TDE104U-OSMANLI TÜRKÇESİNE GİRİŞ II
Ünite 4: Kelime Sınıfları IV: Fiiller/1. Çekimsiz Fiiller
Fiiller
Fiiller kılış, oluş ve durum bildiren kelimelerdir.
Turkce fiilleri tabanlarından -maḳ/-mek ekiyle yapılmış adlarla adlandırırız, bunlara mastar deriz: ﻝلﻡمﻕق ﻭوﺏب bułmaḳ, ﺁآﻝلﻡمﻕق ałmaḳ, ﺵشﻥنﻡمﻙك ﻭوﺩد duşunmek, ﺍاﻱيﺱسﺕتﻩهﻡمﻙك istemek, ﺍاﻱيﻥنﻡمﻙك inmek, Fiillerde Anlam Fiillerin anlam ozelliklerini iki yonden değerlendirmek mumkundur: a.Eylemin gercekleşmesi ile ilgili anlam ozellikleri 1. Kimi fiiller bir eylemin başlangıc aşamasını, daha doğrusu gercekleşmesi icin sure gerekmeyen bir oluş ve kılışı bildirir: ﺏبﺍاﺵشﻝلﺍاﻡمﻕق başłamaḳ, ﺍاچچﻡمﻕق acmaḳ, چچﻱيﻕقﻡمﻕق cıḳmaḳ, ﻡمﻙك ﻱيﺭرﻙك girmek gibi. 2.Kimi fiiller surerlik bildirir (yemek) yemekﻡمﻕق , ﻭوﻱيﻭوﺍا uyumaḳ ﻙكﻡمﻭوﻭوﻱي ﺏب büyümek 3.Kimi fiiller ise, gercekleşmesi sure isteyen bir eylemin bitiş aşamasını anlatır; ﻙكﻥنﻡمﻙك ﻭوﺩد tukenmekﻕق , ﻝلﻡمﺭرﻭوﻱي yorułmaḳ, ﻕقﻡمﻕق ﺭرﺏب bıraḳmaḳ, ﻡمﻕق ﺭرﻭوﺕتﻭوﺍا oturmaḳ gibi. b. Eylemin etkisiyle ilgili anlam ozellikleri Fiiller anlamca, belirttikleri eylemin bir nesneyi etkileyip etkilememesine gore gecişli fiiller, gecişsiz fiiller olarak sınıflandırılabilirler. Gecişli fiillerde eylem dışa donuktur; eyleyen (ozne), eylemini bir nesne uzerinde gercekleştirmekte, boylece bir nesne etkilenmektedir: ﻡمﻕق ﻱيﺭرﻕق ḳırmaḳ, ﺁآچچﻡمﻕق acmaḳ, ﻕقﺍاپپﺍاﻡمﻕق kapamaḳ, ﻙكﻡمﺭرﻭوﻙكﺕت getirmek gibi.
Gecişsiz fiillerde ise, gercekleşen eylem, yalnızca eyleyenle ilgilidir.
gelmekﺏبﺍاﻕقﻡمﻕق , baḳmaḳ, چچﻡمﻕق ﻭوﺍا ucmaḳ gibi.
Durum ve oluş fiilleri genellikle geçişsizdirler:
ﺏب ﻙكﻡمﻭوﻭوﻱي ,sararmaḳ ﺭرﺍاﺭرﺍاﺹص ﻡمﻕق ,doymaﻭوﻁطḳ ﻱيﻡمﻕق büyümekﻭوﺏب , ﻱيﻝلﻥنﻡمﻕق boyłanmaḳ gibi.
Çeşitlenmiş sözlük anlamlarına göre, hem geçişli, hem geçişsiz özellik gösteren fiillere ortada fiiller denir:
,topłamaḳ “1. nesneli: ekin, çiçek, … biriktirmek ﻭوﻁط پپﻝلﺍاﻡمﻕق 2. nesnesiz: şişmanłamaḳ”;gibi.
Kullanışlarına Göre Fiiller
Türkçe’de kullanışlarına göre iki türlü fiil şekli vardır: çekimli fiil, çekimsiz fiil.
Çekimli fiil, fiilin kişi ve zaman ekleri almış şeklidir.
ﻙكﻝلﻩهﺝجﻙكﺱسﻙكﺯزgelmişiz , ﻙكﻝلﻡمﺵشﺯزgeldiñ , ﻙكﻝلﺩدﻙكgelirim ﻡمﺭرﻭوﻝلﻙك ,gibi
Çekimsiz fiil ise, fiil kök ve gövdelerinden belli eklerle yapılmış hem fiile, hem isme yatkın ve yakın türemiş kelimelerdir.
ﻝلﺍاﻭوﻕق ﻍغیی ﺍا ﻱيﺵشﻱيﺕتﻡمﻡمﻙك ,lâfı ağzına tıḳmaḳ ﻝلﺍا ﻑفیی ﺯزﻍغﺍا ﻁطﻱيﻕقﻡمﻕق ağzından çıḳanı ḳułağı ﺩدﻥنﺯزﻍغﺍا ﻥن ﺍاﻕقﻱيچچ ﻥنیی işitmemek gibi.
Fiillerde Çatı
Fiil tabanları, eylemin gerçekleşmesinde öznenin gösterdiği değişik davranışları ya da kazandığı farklı durumları anlatmak üzere değişik şekillere girer. Fiilin belli ekler alarak girdiği bu şekillere görünüş, fiil tabanlarının bu türlü çeşitlenmesine ise çatı diyoruz.
Türkçe’de fiil çatısının 6 görünüşü vardır. Bunlar eksiz ve -l-, -n-, -ş-, - dır -/- dur-/- dir-/-dür-, -t-, -r-, -ma/-me- ekleriyle kurulur:
1. Yalın görünüş: ﺭرﻭوﻙك ﻡمﻙك görmek
2. Edilen görünüşü: ﻝلﻡمﻙكﺭرﻭوﻙك gör- (ü)l mek
3. Dönüşlü görünüş: ﺭرﻭوﻙك ﻥنﻡمﻙك gör -(ü)n mek
4. Karşılıklı görünüş: ﺭرﻭوﻙك ﺵشﻡمﻙك gör- (ü)ş mek
5. Ettiren görünüşü: ﺭرﺩدﺭرﻭوﻙك ﻡمﻙك gör -dür- mek,
Çatı Eklerinin Yazılışı
Çatı eklerinden -l-, -n-, -r- , -ş-, -t- ünsüzle biten köklere bir bağlantı ünlüsüyle eklenir.
buł ﻭوﺏب ﻝلﻥنﻡمﻕق-(u)n-maḳ, ﻭوﺍا چچﺵشﻡمﻕق uç-(u)ş-maḳ,gibi.
Ancak dönemin sonlarında, uyuma bağlı olarak ı, i söylendiği kelimelerde یی ye ile; u,ü söylendiği kelimelerde ﻭو vav ile gösterilmiştir:
.gibi ﻕقﺕتﻡمﻭوﻕقﺭرﻭوﻕق ,ﻕقﺵشﻡمﻭوﺭرﻭوﺍا ,ﻕقﻡمﺕتﻱيﻕقﺁآ ,ﻙكﻡمﻥنﻱيﻱيﻙك ,ﻙكﻡمﻥنﻱيﻝلﻱيﺏب
Fiile ettiren görünüşü kazandıran eklerden biri olan, Osmanlı Türkçesi yazımında tek şekille (ﺩدﺭر ) yazılan ek, söyleyişte, eklendiği tabana göre uyum kanunlarına uymuş olarak çeşitlenir; -dır-, -dur-, -dir-, -dür-/-tır-, -tur-, -tir-,- tür- olmak üzere 8 türlü okunur:
et ﺭرﺩدﺕتﻱيﺍا ﻡمﻙك-tir-mekﺭرﺩدﺵشﻭوﻕق , ﻡمﻕق ḳoş-tur-maḳ, ﺭرﺩدﺵشﻭوﺵشﻭوﺍا ﻡمﻙك üşüş-tür-mek gibi.
Tek şekillilik eğilimiyle donuklaşan yazımda, aynı çatının başka bir eki olan -r (ﺭر)’nin, önceki dönemin uyumlu olmayan tek şekilli yazılışı da korunmuştur.
şaş ﺭرﻭوﺵشﺍاﺵش ﻡمﻕق-ur-maḳ “korkutmak, ürkütmek”, ﺭرﻭوچچﻙك ﻡمﻙك geç-ür-mekﻙك , gibi.
Konuşma dilinde ise, eklendiği tabana göre uyumlu söylendiğini yine çeviri yazılı metinlerden anlıyoruz:
aş ﺭرﻭوﺵشﺁآ ﻡمﻕق-ır-maḳ,ﺭرﻭوﺵشﻱيپپ ﻡمﻙك piş-ir-mek gibi.
Fiillerin anlamını olumsuzlaştıran, başka bir deyişle onları olumsuz görünüşe sokan
-ma/-me- eki, ince sıradan kelimelerde ﻡم ve ﻡمﻩه , kalın sıradan kelimelerde ise, genel olarak
, ﻡمﺍا bazen de ﻡمﻩه biçiminde yazılmıştır:
bil ﺏبﻱيﻝلﻡمﻩهﻡمﻙك , ﺏبﻱيﻝلﻡمﻡمﻙك-me-mekﺁآﻝلﻡمﻩهﻡمﻕق, ﺁآﻝلﻡمﺍاﻡمﻕق , ał-ma-maḳ gibi.
Tasvir fiillerinden olan yeterlik fiillerinin olumsuz görünüşünde tabandan sonra gelen zarffiil ekleri de harfle gösterilmiştir:
iste-yeme-mek,ﻕقﻡمﺍاﻡمﻩهﻝلﺁآ , ﺁآﻝلﻩهﻡمﻩهﻡمﻕق ał-ama-maḳ,ﺁآﻙكﻝلﺍاﻱيﻩهﻡمﻩهﻡمﻕق añła- yama-maḳ gibi.
Çekimsiz Fiiller
Kullanışlarına göre fiiller çekimli ve çekimsiz olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Çekimsiz fiiller , fiilin isimleşmiş şekilleri olup, kişi ekleri almadıkları için bitmemiş fiiller ya da fiilimsi olarak da anılırlar.
Söz İçinde Çekimsiz Fiiller
Çekimsiz/Bitmemiş fiiller, tamamlanmış bir yargı bildiren cümlelerde ad, sıfat ve zarf işleyişinde bir üye olarak yer alabilirler, ancak yüklem olamazlar:
a) ad ; ﻙكﻱيﺕتﻡمﻙك ﺍاﻭو ﺭر ﻭوﺩد ﻱيﻭوﻕق ﻥنﻡمﻙك Gitmek var, dönmek yoḳ,
b) sıfat ; ﺍاﻝلﺩدﻥن ﺁآﻝلﺍاﻥن ﺍاﻝل ﻭوﻱيﺭرﻥن ﻱيﺭرﺥخ ﻝلﻱيﺩدﺭر Veren el ałan elden hayırłıdır.
c) zarf ; چچﺍاﻝلﺵشﻡمﻱيﻥنﺝجﻩه ﻭوﺍا ﻝلﻡمﺍاﺯز Çałışmayınca ołmaz.
• Buna karşılık tamamlanmamış bir yargı bildiren söz öbeklerinin yüklemi olabilirler.
Onu bu hâlde görmek beni ﻭوﺍا ﺡحﺍاﻝلﺩدﻩه ﺏبﻭو ﻥنیی ﺭرﻭوﻙك ﺏبﻥنیی ﻡمﻙك ﺯزﻭوﺍا üzdü.
• Bitmemiş fiiller iyelik eki alıp, yüklemi oldukları bağımlı yargıda özne yerini tutar:
Geleceğini nereden ﻙكﻝلﻩهﺝجﻙكﻥنیی ﻥن ﺭرﻩهﺩدﻥن ﻱيﺭرﻝلﻱيﺏبﻩهﻝلﻱيﺏب ﺩدﻡم bilebilirdim gibi.
• Bitmemiş fiiller bir isim cümlesinde yüklem adı da olabilirler.
Fiillerin bu isimleşmiş şekilleri üç türlüdür: adfiil, sıfatfiil, zarffiil.
Çekimsiz Fiillerin Türleri
Adfiiller
Kılış, oluş ve durumların, yani fiillerin adı olan kelimelerdir. Osmanlı Türkçesi’nde Türkçe bütün fiil tabanlarına -maḳlıḳ/- meklik, -ma/-me, ve -ış/-iş ekleri eklenerek yapılmış dört türlü adfiil vardır.
ﺏبﺍاﻕقﻡمﻕقﻝلﻕق ,pasłanmaḳ , پپﺍاﺱسﻝلﻥنﻡمﻕقgelmek ﻙكﻝلﻡمﻙك ,ałmaḳ ﺁآﻝلﻡمﻕق baḳmaḳłıḳ, ﺏبﻱيﻝلﻡمﻙكﻝلﻙك bilmeklik gibi.
Arapça ve Farsça’nın Adfiilleri (Fiil Adları)
Osmanlı Türkçesi’nde Arapça’dan alınmış adfiiller (fiil adları), yani mastarlar, Türkçe’deki karşılıkları - maḳ/- mek ekli adfiiller olan kelimelerdir.
Tıpkı bir Türkçe adfiil gibi, bunlar da bağımlı bir cümlede yüklem olarak yer almış, kendilerine bağlı üyelerle bir yargı öbeği oluşturmuşlardır:
Yârân ile ﺭرﺍاﻱي ﺹصﺡحﺏبﺕت ﺍاﻱيﻝلﻩه ﺍاﻥن ﺭرﻑف ﻕقﺍاﻝلﺩدیی ﺩدﺍاﻱيﻩهsohbet ferdâya “yarına” ḳałdı.
• Arapça mastarların yüklemi olduğu adfiil öbekleri, OsmanlıTürkçesi’nde Türkçe bir ad gibi, ile ve birle takılarıyla oluşan takı öbeklerinde de yer almıştır:
Çocuḳ mektepten ﻭوچچ ﻡمﻙكﺕتﺏبﺩدﻥن ﺝجﻕق ﻭوﻉع ﺩدﺕت ﺏب ﺭرﻝلﻩه ﻭوﺍا ﻱيﻥنﻩه ﻭوﻝلﻙك avdet birle evine gelip …. gibi.
• Bunun gibi, Farsça bir adfiil de bağımlı bir cümlenin yüklemi olabilir ve bu cümle bir ad gibi, ile ve birle takılarıyla birleşir. Bu takı öbeği de, Türkçe’nin -araḳ/- erek
zarffiil ekiyle yapılmış zarffiil cümlesi yerine kullanılır.
Osmanlı Türkçesi’nde asıl yaygın olarak kullanılan mastarlar ,Arapça mastarların Türkçe etmek, eylemek, olmak ve bunların edilen ve olumsuz görünüşleri ile kurduğu birleşik fiillerin mastar şekilleridir.
tayy ﻁطیی ﻭوﺱسﻡم ﻉعﻝلیی ﺍاﺕت ﺭرﻝلﻡمﺕتﻱيﺍا-ı semâvât-ı ulâ etmeleri “yüksek gökleri dürercesine aşmaları gibi.
Sıfatfiiller
Fiilin sıfatlaşmış, kavramı sıfata dönüşmüş biçimidir.
ﺏبﻱيﻥنﻩهﺝجﻙك ,)oturacaḳ (yer ﺭرﻭوﺕتﻭوﺍا ﻱيﺭر ﻩهﺝجﻕق ,)aḳar (su ﺹصﻭو ﺁآﻕقﺍاﺭر .binecek (at) gibi ﺁآﺕت
Adfiillerden ayrılan yanları, zaman anlatımı taşımalarıdır:
ﻍغﻥن ﺁآچچﻝلﻡمﺍاﺩدﻕق ürkmedik ﺭرﻭوﺍا ﻙكﻡمﺩدﻙك ﻭوﻁط ﺍاﺭر ,)açıłmadıḳ (gonca ﺝجﻩه (davar),gibi.
Sıfatfiiller tamamlanmamış bir yargının yüklemi olduğunda bunlara sıfatfiil cümlesi denir ve en çok bir bağımsız cümlenin üyelerinden birinin sıfatı olarak iş görür:
Vak ﻭوﻕقﺕتﺱسﺯز ﻭوﺍا ﺕتﻥن ﻭوﺭرﺥخ ﻙكﺱس ﻝلﺭرﺱسیی ﺭرitsiz öten horozu keserler.
• Sıfatfiil cümleleri, bağımsız bir cümlede bir zamirin yerini tuttuğunda yalın ya da çekimli şekilleriyle cümlenin üyelerinden biri olur:
.Erken ḳałḳan yoł ałır gibi ﺭرﺍا ﺁآﻝلﻱيﺭر ﻱيﻭوﻝل ﻕقﺍاﻝلﻕقﺍاﻥن ﻙكﻥن
• Bir sıfatfil cümlesi bağımsız cümlenin öznesi olduğunda,bağımsız cümlede özne,belirsiz zamir yerindedir:
Minâreyi çałan ḳıłıfını ﺭرﺍاﻥنﻡم ﻕقﻱيﻝلﻱيﻑفﻱيﻥنیی چچﺍاﻝلﺍاﻥن ﻩهﻱيیی ﻝلﺭرﺽضﺍاﺡح hâzırłar.
Arapça ve Farsça’nın Sıfatfiilleri
Arapça’da belli kalıplarla, Farsça’da ise kimi eklerle fiillerden üretilmiş bu sıfatfiiller Osmanlı Türkçesi’nde büyük ölçüde sıfat gibi kullanılmışlardır.
Bununla birlikte, bu fiilden üreme şekiller, Türkçe sıfatfiiller gibi, yüklem olarak yer aldıkları yargı öbekleri oluştururlar. Bunlar da:
a) bir bağımsız cümlenin üyelerinden birinin sıfatı olarak iş görür, ya da
b) bir ad hükmüyle isim cümlelerinde yüklem ismi olarak yer alır:
muhyî ﺍاﺡحﻡمﺩدﻱيﻩه ﺱسﻥنﺕت ﻣﺤﻱيﺉئ-i sünnet-i Ahmediyye = Hz. Muhammed’in gösterdiği yolu canlandıran.
Zarffiller
Fiilin belli eklerle yapılmış özel şekilleridir.
1. ﺏبﻭوﻱي-(y)ıp/-(y)ip. -(y)up/ -(y)üp
Yazılışı dönem sonuna kadar korunmuş eklerdendir.
.görüp ﺏبﻭوﺭرﻭوﻙك ,bułup ﻝلﻭوﺏب , ﻭوﺏبbilip ﻭوﻝلﻱيﺏب , ﺏبﻱيﻝلﻱيﺏب
2. ﻭوﺭرﻩهﺭر ,añłayaraḳ ﻕقﺭرﻩهﻱيﻝلﺍاﻙكﺍا ,baḳaraḳ ﻩهﺏبﺍاﻕق ﺭرﻕق ﻙك ﻙك görerekﻩهﺍاﺱسﺕتﻱي , ﺭرﻙك isteyerek.
XVI. yüz yıl metinlerinde bu zarffiil ekinin yuvarlak şekline rastlanır:
ağła ﺭرﻕقﻭوﺁآﻍغﻝلﺍاﻱي-yuraḳ.
3 ﻱيﻩه ﻩه .-(y)a/-(y)e, یی ﻱيیی-(y)ı/-(y)i: Canlı olarak cift kullanımda ve tasvir fiillerinin yapısında gorulur:
ﺭرﻩهﻭوﻙك ﺭرﻩه ﻭوﻙك göre göre
Bu zarffiilin tek olarak da kullanılan eski bir şekli -u/- ü’dür:
.isteyü, gibi , ﺍاﻱيﺱسﺕتﻩهﻱيﻭوbaşłayu ﻭوﺏب ﺵشﻝلﺍاﻱيﻭو
4. ﺯزﺱسﻕقﻡم ﻱيﻥن-maḳsızınﺯزﺱسﻙكﻡم /ﻱيﻥن -meksizin: ﻩه ﻱيﻥنﺯزﺱسﻙكﻡمﺕتﻱيﺍا ilâve etmeksizin ﻭوﻝلﺍاﻉع
5.,iken . ﻱيﻙكﻥن
Öteki zarffiillerden farklı olarak; geniş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman ve dolaylı geçmiş zaman kiplerinin 3. tekil kişi çekimli şekillerine gelir:
, ﻙكﻱيﺕتﻡمﺵشﻙكﻥنgider iken / ﺍاﻱيﻙكﻥن ﻙكﻱيﺩدﺭر giderken ﺭرﺩدﻱيﻙك ﻙكﻥن
6. ﺩدﻕقﺩدﻩه-dıḳta/ ﺩد ﻙكﺩدﻩه –dikte ;
.gördükte ﺩدﺭرﻭوﻙك ﻙكﺩدﻩه ,bułduḳta ﻭوﺏب ﻝلﺩدﻕقﺩدﻩه
7. ﺩدﻕقﺝجﻩه-dıḳça/ -duḳça , ﻙكﺩد ﺝجﻩه - dikçe/ -dükçe:
Osmanlı Türkçesi’nde, bu ekin 3. kişi iyelik ekli ﺩدﻍغﻥنﺝجﻩه - dığıncaﺩد , ﻙكﻥنﺝجﻩه -diğince biçimi
de kullanılmıştır:
8. /y)ınca( ﻱيﻥنﺝجﻩه, ﻥنﺝجﻩه-(y)ince:
Bu ekle yapılmış zarffiillerin Osmanlı Türkçesi’nde üç kavramı vardır:
a. Ardıncalık:
ﻭوﺍا ﺏبﻙك ﻝلﻥنﻥنﺝجﻩه ﻭوﺍا ﺹصﺍاﻥنﻱيﺭر ﻝلﺩدﻡم Oğłan evlenince bey ﻭوﺍا ﻍغﻝلﺍاﻥن ołdum sanır.
b. Zamanca Durum:
ﻩهﺝجﻥنﻝلﻕقﻱيﺹص ﺭرﺍاﺹصﻭوﺹص ﻙكﺭرﻭوﺕت ییﻥنﺍاﺝج ﻩهﺝجﻥنﻝلﻕقﻱيﺹص ﻕقﻭوچچ ﻭوﺱس ﻱيﻝلﺭر Firenk cânı sıḳıłınca susar, Türk cânı sıḳıłınca ﻙكﻥنﺭرﻑف ییﻥنﺍاﺝج çoḳ söyler.
c. Sınırlanış:
Kavramında süre içinde gerçekleşme bulunan bir eylemin başka bir eylemin sona eriş anına dek uzandığını, anlatır.
Yemek yemeği ﻙكﻱيﻡم ییﻙكﻱيﻡم ﻡمﺍاﺕتﻡم ﻩهﻥنﺝجﺩدﻱيﺍا پپﻭوﻝلﺍاچچ ﻱيﺭرﻍغﻱيچچ temâm edince çałıp çığırdıłar.
9. ﻕقﺩدﺭر ﻥنﺝجﻩهﻱيﻩه-ıncaya ḳadarﻕقﺩدﺭر ﻱيﻥنﺝجﻩهﻱيﻩه-(y)inceye ḳadar.
ﻥنﺩدﻙكﻱيﺩدﻥنﻭو ﻙكﺍاﻱيﺭرﺕت ﻩهﻱيﻩهﺝجﻥنﻝلﻙك ﺭرﺩدﻕق ﻩهﺩدﺩدﻥنﻩه ییﻡمﺩدﺁآ ﺍاﻱيﺩدﺭر ﻩهﻝلﺍاﻙك ﻱيﻱيﻝلﺍاﻥن Venedik’ten tiryâk “panzehir” gelinceye ḳadar Hind’de âdamı yıłan helâk eder.
10. ﻱيﻩهﻝلﻯى, ﻩهﻟﻰ-(y)al/ -(y)eli:
Ben görmeyeli çoḳ ﻥنﺏب ییﻝلﻩهﻱيﻡمﺭرﻭوﻙك ﻭوچچ ﺁآچچﻝلﻡمﺵشﺱسﻙكﺯز ﻕق açıłmışsıñız.
11. ﻥنﺩدﻕقﺩد ﺭرﻙكﺹص 11 . ﻩه-dıḳtan sonra, -duḳtan soñra ﺭرﻙكﺹص / ﻩه ﻥنﺩدﻙكﺩد–dikten sonra, - dükten soñra:
ﻙكﺭرﻭو ﻭوپپﺍاﻕق ﻕقﺍاپپﺍاﺭر ﺱسﻥنیی At çałındıḳtan ﺕتﺁآ ﻥنﺩدﻕقﺩدﻥنﻝلﺍاچچ ﻩهﺭرﻙكﺹص ﺥخﺁآ soñra ahırıñ ḳapısını ḳapar.
12ﻡمﺍاﺩدﻥن .-madanﻡمﻩهﺩدﻥن/ -medenﻥنﺩدﺍاﻡم ﻭوﺍا ; ﻝل -madan evvelﻥنﺩدﻩهﻡم ﻭوﺍا /ﻝل -meden evvel:
.Gün doğmadan neler doğar ﻥنﻭوﻙك ﻥنﺩدﺍاﻡمﻍغﻭوﻁط ﺭرﻝلﻩهﻥن ﻭوﻁط ﻍغﺍاﺭر
13 . ﺯزﺍاﻡم–mazdanﺯزﻡم / ﺩدﻥن –mezden: ﺭرﺩد ﺹصﺍاﺕتﻝلﻡمﺍاﺯز ﻱيﺱسیی Ayı vu ییﻱيﺁآ ﻥنﺩدﺯزﺍاﻝلﻡمﺭرﻭوﺍاrułmazdan derisi satıłmaz.