SYT107U-SPOR EĞİTİMİ
Ünite 2: Spor Eğitiminin Temelleri ve Olimpik Branşları
Giriş
Spor eğitimi, başlı başına ele alınması gereken ve alt alanları ile birlikte değerlendirilmesi gereken önemli bir spor bilimi alanıdır.
Beden eğitimi, egzersiz ve spor her geçen gün büyüyen ve genişleyen özel alanlar olarak hayatın her alanında önemli yer bulmaktadır.
Olimpiyat, spor ortamlarında yer alan herkesin içinde olmak ve görmek istediği en büyük spor organizasyonudur çünkü olimpiyatlar, her kıtadan sporcuların katılım gösterdiği önemli ve paha biçilemez spor organizasyonlarıdır. Olimpiyatlar; yaz ve kış olimpiyat oyunları olmak üzere iki ayrı kategoride, dört yılda bir düzenlenen, uluslararası, çeşitli spor dallarının yer aldığı bir etkinliktir.
Spor Eğitiminin Temelleri (Spor Eğitimi, Beden Eğitimi, Egzersiz)
Yeni bir kavram olarak ortaya çıkan hareket eğitimi, insanın yaşam döngüsü içinde hem bedenine hem zihinsel süreçlerine farklı bir anlam katmaktadır. Farklı farklı spor tanımları yapılmış ve kullanılmıştır. Örneğin spor; tek başı- na veya toplu olarak yapılan, kendine özgü kuralları olan, genelinde bir yarışmaya dayanan bedensel ve zihinsel yetilerin gelişimini sağlayan eğitici ve eğlendirici uğraştır. Spor, ferdin doğal çevresini beşeri çevre hâline çevirirken elde ettiği kabiliyetleri geliştiren, belirli kurallar altında araçlı veya araçsız, ferdi veya toplu olarak boş zaman faaliyeti kapsamı içinde veya tam zaman olacak şekilde melekleştirerek yaptığı sosyalleştirici, topluluğu bütünleştirici ruh ve fiziği geliştiren rekabetçi, dayanışmacı ve kültürel bir olgudur (Kılcigil, 1985). Spor, merkezinde kolektif amaçlılık bulunan sosyal bir türdür (Borge, 2021).
Eğitim Sözlüğünde ise “bireyin yaşadığı toplumda, uygulama değeri olan yetenek, yöneliş ve diğer davranış örüntülerini kazandığı süreçler toplamı” olarak tanımlanmakta; ayrıca eğitimin, “bireyin toplumsallaşmasında ve bireysel gelişiminin oluşmasında seçkin ve kontrollü bir çevreyle birlikte okul etkinliklerini de içine alan toplumsal bir süreç” olduğu vurgulanmaktadır (Demirel ve Ün, 1987). Bu tanıma da dikkat edildiğinde eğitimin de toplumsallaşma araçlarından biri olduğu vur- gusu yapılmaktadır.
Hem sporun hem eğitimin tanımlarına dikkat edildiğinde hem sosyal boyutu ele alınan sporun hem de toplumsal boyutuna vurgu yapılan eğitimin birlikte ele alınması sonucu spor eğitiminin önemine vurgu yapmak gerekir. İki farklı alanın bir araya gelmesi ile oluşan spor eğitimi kavramı da genel kabul gören görüşe göre, spor pedagojisi genel pedagojinin özel bir alanı (Torsten Schmidt-Millard, 2003), hareket bilimi alanının bir alt disiplini olarak tanımlanır (Tinning, 2008).
Spor eğitimi kavramı, beden eğitimi kavramından çok daha fazla amaca yönelmektedir. Bunlar; sosyal, duyuşsal,
fiziksel ve bilişsel gelişmelerdir. Bayer (1987), beden eğitimine geçişi aşağıdaki çizelgeyle ifade etmektedir (akt. Açıkada, 1993).
Spor Eğitimi
Spor eğitimi, okullardaki beden eğitimi ve spor derslerinde öğretim etkinliğinin verimliliğine çalışır ve öğretmen- öğrenci arasındaki etkileşimi ve bunu etkileyen faktörleri inceler (Siedentop, 1994). Spor eğitiminin altı temel özelliği vardır (Siedentop, 1994). Bunlar; ünite (season), üyelik, resmi rekabet, sonuçlanan olaylar, kayıt tutma ve şenliktir. Bunları kısaca açıklamak gerekirse;
Ünite
Spor eğitimindeki “birim” genellikle normalin iki ila üç katıdır. Tipik beden eğitimi ünitelerinden daha uzundur. Buradaki operasyonel varsayım; daha azının daha fazla olduğu veya daha derinlemesine kapsanan daha az aktivitenin, daha tipik, kısa üniteli, çok aktiviteli formatta gerçekleştirilebilecek olandan daha iyi eğitim sonuçları ile sonuçlanmasıdır.
Üyelik
Öğrenciler bir sezonun başında takımların üyesi olurlar ve takım ilişkilerini sezon boyunca korurlar. Öğrenciler bir takım olarak planlar, pratik yapar ve rekabet ederler.
Resmi Yarışmalar
Spor yarışmaları tipik olarak bir program tarafından tanımlanır. Seyreltilmiş resmi müsabaka dönemleri ile antrenman dönemleri arasında yapılan koordinasyon ile plan ve hedef belirleme imkânı verir.
Sonuçlandırılmış Olaylar
Belirli bir sezon için kimin en iyi olduğunu bulmak ve diğerlerinin bu sonuçla ilgili ilerlemelerini işaretlemek sporun doğasında vardır. Sonuçlandırılmış olaylar (atletizm, voleybol şampiyonası gibi) oyun ve sporun önemli bir sonucu olan başarının kutlanması ve festival için fırsatlar yaratır.
Tutulan Kayıtlar
Kayıtlar (gol atışları, atılan puanlar, süreler, bloklar, top çalmalar, asistler vb.) bireyler ve gruplar için geri bildirim sağlar.
Şenlikler
Spor eğitiminde çok çalışmak ve adil oyun (posterler, takım renkleri, oyuncu tanıtımları, ödül törenleri, video kaydı gibi) davranışlarını kutlamak için öğretmenler ve öğrenciler birlikte çalışırlar.
Beden Eğitimi
Beden eğitimi; okul müfredatının, öğrencilerin fiziksel yeterliliklerini ve özgüvenlerini geliştirmek ve bunları çeşitli etkinliklerde kullanma yetenekleriyle ilgilenen yasal bir alandır (Bailey, 2007). Beden eğitimi dersi, öğrencilere sağlıklı aktivite alışkanlığı kazandırmak ve fiziksel uygunluk için doğru davranışları yaşam boyu devam ettirmek biçiminde belirginleşen amaçları kapsamaktadır.
Talbot (2001), beden eğitiminin: çocukların bedenlerine, kendilerine ve başkalarına saygı duymalarına yardımcı olduğunu; zihin ve bedenin bütünleşik gelişimine katkıda bulunduğunu; sağlık amaçlı yapılan fiziksel aktivitelerde aerobik ve anaerobik kapasitenin rolü hakkında bir anlayış geliştirmiştir. Bunun yanında beden eğitimi kendine güven ve benlik saygısını olumlu yönde artırır; sosyal ve bilişsel gelişimi artırarak akademik başarının da artmasını sağlar.
Bailey’e göre beden eğitiminin temel yararları birkaç madde altında sıralanabilir. Bunlar;
• Fiziksel sağlık, • Bilişsel ve akademik gelişim, • Akıl sağlığı, • Suç azaltma, • Okuldan kaçma ve hoşnutsuzluğun azaltılmasıdır.
Egzersiz
Özellikle egzersizin fiziksel sağlık ve insan yaşamı üzerinde etkisi konusuna yoğunlaşılmakta ve düzenli yapılan fiziksel aktivitelerin, kardiyovasküler sistemimize, solunum sistemimize, bağışıklık sistemimizin güçlenmesine, büyüme ve gelişmemize kadar vücudumuzdaki bütün sistemlerimiz üzerinde geliştirici ve koruyucu etkileri bulunmaktadır (Caner ve ark, 2020). Egzersiz, fiziksel aktivite ve fiziksel sağlık ayrı kavramlardır ve ayrı değerlendirilmelidir.
Powel ve Christenson (1985) bu kavramları birbirinden ayırmaktadır. Fiziksel etkinlik iskelet kaslarından bedensel hareketin oluşmasına bağlı olarak enerjinin meydana gelmesidir. Egzersiz ise fiziksel etkinliğin bir alt gruplaması olarak tanımlanır. Bu tanıma göre egzersiz;
• Planlıdır, • Yapılandırılmıştır, • Tekrarlanabilir ve • Fiziksel sağlığın gelişimine dayalı bir iyilik durumu ya da yapıdır.
Fiziksel sağlıklılık ise bir kişinin fiziksel etkinliği uygulayabilme yeteneğini gösterir. Casperson, Powell ve Christenson (1985), fiziksel sağlıklılığı sağlıkla ya da beceri ile ilişkili olarak ikiye ayırmaktadır.
Egzersiz türleri ya da tipleri, çalışılan alana ve enerji sistemlerine göre farklılaşabilir (ör. aerobik ve anaerobik egzersizler gibi). Burada bilinmesi gereken, egzersizin insan sağlığına bütüncül şekilde yarar sağlayabilmesidir. Egzersizin özellikle fiziksel yararları yanında psikolojik yararlarına da muhakkak değinmek gerekir. Egzersizin psikolojik faydaları 4 temel alanda incelenir:
• Depresyon ve kaygının azalması, • Duygu durumunun iyileşmesi, • Benlik kavramındaki olumlu değişme ve • Yaşama kalitesinin yükselmesidir.
Bunların yanında önemli olduğu düşünülen bir diğer kavram, öznel iyi oluştur. Öznel iyi oluş, psikolojik iyi oluş,
duygusal iyi oluş ve iyi oluş gibi kavramların hepsinin literatürde yer aldığını ve genellikle birbirinden farklı şekilde tanımlandığı görülmektedir (Lundquist, 2011). İyi oluşun öğeleri olarak ele alındığında bu kavramların altı boyut altında toplandığı görülmektedir;
• Kendini kabul (bireyin kendisi ile ilgili olumlu görüşleri) • Diğerleriyle olumlu ilişkiler (güven veren, şefkatli ve empatik ilişkiler) • Özerklik (içsel motivasyon ve kendince belirlenen standartlarla bireyin kendi kararlarını alması) • Çevre üzerinde hâkimiyet (kişisel değerleri uygulamaya koymak için bireyin çevreden etkili bir şekilde faydalanması) • Kişisel gelişim (devam eden bir gelişme ve kendini gerçekleştirme duygusu) • Yaşam amaçlarına sahip olma (yaşamın birey için anlamlı amaçlara yönlendirilmesi)
Olimpiyat ve Olimpik Spor Branşları
Modern olimpizmin temel amacı; karakteri kuvvetli, ahlakı sağlam, eğitilmiş “kâmil insan”ı yaratmaktır (TMOK, 1988).
Olimpiyat Tarihi
Olimpiyat tarihi temelde antik ve modern olimpiyatlar olarak iki dönemde ele alınmaktadır.
Modern olimpiyatların oluşumuna bir bakıma esas teşkil etmiş olan antik olimpiyatlar, Yunanistan’ın Pellopones yarımadasının güney batısındaki eski Olimpia’da yaklaşık olarak 1200 yıldan fazla devam etmiştir. MÖ 776 yılında başlayarak her dört yılda bir yapılan oyunların devam ettiği bir ay süresince Yunan kavimleri arasında her türlü kavga ve düşmanlığın yasak edildiği antik olimpiyatlardaki spor dallarından biri de hipodromlarda binlerce seyirci tarafından büyük bir coşku ile izlenen at ve atlı araba yarışmaları olmuştur. Yunanistan’ın Romalılar tarafından fethedilmesi ve özellikle Hıristiyan dininin yayılmasına paralel olarak kilisenin spor üzerindeki baskıcı tutumu, olimpiyat oyunlarının gerçek anlam ve önemini yitirmesine sebep olmuştur. MS 393 yılında Roma imparatoru I. Theodosius’un, oyunlar ve bu oyunların beraberinde temsil ettiği değerleri din dışı yaklaşımlar olarak değerlendirerek yasak etmesiyle nihayet bulan antik olimpiyatlar, 1896 yılında yeni bir yapılanma ile “Modern Olimpiyat Oyunları” adı altında tekrar başlayana kadar bir daha yapılmamıştır (Ünver, 2006).
Antik olimpiyatların 1500 yıl kadar sonrasında Baron Pierre de Coubertin’in girişimleri ile olimpiyatlar yeniden yaşama geçirilmiştir (Şahin, 2009). Fransız pedagog, tarihçi ve sporcu olan Coubertin; Modern Olimpiyat Oyunları’nın kurucusudur.
Genç Türkiye Cumhuriyeti, Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nce tarihinde ilk kez Paris 1924 Olimpiyat Oyunları’na resmen davet edilmiştir. Avrupa’nın en güçlü devletlerine karşı yaptığı savaştan yeni çıkan Türkiye’nin,
Paris Olimpiyatı’na katılmakla politik açıdan da büyük • Karate yarar sağlanacağını gören Türkiye Cumhuriyeti • Kaykay yöneticileri, 16 Ocak 1924 tarih, 171 sayılı Bakanlar • Kürek Kurulu kararında “Türk gençlerini uluslararası yarışmalara • Masa Tenisi girebilecek biçimde eğitmek ve geliştirmek üzere gereken • Modern Pentatlon uzmanların Avrupa’dan getirilmesi ve adı geçen Olimpiyat • Okçuluk yarışmalarına Türk sporcuların da katılımını sağlamak için • Ragbi harcanmasına gerek görülen 17.000.- TL’nin acilen • Spor Tırmanış Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’na ayrılmasına karar vermiştir. • Yüzme • Taekwondo Futbol, basketbol, güreş, binicilik, bisiklet, eskrim ve • Tenis yelken dallarında 60 sporcu ile katıldığımız Berlin 1936’da • Triatlon Türkiye ilk Olimpiyat madalyasını serbest güreşte Ahmet • Voleybol Kireççi (Mersinli) ile kazandı. • Yelken
Modern olimpiyatların ilki olan ve 1896 yılında Kış Oyunları Spor Dalları: gerçekleştirilen Atina Olimpiyatlarında yalnızca 14 spor dalı bulunuyordu. Son olimpiyat oyunları olan ve Tokyo’da Kış oyunları spor dalları; Kar sporları, buz sporları ve kızak düzenlenen 2020 Yaz Olimpiyat oyunlarında ise 25 ana sporları olmak üzere üçe ayrılmaktadır. spor dalında ülkeler tarafından katılım sağlanmıştır. Ayrıca Kar Sporları (7 Spor Dalı); Alp disiplini, biatlon, kayaklı olimpiyat kuralları gereği her ev sahibi ülke, bir spor dalını koşu, serbest stil kayak, kuzey kombine (alp disiplini), olimpiyatlara davet etme hakkına sahiptir. kayakla atlama ve snowboard’tur.
Olimpik Spor Branşlarının Tarihi Bu Olimpik Sporların yanında Türkiye Milli Olimpiyat
Modern Olimpiyat Oyunları, dünyanın en önde gelen çoklu Komitesi internet sitesinde yer alan bilgilere göre olimpik spor etkinliğidir. Modern Olimpiyat Oyunları ilk olarak olmayan ancak IOC (International Olympic Committee) 1896’da Yunanistan’ın Atina kentinde yapılmış, ilk kış tarafından tanınan uluslararası spor federasyonları vardır oyunları ise 1924’te Fransa’nın Chamonix kentinde Ders kitabının 55. sayfasındaki Tablo 2.1’de bu yapılmıştır. Olimpiyat Oyunları, 1994’ten beri dört yıllık federasyonlar gösterilmiştir. süresi içinde iki yılda bir yaz ve kış oyunları olarak değişerek devam etmektedir (https://olympics.com/ioc/celebrate-olympic-games). Ayrıca bu yaz ve kış oyunları Yaz Gençlik Olimpiyat Oyunları ve Kış Gençlik Olimpiyat Oyunları olmak üzere de farklı oyunlara ayrılmaktadır.
Olimpik Branşlar
Yaz Oyunları Spor Dalları:
• Atıcılık • Atletizm • Badminton • Basketbol • Beyzbol/Softbol • Binicilik • Bisiklet • Boks • Jimnastik • Dalga Sörfü • Hokey • Eskrim • Futbol • Güreş • Golf • Halter • Hentbol • Judo • Kano