SYT105U-SPORDA LİDERLİK
Ünite 4: Spor Örgütlerinde İletişim ve Liderlik
Giriş
Toplumun bir parçası olan insanlar diğer insanlarla kurdukları iletişim ile dünyayı anlamlandırmaya ve yorumlamaya çalışır. Çünkü insanların içinde bulunduğu çevre diğer kişilerle ve diğer kişilerin arasındaki bağlantılardan meydana gelmektedir. İletişim kişilerin psikolojik, biyolojik ve sosyal olarak kendini geliştirmesi, varlığını sürdürebilmesi için düşünsel ve ilişkisel faaliyetler bütünüdür. Kişilerin sistem içinde hislerini ve düşüncelerini anlamlı bir şekilde iletmesi ve anlaşılması iletişim süreci içinde değerlendirilebilir.
Örgütlerin varlıklarını sürdürebilmeleri için iletişim vazgeçilmez bir unsurdur. İletişim, örgüt içinde ya da dışında çeşitli birimler veya kişilerarası ilişkileri belirli kanallar aracılığı ile düzenler, denetler ve öğeler arasındaki ilişkilerin kurularak güçlenmesini sağlar.
Spor örgütleri, iç çevresinin yanı sıra dış çevresiyle de iyi bir iletişim içinde olmalıdır. Spor örgütün dış paydaşları üyeleri, taraftarları, sponsorları, yayıncı kuruluşlar, yerel yönetimler, topluluklar vb. olarak ifade edilebilir. Bu dış paydaşlarla kurulacak doğru iletişim spor örgütünün amaç ve hedefleri doğrultusunda örgütü ileriye taşıyacak temel unsurlardan bir tanesidir. Spor örgütlerinde sunulan sportif hizmet ve faaliyetlerin örgütün belirlediği hedefler doğrultusunda yerine getirilmesini sağlayan kişiler spor yöneticileridir.
İletişim Kavramı
İnsanlar toplumsal düzenin bir parçasıdır ve dünyayı bu düzenin bir parçası olarak diğer insanlarla kurdukları iletişimlerle yorumlamaya ve anlamlandırmaya çalışır. Çünkü kişilerin içinde bulunduğu çevre, kişilerden ve bireylerin aralarındaki bağlantılardan meydana gelmektedir. Birbirleriyle iletişim kuran kişiler kendileri ile ilgili bilgileri diğerlerine verir ve diğer kişilerden bilgi alır.
Latince “communicare” fiilinden meydana gelen “iletişim” kelimesi birliktelik anlamına gelir. İletişim iki kişinin duygu, düşünce ve bilgilerini diğer kişilerle paylaşarak onlara bazı manalar yükleme süreci olarak ifade edilmektedir.
İletişim Süreci Ögeleri
Doğan (2002) iletişim süreci elemanlarını üç temel öge olarak ifade etmiştir. Bu elemanlar; mesajı gönderen gönderici, mesajı ileten gönderme aracı veya kanal ile mesajı alan ve onu yorumlayan alıcıdır.
Kaynak, iletişim sürecini başlatır. Mesajı kodlayarak doğru kanalla alıcıya ulaştırmaya çalışan kişidir. Mesaj, kaynağın hedefe aktarmak istediği duygu, düşünce ve bilgilerin belirli anlamlar çerçevesinde sembolleştirerek anlamlandırmasıdır. Mesajın kaynaktan alıcıya aktarılması için kullanılan iletişim elemanı kanal olarak ifade edilmektedir. Alıcı ise mesajı oluşturan kaynağın iletişim sürecinde iletileri göndermek istediği kişi ya da gruplardır.
Son iletişim ögesi gürültü ise iletişim sürecindeki her türlü olumsuz durum olarak tanımlanmaktadır.
Kişiler ve örgütler arasında, anlaşma ve uzmanlaşma sağlamak amacıyla düşünce ve hislerin paylaşımı anlamına gelen iletişimin, örgütler için son derece önemli bir yeri vardır. İletişim eş güdümleme, planlama, liderlik, kontrol, çatışma yönetimi, karar verme gibi örgütsel süreçlerin temelinde yer alır. Dolayısıyla iletişim hem bireyler hem de örgütler için hayati önem taşır. Örgütün farklı bölümlerinde görev alan personelin kendi aralarında kullandığı bilgi, algı, yaklaşım gibi aktarımlar ve bu aktarımlar için kullanılan metot, araç, gereç ve arasındaki bilgi, veri, algı, anlayış, yaklaşım gibi aktarımlar ve bu aktarımlarda kullanılan her türlü yöntem, araç gereç ve teknik ve aktarım sürecinde kullanılan yazılı, sözlü veya sözsüz her türlü mesaj iletişimin bir parçasıdır.
Örgüt Kavramı ve Örgütsel İletişim
TDK Büyük Türkçe Sözlük’te (2022) yer alan ifadesiyle örgüt, ortak bir amaç ve iş için bir arada bulunan kurum ya da kişilerin oluşturduğu birliktir. Bu ifadelerden hareketle belirli amaç ve hedeflere ulaşmak için bir insan grubunun çalışmalarını düzenleyen ve hedefe odaklanmasını sağlayan bir yapı, kural ve süreçlerin bütünü olarak tanımlanabilir.
Örgütün temel unsuru insandır ve örgütler amaç ve hedeflerini insanlar aracılığı ile gerçekleştirebilirler. Dolayısıyla örgütü amaçlarına ulaştıracak kişilerin iş birliği ve koordinasyonu çok önemlidir. Örgüt içinde iş birliği ve koordinasyonun sağlanması için iletişim mekanizması etkin bir şekilde işletilmelidir.
Örgütsel bir araç olarak ifade edilen iletişim, örgütte ya da örgüt dışında farklı birimler veya bireyler arası ilişkileri belli kanallar aracılığı ile düzenler, denetler ve ögeler arasındaki ilişkilerin kurularak güçlenmesini sağlar. Uzun saatlerini işlerinin başında geçiren iş görenler için işin özellikleri, maaşları, çalışma şartları, işin fiziksel koşulları ile ilgili kişinin pozitif ya da negatif algıları kadar çalışanın örgütsel bağlılık derecesi de son derece önemlidir.
Çünkü örgütlerin başarısını ve rekabet gücünü etkileyen en önemli faktör çalışanlarıdır. Kendini örgüte ait hissetmeyen personelin, örgüt için pozitif bir şeyler yapması çok zordur. Yöneticiler aldıkları geri bildirimler sayesinde bu personelin hissedeceği aidiyetsizlik duygusunu engellemeye çalışırlar. İletişim vasıtasıyla kurulan örgütsel etkileşim ve örgütsel uyum hem örgütün etkinliğini artırır hem de hizmet ve üretim ögeleri arasında kuvvetli bir bağ kurar. Bu da yalnızca çalışanların istek ve beklentilerinin doğru bir biçimde anlaşılıp çözümlenmesi ile yani iletişim kurmakla mümkün olur.
Örgütsel iletişim bir örgütte bireyler arası, bireyle örgüt arası, örgüt ve dış çevre arasındaki ilişkileri düzenler. Örgütsel iletişim kapsamı içinde çeşitli iletişim kanallarını kullanarak düşünce, davranış, veri ve bilgi alışverişinde bulunulur.
Örgütsel iletişim örgütteki faaliyetlerin planlı ve sistemli bir şekilde yapılabilmesini sağlar. Personelin koordinasyonundan motivasyonlarının ve örgütsel bağlılıklarının artırılması, çalışanların etkinlik ve verimliliklerinin denetlenmesi gibi örgüt çalışanları, örgüt çevresi ve örgüt paydaşları üzerinde pek çok faydası vardır.
Örgütlerin varlıklarını sürdürebilmeleri için iletişim vazgeçilmez bir unsurdur. Geliştirilen örgüt kuramları ve iletişime bakış açıları “klasik örgüt kuramları ve iletişim, neoklasik örgüt kuramları ve iletişim, modern yönetim kuramları ve iletişim, çağdaş örgüt kuramları ve iletişim” olarak dört başlık altında incelenebilir.
Klasik Örgüt Kuramları ve İletişim
Klasik örgüt perspektifine göre, örgütün en önemli ögesi olan insana önem verilmemektedir. İnsanların ikinci planda tutulduğu ve ihtiyaçlarının göz ardı edildiği, iletişimin örgüt içinde yukarıdan aşağı dikey iletişim kanallarıyla emir komuta zinciri esaslarına göre kurulduğu, iletişimde sözlü yerine yazılı iletişim kullanımına önem verildiği görülmektedir.
Neoklasik Örgüt Kuramları ve İletişim
Neoklasik örgüt teorisyenleri, iletişime ve insanlara klasik teorisyenlerden daha fazla önem verirler. Sadece formel iletişim kanalları değil, informel iletişim kanalları da çok önemlidir. Neoklasik yapıda örgütlerde aşağıdan yukarıya iletişim son derece önemlidir ve iletişim kurulmasını engelleyen faktörler üzerinde durulmuştur.
Modern Yönetim Kuramları ve İletişim
Modern yönetim biçimini benimseyen örgütlerde iletişime klasik ve neoklasik örgüt kuramlarına göre daha çok önem verilmiştir. Örgütsel iletişimin örgüt devamlılığı ve istikrarı için çok önemli olduğu vurgulanmıştır. Modern yönetim kuramına göre tek bir örgüt yapısı yoktur.
Çağdaş Örgüt Kuramı ve İletişim
Çağdaş örgüt kuramına göre iletişim sistem için yaşam kaynağıdır. Örgütün iç ve dış çevreyle olan iletişiminin sağlıklı olması örgütün yaşamını devam ettirebilmesi için son derece önemlidir. Çünkü örgütün içinden ve dışından gelen geri bildirimler aracılığıyla örgüt kendini olumlu yönde geliştirecek ve yaşamaya devam edecektir. Bu da örgütte iyi çalışan bir iletişim mekanizması sayesinde sağlanabilir. Modern yönetim anlayışına göre örgüt yönetim biçimleri incelendiğinde yönetici kavramı yerine lider kavramı daha yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Liderlik Kavramı
Liderlik kavramı literatürde pek çok farklı şekilde tanımlanmıştır. Ancak bu tanımların ortak noktasında; gönüllülük odaklı çalışan kişilerin cesaretlerinin ve motivasyonlarının artırılması, personelin yaratıcılığının ortaya çıkarılması ve koordinasyonu yer almaktadır.
İyi liderler örgütün amaçları, hedefleri ve vizyonu kapsamında, standartları ve öncelikleri belirlerken,
bunların deformasyona uğramaması için gerekli önlemleri alarak uzlaşmaları sağlar.
Lider elindeki gücü kullanabilme potansiyeline bağlı olarak çevresindekileri sahip olduğu bilgi ve karizmasıyla etkiler. Çevresindeki kişilerin fikir ve düşüncelerini önemser. Onları dinleyerek yardımcı olmaya çalışır. Çevresindeki bireylerin yeteneklerini kullanmaları ve geliştirmeleri ve bu yetenekleri kullanabilecekleri gerekli ortamı hazırlar.
Her geçen gün dünyada yaşanan gelişim ve değişimler paralelinde örgütler yeni yönetim stratejileri geliştirmek, sahip oldukları örgüt kültürünü korumak ve geliştirmek durumunda kalırlar. Bu nedenle spor örgütünde görev yapan lider ve yöneticilere büyük sorumluluklar düşer. Spor örgütlerinin karşılaştığı örgütsel değişim ve dönüşümün uygulanabilmesi için gerekli liderlik özellikleri, spor örgütünün içinde bulunduğu ortam, örgütün amaçları ve yapısına göre farklılık gösterebilir.
Spor Örgütlerinde Liderlik
Güçlü örgüt kültürüne sahip örgütlerin sahip olduğu temel değerlerin örgütün tarihinden kaynaklandığı, hatta örgütü kuranların ve örgütteki ilk liderlerin yaptıklarına dayandığı ifade edilmektedir. Örgütsel kapsamda değerlendirildiğinde lider, örgüt kültürüne katkı sağlayan, örgütü temsil eden, çalışanları motive eden, örgütün var olan kültürünün benimsenmesini, korunmasını ve pekiştirilmesini sağlayan kişi olarak tanımlanmaktadır.
Günümüzde ülkemiz ve dünyada yaşanan hızlı değişimlere ayak uydurabilmek adına tüm örgütlerde olduğu gibi spor örgütleri de yeni yönetimsel stratejiler geliştirmek, var olan kültürlerini korumak ve geliştirmek için yeni bir kültür inşa etmek durumunda kalabilirler. Spor yöneticileri, spor örgütlerinde sportif faaliyet ve hizmetlerin örgütün amaçları doğrultusunda uygulanmasını sağlayan kişilerdir. Spor yöneticileri, spor politikalarının hem ulusal hem de uluslararası seviyelerde uygulanması ve modern spor anlayışına uygun olarak gerçekleştirilmesinde önemli role sahiptir.
Sosyal bir olgu olan sporda hedefin toplum ve bireyler olması spor yöneticiliğinde liderlik fonksiyonunun ön plana çıkmasına neden olmaktadır. Spor örgütü yöneticisi sadece örgüt ile ilgili teferruatlarla ilgilenen bir kişi değildir. Spor yöneticisi, spor örgütünün amaçlarını gerçekleştirmek için örgütün sahip olduğu tüm unsurları harekete geçirir. Örgütün içinde ve dışında insanlarla olan ilişkileri düzenler.
Liderlik özelliklerine sahip olan spor yöneticileri, bu özelliklerinin harekete geçirilmesi, yöneticisi olduğu kurumun amaç ve hedeflerine ulaşması spor yöneticilerinin başarılı olmasının bir işareti olarak ifade edilebilir. İyi bir spor yöneticisi, organizasyon yeteneği, iyi ilişkiler kurabilme ve ilişki geliştirme, temsil etme, örnek olma, popüler olma, yaratıcı olma, sosyal olma, centilmen olma, sorumluluk alma gibi özelliklere sahip olmalıdır.
Ülkemizde spor örgütlerinde liderlik kavramına ilişkin bilimsel araştırmalar incelendiğinde, spor örgütünde
çalışanların liderlik kavramına ilişkin düşüncelerinin edilmişti. Spor örgütünün dış iletişim paydaşları ise üyeleri, araştırıldığı bir çalışmada, katılımcıların en çok üstünde taraftarları, sponsorları, yayıncı kuruluşları, yerel durduğu kavramlar; liderin yol gösterici, bilgili, tecrübeli yönetimler, topluluklar, ulusal ve uluslararası yasa ve etkileyici olması olarak ifade edilmiştir. Pek çok koyucular olarak karşımıza çıkmaktadır. araştırmada spor örgütlerinde görev yapan liderlerin çalışanlarına değer veren, onlara destek sağlayan ve aynı zamanda güçlü iletişime sahip liderlik biçimine sahip olmaları gerekliliği ortaya konmuştur. Bu araştırmalarda spor örgütlerinde de diğer örgütlerde olduğu gibi yüksek liderlik vasıflarına sahip yöneticilerin olması gerekliliği ifade edilmiştir.
Spor Örgütlerinde İletişim
Spor örgütleri günümüzde hem amaç ve hedeflerine ulaşabilmek hem gelir kalemlerini ve popülerliklerini artırabilmek adına çağdaş yönetim stratejilerini kullanarak uygun bir yapı içinde organize olma gerekliliği ile karşı karşıyadır. Bu yapı içinde örgüt içi ve örgüt dışı çevre ile gerçekleşen iletişim son derece önemlidir.
İdeal bir kurumsal iletişim; iletişim aracılığıyla çalışanların içselleştirdiği tutumlar ya da zihinsel alışkanlıklardır. Örgüt yapısına bağlı olarak kurumsal iletişim halkla ilişkiler, devlet daireleri ile ilişkiler, hizmet içi etkinlikler, pazarlama ve yönetsel iletişim gibi geleneksel faaliyetleri kapsar. Bir örgütün ilgili olduğu içsel ve dışsal gruplara gönderdiği mektuplar, notlar, raporlar, internet siteleri, basın ilanları vb. iletişim ürünleri kurumsal iletişim ürünleri olarak tanımlanabilir. Uygulamada kurumsal iletişim rakiplere karşı rekabet avantajı sağlar.
Kurumsal iletişim süreci spor örgütlerinde örgüt iç ve dış faaliyetlerini düzenler. Aynı zamanda spor örgütlerinde örgüt içi ve dışı hedef kitlelere bilgi akışı sağlar ve bilgi verme işlevini yerine getirir. Ayrıca örgüt ile ilişkili bireyleri toplumsallaştırır ve bütünleştirir. Bu uygulamalar arasında eş güdüm sağlamak temel bir gerekliliktir.
Spor Örgütlerinde İç İletişim
Spor örgütlerinde örgüt çalışanları iç iletişim türüne dâhildir. Örgüt çalışanları örgütü hem içerden hem de dışarıdan izlerler ve örgütte önemli bir etkiye sahiptirler. Örgüt yöneticileri çeşitli iş yapılarında iletişimi nasıl kullanacaklarına ilişkin çalışanların beklentilerinin ne düzeyde olduğunu bilmelidir. Örgüt içi iletişim kişiler arası görüşmeler, sözlü ifadeler, toplantılar, rapor ve teklifler gibi yazılı ya da sözlü yollarla yapılan iletişimlerden oluşur.
Rutin toplantılar, çeşitli sosyal aktiviteler düzenlemek, örgüt içerisinde bağlılık duygusunu artırmak, çalışanlara fikir, istek ve düşüncelerini iletme imkânı sağlamak, örgüt amaç ve hedefleri belirlenirken çalışanları bu sürece entegre etmek spor örgütlerinde başarılı bir iç iletişim sağlayabilmek için kullanılan yöntemlere örnek olarak verilebilir.
Spor Örgütlerinde Dış İletişim
Spor örgütleri, çalışmalarını yürütürken belirli amaçlar için dış çevreleriyle iletişim kurarlar. Spor örgütünün iç iletişim kurduğu unsurun çalışanları olduğu daha önce ifade