Türkiye’de spor tesislerinin sınıflandırılmasında Gençlik Giriş ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından yapılan bir
Günümüzde spor tesisi kavramı spor hizmeti üreten, bu sınıflandırma da bulunmaktadır. Bu sınıflandırmada, amaç için belirlenmiş ve gereğince donatılmış her türlü Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet spor alanını tanımlamak için kullanılmaktadır. Spor gösteren federasyonların yürüttükleri branş çalışmalarına hizmetleri, spor endüstrisini oluşturan önemli parçalardan göre spor tesisleri sınıflandırılmaktadır. biri olarak kabul edilir ve spor etkinliklerinin yapıldığı spor tesisleri de spor hizmetleri içerisinde önemli bir unsur Spor Tesis İşletmesi Kavramı
olarak yer alır. Geniş bir yaklaşım içerisinde işletme, “kişilerin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla üretim faktörlerini Spor Tesisi Kavramı uyumlu bir biçimde bir araya getirerek, ekonomik mal ve
Spor tesisi kavramı, içerisinde sportif faaliyetlerin hizmet üretmek veya pazarlamak için faaliyette bulunan yapıldığı her türlü yapıyı (salon, stadyum, pist vs.) kuruluştur” şeklinde tanımlanabilir. Dar anlamda ise tanımlamak için kullanılır. Spor tesisleri, kamu ve özel işletme, “başkalarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal kuruluşlar tarafından aktif ya da pasif katılım fırsatı sunan ya da hizmet üretmek ve sahibine kâr sağlamak amacıyla spor alanlarıdır. Fakat çeşitli sportif etkinliklerin faaliyet gösteren iktisadi bir birimdir” şeklinde yapılmasına imkân veren koru, orman, ırmak, kanyon gibi tanımlanabilir. arazileri de spor tesisi kavramı içerisinde düşünmek mümkündür. Spor tesis işletmesi ise hizmet işletmeleri içerisinde değerlendirilmektedir ve bireylerin sportif ihtiyaçlarını Türkiye’de gerçek ya da tüzel kişiler tarafından kurulan karşılamak amacıyla üretim faktörlerini planlı bir şekilde spor tesisleri Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri organize ederek spor hizmeti üreten bir birimdir. Spor Yönetmeliğine bağlı olarak faaliyet gösterir. Spor tesis işletmesini genel olarak “içerisinde spor tesislerinin sahip olması gereken nitelikler ilgili etkinliklerinin uygulanmasına olanak tanıyan, sosyal fayda Yönetmeliğin 9. maddesinde belirtilmiştir. veya kâr elde etmek amacıyla üretim faktörlerini bir araya
getiren ve spor hizmeti üreten toplumsal, ekonomik ve Spor Tesislerinin Sınıflandırılması teknik bir birim” olarak ifade etmek mümkündür. Spor tesislerini birçok şekilde sınıflandırmak mümkündür. Spor yönetimi literatürü içerisinde, spor tesislerinin Spor Tesis İşletmelerinin Tarihsel Gelişimi
kullanım amaçlarına, uygulanan etkinliğe, mekân ve Eski Yunandan günümüze kadar spor tesisleri birçok eylem özelliğine ve spora hazırlık sağlama amacı güden kültür için bir kalite işareti ya da odak noktası olarak tesis tipine bağlı olarak çeşitli sınıflandırmalar mevcuttur. görülmüştür. Elbette zaman içerisinde spor tesisleri
Kullanım amacına bağlı olarak spor tesisleri dört grup değişmiştir. Ancak bu değişim sanıldığı kadar çarpıcı altında toplanır: değildir. Eski Yunanda ve Roma’da spor tesislerinin halkı yatıştırmak, sporcuların antrenman yapmasına olanak • Tek amaçlı spor tesisi, tanımak, izleyicileri eğlendirmek ve politik gündem • Tek alana yönelik, tek amaçlı spor tesisi, yaratmak için kullanıldığı bilinmektedir. Günümüz • Çok amaçlı spor tesisi, Olimpiyat stadyumlarını değerlendirdiğimizde ise benzer • Geleneksel olmayan spor tesisi. amaçların halâ bu tesislerin kullanım amaçları içerisinde yer aldığı görülmektedir. Spor tesislerini sınıflandırmanın yollarından birisi de tesis içerisinde uygulanan etkinliğe bağlı olarak bir Eski Yunan ve Roma kültürü dışında Mısır ve Çin sınıflandırma yapmaktır. Çünkü tesis içerisinde uygulanan kültürlerinde de spor tesislerine yönelik önemli bir ilginin etkinlik, spor tesisinin yapımından yönetimine kadar olduğu görülmektedir. Eski Yunan ve Roma kültüründe birçok unsuru etkileyecektir. Örneğin; bir fitness olduğu gibi Mısır ve Çin kültüründe de spor etkinlikleri salonunda buz hokeyi müsabakası düzenlenemeyeceği bireylerin savaş becerilerini geliştirmek, sağlıklı bedenlere gibi, motor sporları yapılan bir tesiste seyircilerin oturma sahip olmalarını sağlamak ve eğlence amacıyla düzeni de yüzme havuzu çevresindeki oturma düzeni ile yapılmaktaydı.
aynı olmayacaktır. Bu nedenlerden dolayı etkinliğin tipine Ortaçağa ise spor tesislerinin yapısal olarak değişmiştir. ve şekline göre de spor tesislerini sınıflandırmak etkili ve Dönemin spor ve oyunu günümüz sporuna göre daha az basit yollardan birisidir. organize bir nitelik taşımaktaydı. Toplum içerisinde
Spor tesislerini diğer bir sınıflandırılma şekli ise, mekân uygulanan birçok spor etkinliği sabit bir tesise ihtiyaç ve eylem özelliğine ve spora hazırlık sağlama amacı duymuyordu. Bunun yanı sıra; tarihi belgelere göre, güden tesis tipine göre gruplandırma yapmaktır. Bu özellikle izleyicileri toplumun üst sınıfları olan bazı sınıflandırma içerisinde mekân ve eylem özelliğine göre etkinlikler oturma yerleri bulunan tesisler içerisinde spor tesisleri; açık spor tesisleri, kapalı spor tesisleri ve yapılıyordu. Ancak Ortaçağ dünyasında ruhban sınıfın ve spor alanı haline getirilmiş doğal ve kentsel alan olmak hükümetlerin yetersiz desteği spor tesislerinin hem nitelik üzere üç sınıfa ayrılır. hem de nicelik açısından gerilemesine neden olmuştur.
Spor tesisleri için modern dönem 1880’li yılların sonunda yönetimi pratiğinin, kaliteli, iyi eğitim almış ve kendini bu başlamıştır. 1960’larda, 1970’lerde ve 1990’larda oluşan işe adamış personel tarafından uygulanması gerekir. bazı önemli gelişim dönemleri ile beraber günümüzün Bununla sınırlı olmamakla birlikte, temel ve anahtar spor tesisi anlayışına ulaşılmıştır. Özellikle büyük kamu niteliğindeki yönetim hizmetleri, aşağıda verilen tesislerini ele aldığımızda geçmişten günümüze spor tesis hizmetlerin etkili şekilde bütünleştirilmesini içerir: işletmeciliği içerisinde sabit kalan bazı uygulamalar şunlardır: • Güvenlik ve emniyet ,
• Büyük kitlelerin kontrolü ve hareketi, • Erişim kolaylığı, katılım ve kontrol , • Şiddete meyilli toplulukların yönetimi, • Temizlik, • VIP için güvenliği sağlama ve koruma, • Kapasite ve envanter , • Büyük kitlelerin bir arada olmasından dolayı • İşlevsellik ve teknolojidir.
oluşabilecek adi suçların kontrolü, Spor tesis yöneticisi, tesis amaçları doğrultusunda mevcut • Tesisi temiz ve faal halde tutma, kaynakları rasyonel bir şekilde kullanarak başkaları • Kamu tesislerine sermaye bulmak için politikalar vasıtasıyla iş yapan kişidir. Spor tesislerinde yöneticileri oluşturma, diğer örgütlerde olduğu gibi bulundukları kademeye göre; • Çok amaçlı tesislerde esnekliği korumadır. üst, orta ve alt kademe yöneticileri olmak üzere üç grup altında toplamak mümkündür. Zaman içerisinde spor tesis işletmelerinde bir takım değişimler meydana gelmiştir. Eski zamanlarda spor tesis Spor tesis yöneticisi, etkin bir yönetim için diğer örgüt işletmeleri içerisinde düşünülmesi dahi mümkün olmayan yöneticileri gibi bazı becerilere sahip olmalı ve bu ancak özellikle günümüzün büyük spor tesislerinde becerileri sürekli geliştirmelidir. Bir yöneticinin sahip olmazsa olmaz bazı noktalar şunlardır: olması gereken beceriler; teknik, haberleşme, insan ilişkileri, analitik, karar verme, kavramsal beceriler • Görüşme odaları ve içerisinde internet bağlantısı şeklinde ifade edilebilir. Spor tesis yöneticisi tesis bulunan basın odaları gibi medya ortamlarını içerisindeki tüm personelden ve varlıklardan sorumlu olan sağlama, kişidir ve esas itibariyle iki temel fonksiyondan • TV kamera platformları ve TV kablo sorumludur. Bu fonksiyonlar ise şunlardır: bağlantılarını oluşturma, • Reklam alanlarını ve isim haklarını satma • Tesisin sorunsuz işlemesi için gerekli olan • Sporcular için antrenman odaları, alanları ve/ya faaliyetleri düzenlemek, da salonları oluşturma, • Tesiste gerçekleşecek programları ve etkinleri • Isıtma ve havalandırma sistemleri kullanma, planlamak ve yürütülmesini sağlamak.
• Çevresel, bölgesel ve diğer yasal konulara Herhangi bir tesis yönetim planının uygulanmasında kritik uymadır. öneme sahip bireyler olan spor yöneticilerinin aşağıdaki
Spor Tesis Yöneticisi görevleri yerine getirme yetkinliğine de sahip olmaları gerekmektedir. Bu görevler şunlardır: Tesis yönetimi birçok büyük kurumda, kamu ve özel sektör girişimlerinde tam zamanlı olarak icra edilen bir • Hem uzun hem de kısa dönemli plan yapma, meslek haline gelmiştir. Tesis yönetimi sektörünün kendi • Finansal öngörüler geliştirme, meslek örgütleri, kendi araştırma-geliştirme ve sertifika • Tesisin sorunsuz işleyişi için düzeni sağlama, programları, kendi standartları, hatta kendi “dili” • Tesisin bakımını yaptırma, bulunmaktadır. • Tesisin mimari ve teknik planlaması yapma ve
Tesis yönetimi; insanı, mekânı, süreci ve teknolojiyi etkili yönetme, ve verimli bir şekilde bütünleştirerek, inşa edilmiş fiziksel • İdari işlerden güvenlik protokollerine kadar bütün çevrenin işlevsel bir şekilde kullanılmasından sorumlu faaliyetleri yönetme.
meslek, işlev, görev ya da sorumluluk olarak ele Spor Tesis İşletmelerinin Amaçları alınmaktadır. Spor tesis işletmeleri tiplerine göre pek çok amaca En çağdaş tesis yöneticileri ya da işletme yöneticileri için sahiptir. Bu amaçlar aşağıdaki biçimde sıralanabilir: tesis yönetimi; organizasyon ya da programın yaratma, geliştirme yeteneğini artıran ve beden eğitimi, rekreasyon • Kâr elde etmek, ve spor programlarının yürütülmesiyle ilgili tüm • Sosyal fayda (verim) sağlamak, standartları yükselten hizmetlerin sunulmasıyla ilgili tüm • Sporu yaygınlaştırmak, kararları vermek ve tüm bu konularda liderlik etmek • Spor dallarını tanıtmak, anlamına gelir. • Tüketici memnuniyeti oluşturmak, • Sosyal sorumlulukları yerine getirmek, Tesisin en iyi şekilde yönetilmesi için Toplam Tesis • Bünyesinde bulunduğu teşebbüsün imajını Yönetimi belirtilen ilkelerin ve mükemmel bir işletme yükseltmek.
Spor Tesis İşletmelerinin Özellikleri
Spor tesis işletmeleri hizmet işletmeleridir ve hizmetlerin taşıdığı farklı özelliklerden dolayı, endüstri işletmelerinden farklı bir anlayışa ve uygulamaya sahiptir. Bu farklılıklar iki başlık altında toplanabilir:
• Spor hizmetlerinin özelliklerinden kaynaklanan farklılıklar, • İşletme fonksiyonlarından kaynaklanan farklılıklar.
Bu farklılıklar spor tesis işletmelerinin yönetimine rehberlik etmektedir.
Spor Hizmetlerinin Özelliklerinden Kaynaklanan Farklılıklar: Spor tesislerinde üretilen spor hizmetleri şu özelliklere sahiptir:
• Spor hizmeti soyuttur: Spor tesislerinde satışı yapılacak olan bir nesneden çok bir organizasyon, program ya da etkinliktir ve bu noktada soyuttur. Spor tesislerinde bir hizmet satın alınmadan önce görülmez, tadılmaz, hissedilmez, duyulmaz ve koklanmaz. • Spor hizmetinin üretimi ve tüketimi eş zamanlıdır, depolanamaz: Spor tesislerinde hizmet niteliğindeki ürün aynı anda üretilir ve tüketilir. Bu anlamda, hizmet niteliğindeki spor ürünleri daha sonra kullanılmak ya da satılmak amacıyla depolanamaz. • Spor hizmeti heterojendir: Spor tesis işletmeleri emek-yoğun işletmelerdir. Dolayısıyla bu tesislerde standart hizmet üretme şansı bir hayli azdır. • Spor hizmetleri birleşik ürünlerdir: Spor tesislerinde üretilen hizmetler destekleyici mal ve hizmetlere ihtiyaç duyar. Bu destekleyici mal ve hizmetler araç-gereç, zaman, ulaşım, vb. unsurlardır.
İşletme Fonksiyonlarından Kaynaklanan Farklılıklar: Bir işletmenin amaçlarına ulaşması bu işletme içerisinde çeşitli fonksiyonların yerine getirilmesi ile mümkün olacaktır. Bu fonksiyonlar, işletmenin yapısına ve amaçlarına bağlı olarak değişim gösterir. Spor tesis işletmelerinde genelde şu fonksiyonlar yer almaktadır:
• Satış, • Pazarlama, • Finansman, • Muhasebe, • İşlemler (Hizmet Üretimi), • İnsan Kaynakları Yönetimidir.