğuz
3. Kargı ile boynuz burunluğun başına vurup onu
4. Öldürdü. Kılıç ile başını kesti, alıp gitti. Sonra
5. Gelip bir ala doğan boynuz burunlunun
bağırsaklarını
6. Yemiş gördü. Ok yay ile
7. Ala doğanı öldürdü, başını kesti. Ondan
8. Sonra (Ala doğanın resm-
9. İ budur.) Geyiği yedi ayıyı yedi kargım demir
olduğundan
Kelime İzahları
Oşbu: Bu
Tübinde: Dibinde
Şunkarnı: Ala doğanı
Ketdi: Gitti
Birinçisige: Birincisine
Çalguz: Yalnız
Mören: Irmak
Öler-biz: Ölüyoruz biz
Kumuz: Kımız
Çürekige: Yüreğine
Metin İnceleme III
1. Tüşdi, anı sevdi, aldı; anun birle yatdı, tilegü-
2. Sün aldı. Töl bogaz boldı. Künler-
3. Din son ,keçelerdin son
4. Yarudı. Üç erkek ogul-nı togurdı. Birin-
5. Çisige kök at koydılar, ikin-
6. Çisige tag at koydılar, üçünçü-
7. Süge Teb iz at koydılar
8. Andın son Oguz Kagan bedük
9. Toy berdi. el günge çarlıg
Çeviri
1. Düştü onu sevdi aldı, onun ile yattı dilek-
2. İni aldı, döl döş oldu. Günler-
3. Den sonra, gecelerden sonra gözü
4. Parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birin-
5. Cisine Gök adını koydular, ikin-
6. Sine Dağ adını koydular, üçüncü-
7. Süne Deniz adını koydular.
8. Ondan sonra Oğuz Kağan büyük
9. Ziyafet verdi. Halka yarlık
Kelime İzahları
Keçelerdin: Gecelerden
El künge: El aleme, halka
Çarlığ: Yarlık
Kurıkan: Çadır
Alalın: Alalım
Yiberdi: Gönderdi
Tartıp: Çekip
Amırak: Sevgili
Balıkları 'şehirleri' : +ları, balık (< balık+ları)
Metin İnceleme IV
1. Erdi. Oşol Urum kagan Oguz Kagan-
2. Nun çarlığın saklamaz erdi; kadagla-
3. Gu barmaz erdi. Munı söz söz-
4. Ni tutmaz-men turur-men, tep yarlıg-
5. Ka bakmadı. Oğuz Kagan çımad
6. Atup, ana atlagu tiledi. Çerig birle
7. Atlap, tuglarnı tutup kitdi.Kırık
8. Kündün son Muz tay tegen
9. Tagnun adakıga keldi, kurıkan-
Çeviri
1. İdi. Bu Roma kralı Oğuz Kağan-
2. In yarlığını dikkate almıyor idi; tutu
3. Vermez idi. Bunun söylediği söz-
4. Ü tutmuyorum deyip yarlığ-
5. A uymadı. Oğuz Kağan öfke
6. Gösterip, ona atlanmak istedi. Asker ile
7. Atlanıp, alemini kaldırıp gitti. Bin iki yüz
8. Kilometreden sonra Buz Dağı denilen
9. Dağın eteğine geldi, çadırın-
Kelime İzahları
Saklamaz erdi: Düşünmezdi
Tuğlamı: Tuğları
Çarukdun: Işıktan
Yörügüde Yürüdüğünde
Kıp kızıl: Kıpkızıl
Sip sirjgir: Zincifre
Bedik 'Büyük
Uruşdılar: Vuruştular
Çalluğ Yele
Uruşunç: Vuruşma
Metin İnceleme V
1. Bargu tusu boldı. Urum kagannun
2. Bir karundaşı bar erdi; uruz beg tegen
3. Erdi. Ol Urus beg ogu-lun tag başı-
4. Da terin mören arasıda
5. Yakşı berik balukka yumşadı. Takı
6. Tedi, kim: baluknı kadaglagu kerek turur;
7. Sen takı uruşğulardın son baluk –
8. Nı bizge sak-lap kelgil tep tedi.
9. Oguz Kagan oşol balukka atladı. Urus
Çeviri
1. Tutsak kazandı. Roma kralının
2. Bir kardeşi var idi; Rus bey derler-
3. Di. O Rus bey oğlunu dağ başın-
4. Da derin nehir içinde
5. İyi tahkim edilmiş şehre yolladı.
6. Şehri korumak gerektirr
7. Sen de savaştan sonra şehir-
8. İ bizim için koru gel diye söyledi.
9. Oğuz Kağan bu şehre yürüdü. Rus
Kelime İzahları
Karundaşı: Kardeşi
Baluknı: Şehri
Biznin: Bizim
Buçurmuş: Buyurmuş
Bère-men Vereyim
Kutı-bız: Saadetimiz
Tallar: Dallar
İlgerü: İleri
METİN İNCELEME VI
1. Kök çallug èrkek böri kördi. Oşbu kök
2. Böri Oguz Kaganga aytdı, kim: amtı
3. Çerig birle mundun atlan, Oguz,
4. Atlap él künlerni, beglerni keltür-
5. Gil, men saña başlap yolnı körgürür
6. Men, tep tedi.Tan èrte boldukda
7. Oguz Kagan kördi, kim: èrkek böri
8. Çerignin tapuklarıda yö-rügü-
9. De turur, sevindi. İlgerü gitdi.
Çeviri
1. Gök yeleli erkek kurt gördü. Bu gök
2. Kurt Oğuz Kağan'a, şimdi
3. Asker ile burdan atlanın, Oğuz,
4. Atlanıp halkı, beyleri getir,
5. Ben sana baş olup yolu gösterir-
6. İm, dedi. Tan ağarınca
7. Oğuz Kağan erkek kurdu
8. Askerin önünde yürüyor
9. Gördü, sevindi. Doğuya gitti. Oğuz
Kelime İzahları
Atlan: Atlanın
Boldukda: Olunca
Çokurdın: Alacadan
Açkıç: Anahtar
Turlukları: Pencereleri
Öynün: Evin
Kalıkları: Çatıları
Orduga: Saraya
Tüşküre: Düşüre
Menlep: Kalıcı, ebedî
Metin İnceleme VII
1. Bedük bir yurt el kün èrdi. Yılkıları
2. Köp; ud, buzagları köp; altun kümüşleri köp;
3. Erdinileri köp èrdiler èrdi. Munda çürçet kagan- Çeviri
4. I, él küni Oguz Kaganga karşu 1. Üzüldüler. Oğuz Kağan yendi.
5. Keldiler. Uruş tokubaşlandı; oklar birle, kılıç- 2. Sayısız nesneler, at sürü-
6. Lar birle uruşdılar. Oguz Kagan baş{l} adı, 3. Leri aldı. Dönüp yurduna, evine gitti.
7. Çürçet kagannı basdı, öltürdi, başın 4. Gene dışarda kalmasın,
8. Kesdi. Çürçet él künin öz agızıga 5. Belli olsun: Oğuz Kağan'ın
9. Bakın-turdı. Uruşgudun son Oguz Kagan- 6. Yanında ak sakallı, kır saçlı
Çeviri 7. Uzak görüşlü bir yaşlı kişi var idi.
1. Büyük bir yurt halk idi. At sürüleri 8. Anlayışlı, asil bir er idi. Mutemet
2. Çok, öküz, buzağıları çok; altın gümüşleri çok; 9. Di, onun adı Ulu Türk idi. Gün-
3. Mücevherleri çok idiler. Burada Mançurya Kelime İzahları
kağan- Sanağuluğsız: Sayısız
4. I, halkı Oğuz Kağan'a karşı Yarjğakka: Yan tarafa
5. Geldiler. Vuruş dokuş başlandı; oklar ile, kılıç- Buzğuluğ: Parça
Senlernürj: Sizlerin 6. Lar ile vuruştular. Oğuz Kağan baş etti, İniler: Küçük kardeşler 7. Çürçet kağanı yendi, öldürdü, başını Keneşip: Danışıp, meşveret 8. Kesti. Mançurya halkının kendi ağzına Kulaç: Karış 9. Baktırdı. Vuruştan sonra Oğuz Kağan' Tağuk: Topuk
Kelime İzahları kök terjrige: Gök yüzüne
Yılkıları: At sürüleri
Öltürdi: Öldürdi
Uruşğudun: Vuruşmada
Antağ: Öylece
Uslug: Akıllı
Kündünki: Güney
Buluğda: Yönünde
Metin İnceleme VIII
1. Kaygular tapdı. Oguz Kagan başadı.
2. Sanagulugsız nemeler, yılkı-
3. Lar aldı. Yurtı ga, öyige tüşdi, kitdi.
4. Gene çaşkarun kalmasun, kim,
5. Bellüg bolsun, kim: Oguz Kagannun
6. Çanıda ak sakallug, moz saçlug
7. Uzun uslug bir kart kişi turur bar èrdi.
8. Ukgulug, tüzün bir yèr èrdi, tüşimel
9. Erdi, anujj atı Ulug Türük èrdi. Kün-