SMY210U-SOSYAL MEDYA UYGULAMA ALANLARI
Ünite 6: Sosyal Medya ve Kamu Diplomasisi
Giriş
İnternetin mobilize olarak rutin yaşamın içerisindeki tüm bireyler için erişilebilir duruma gelmesi, geleneksel dönemde birey-devlet-toplum ile birey-devlet-birey şeklinde gerçekleşen ve ağırlık merkezi devletin kontrolünde olan iletişim-diplomasi ilişkisinin taraflarını değiştirmiştir. Böylelikle iletişim-diplomasi ilişkisi birey- birey ve birey-toplum arasında aracısız bir şekilde gerçekleşmeye başlamıştır.
Gelenekselden Dijitale Kamu Diplomasisinin Dönüşümü
Kamu diplomasisi; ihtiyaca yönelik mesajların kullanıldığı, ülkelerle ilgili hikâyelerin paylaşıldığı, devlet dışı aktörlerin sürece dâhil olduğu, ülkelere göre belirlenen strateji ve uygulamaların hayata geçirildiği ve stratejik iletişimden yararlanıldığı çok boyutlu bir paradigmadır. Kamu diplomasisi bir ülkenin kurumlarını, kültürünü, düşüncelerini, ulusal hedeflerini, ideallerini ve güncel politikalarını yabancı halka anlatma amacı taşıyan iletişim aracı olma niteliği taşımaktadır.
Kamu diplomasisi hem devlet destekli çabaları hem de devlet dışı aktörlerin eforlarını içermektedir. Etkiler ve ilişkilerde kültürel diplomasi, değişim programları, iş dünyası ve medya, olumlu tutumların oluşabilmesine yardımcı olmaktadır.
İhtiyaca yönelik olarak diplomasinin yeniden tasavvur edilmesi, insanlar tarafından politikaların açıklanmasının beklenmesi, sivil toplumun kitle iletişim araçları sayesinde ilerleyen diplomatik gücü, kamu diplomasisi politikalarını değiştirmiş ve kitle iletişim araçları ile uluslararası ilişkiler yeni bir yapıya bürünmüştür.
Modern bilgi ve iletişim teknolojilerinin söylem biçimlerini dönüştüren ve kronolojik olay örgülerini değiştiren yapısı, geleneksel kamu diplomasisi ve yeni kamu diplomasisi arasında bazı farklılıkları ortaya çıkarmıştır.
Yeni kamu diplomasisinin özellikleri şunlardır:
• Uluslararası aktörler giderek geleneksel olmaktan çıkmakta ve sivil toplum kuruluşları özellikle etkin olmaktadır. • Aktörler tarafından diğer devletlerin vatandaşlarıyla iletişim kurmak için kullanılan yöntemler, yeni, gerçek zamanlı ve küresel teknolojilere taşınmaktadır. Bu evrede bilhassa internete geçiş söz konusudur. • Yeni teknolojiler kamu diplomasisinde sık başvurulan bir yöntemdir. • Markalaşma ve yumuşak güç, kamu diplomasisinin yeni terminolojisidir. • Sivil toplum kuruluşları geleneksel diplomasi dışına çıkarak faaliyetlerini belirgin bir şekilde yürütmektedir. • Yeni kamu diplomasisinin karşılıklı ilişkilerde kolaylaştırıcı bir rolü̈ vardır.
• Yeni kamu diplomasisinde yukarıdan aşağıya doğru mesajlaşmaya yapılan vurgu gölgede kalmaktadır. • Yeni kamu diplomasisinin birincil görevi ilişki kurmaktır.
Geleneksel kamu diplomasisinde (GKD) uluslararası aktörün kimliği devlet; yeni kamu diplomasisinde (YKD) devlet ve devlet dışı aktörlerdir. GKD’de teknik ortam kısa dalga radyosu, yazılı basın ve sabit hatlı telefonlarken, YKD’de uydu, internet, gerçek zamanlı haber ve mobil telefonlardır. GKD’de yurtiçi ve uluslararası haber çevreleri arasında net bir çizgi varken, YKD’de net bir çizgi yoktur. GKD’de yaklaşımın kaynağı, politik savunuculuk ve propaganda teorisi iken, YKD’de kurumsal markalaşma ve ağ teorisidir. GKD’de rolün yapısı yukarıdan aşağıya iken YKD’de yataydır. GKD’de rolün niteliği hedeflenen mesajlaşma iken, YKD’de ilişki inşa etmedir. İkisinde de genel amaç uluslararası çevrenin idaresidir.
Sosyal Medya ve Dinleme Spektrumu
Sosyal medya platformları etkili bir kamuoyu oluşturma aracı olarak ortaya çıkmaktadır. Bugün kamu diplomasisinin gerçekleşme biçimi, sosyal medya araç ve uygulamalarıyla sağlanmaya başlanmıştır.
Sosyal medya araç ve uygulamalarının hedef kitleleri bilgilendirme, belirli alanlara yönlendirebilme, mevcudiyet sağlama ve ilişki kurabilme olmak üzere sıralanabilecek nitelikleri dijital diplomasiyle bütünleşerek gündem belirleme, varlık gösterme/geliştirme, diyalog kurma ve bilgi toplama/analiz etme olmak üzere temel anlamda dört işleve işaret etmektedir. Gündem Belirleme: Kamuoyunu bilgilendirme, etkileme ve kamuoyu nezdinde bir diplomatik gündem oluşturma maksadıyla sosyal medya araç ve uygulamalarının kullanılmasıdır.
Diplomasiyle ilişkili aktörler sosyal medya platformlarında dinleme, yayınlama, etkileşime geçme ve değerlendirme etkinliklerini gerçekleştirebilmektedir.
Dinleme; mevcut bir konu ya da durumla ilgili bilgilerin hangi platformlarda kullanıcılar tarafından nasıl ele alındığıyla ilgili genel bir fikir sahibi olunmasıdır. En iyi kamu diplomasisi yabancı toplumların fikirlerinin sistematik olarak toplanması ve çözümlenmesiyle başlamaktadır. Bu ise dinlemeyle gerçekleşmektedir. Dinlemeyi başaramayan ve uluslararası arenada diğer halkların fikrinin ne olduğunu önemsemeyen hükümetler dış politikada başarısız olabilmektedir. Sosyal medya analitiği teknikleri aracılığıyla konuşmalar izlenmekte ve sosyal medyada dinleme, kamu diplomasisini değerlendirmek için kullanılan somut bir ölçüt olarak karşımıza çıkmaktadır. Sosyal medya analitiği; bilgi toplama, problem tanımlama, fırsatları ortaya çıkarma, eğilimleri tespit etme ve karar verme faaliyetlerini destekleme amacıyla sosyal medya platformlarında üretilen verilerin toplanması, analiz edilmesi ve sonuçların ortaya konulmasıyla ilgili yapılan bütün faaliyetlerdir.
Dinleme, katılımı da artırarak politikaların sunumuna güçlü bir destek oluşturmakta ve politikaların uygulanmasında bir fark ortaya koyabilmektedir. Güçlü ve verimli dinleme bir sorunun paylaşılmasına, sorunların üstesinden gelinmesine, fikir birliği oluşturulmasına ve tüm ortamlarda etkileşimin geliştirilmesine yardımcı olmaktadır.
Sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımlara yönelik beğeniler, hesap takipleri, yorumlar ve yeniden paylaşım gibi davranışsal çıktılar, dinlemenin göstergelerini temsil etmektedir. Kamu diplomasisiyle ilişkili aktörlerin dinlemede yararlanabileceği beş tür yaklaşım bulunmaktadır (Bkz. Sy. 192, Tablo 6.3):
• Aktif dinleme • Taktiksel dinleme • Dahili dinleme • Arka plan/Gündelik dinleme • Gizli dinleme
Aktif dinleme, güveni ve anlayışı geliştirdiği için uzun vadede işlemektedir. Taktiksel dinleme, kam diplomasisi mesajlarını ve yanlış anlamaları yeniden düzeltmek ve yerine getirmek için işe koşulmaktadır. Taktiksel dinleme pratik olarak ilgili konuları ve aktörleri belirleyerek gerçekleşmektedir. Dâhili dinleme, sosyal medya metriklerine (görüntüleme, retweet, beğeni vb.) dayalı olduğundan mesaj erişimini ölçmeye odaklanmaktadır. Arka plan/gündelik dinleme, sistematik olmayan ancak yinelenen bir dinleme biçimidir. Gizli dinleme ise çevrimiçi casusluk/gözetim anlamına gelmektedir. Özel veriler çoğunlukla etik olmayan veya yasa dışı bir şekilde elde edilmektedir. Ayrıca gizli dinleme siber savaş bağlamında devlet istihbaratı tarafından dijital altyapılar aracılığıyla gözetim yapma gibi amaçlar için kullanılmaktadır.
Bu üstünlüklerden birincisi, devletlerin diplomatik süreçlerinin ve kurumsal yapılarının sosyal medyaya uyum sağlaması neticesinde ortaya çıkmaktadır. Devletler, ulusal ya da uluslararası gerçekleşen olaylara ve gelişmelere bağlı olarak oluşan gündemler üzerinde hızlı bir biçimde kontrol sağlayabilmekte ve mevcut gündemi değiştirebilmektedir. İkincisi mevcut ve potansiyel sorunların değerlendirilebilmesi ve proaktif biçimde hareket edilerek yeni yöntemler vasıtasıyla siber gündem oluşturulabilmesidir. Üçüncüsü, bilgi yönetiminin kolaylaşarak hedef kitleye en fazla nüfuz edebilecek kaynakların sunulabilmesidir. Dördüncü üstünlük ise dijital altyapıdan yararlanılarak kriz yönetiminde hızlı hamleler uygulanabilmesidir.
Sosyal Medya ve Dijital Diplomasi
Günümüzde diplomasi ve devletler arası ilişkilerin yerleşik teamüllerinin dijitalleşmesiyle kurumsal ve bireysel bazda düşünce ve yaklaşımlar, sosyal medya araç ve uygulamaları vasıtasıyla aktarılmaya başlanmıştır. Sosyal medyanın dijital diplomasideki rolü, şu işlevleri sağlamaktadır:
• Paydaşlarla etkileşim ve iki yönlü iletişim kurma, • Kişiselleştirilmiş iletişim,
• Paylaşımların duyuşsal unsurları bulundurma özelliği taşıması, • Güncel durum ve olaylarla ilgili bilgi sağlama, • Şeffaf iletişim, • Büyük bir ağ içerisinde iletişim yayılması.
Geleneksel hükümetler arası diplomasi uygulamalarının dijital diplomasi ile iç içe geçmesi, diplomasinin gizliliği ve mahremiyetini farklı bir duruma dönüştürmüştür. Yeni iletişim teknolojileri diplomaside eylem ve stratejilere yön çizebilme noktasına erişmiş, sosyal medya araç ve uygulamalarının teşvik ettiği açıklık ve şeffaflık, kamuyla diyalog kurulmasını ehemmiyetli bir hâle getirmiştir. Diğer taraftan dijital diplomasi, yumuşak güç veya kamu diplomasisi gibi son diplomatik kavramsal ve ampirik gelişmeler üzerine inşa edilmiştir.
Dijital diplomaside strateji ve retoriği temsil eden ikna sanatı, sürecin parçalarını temsil etmektedir. Dijital diplomasi, geleneksel ve kamu diplomasisinin ayrılmaz bir bütünüdür. Dijital diplomasinin bir gayesi de yumuşak gücü hedef kitleye ulaştırmaktır.
Uluslararası sistemin ayrıntılı bir biçimde okunması ve değişimin doğru idare edilmesi ile bir ülkenin imajını ve itibarını proaktif bir şekilde yönetmek, sosyal medya araç ve uygulamalarının dijital diplomasiye katkılarındandır. Katkılar içinde iletilerin tarih, kültür, gelenekler ve değerler açısından ilgili ülkenin vatandaşlarının hususiyetlerine göre ayarlanabilmesi ve hedeflenen noktaya ulaşmak için bir tasarıma gidilmesi, karşılıklı iş birliği açısından hayatidir.
Dijital diplomasi devletlere bir taraftan daha hızlı ve esnek çalışma imkânı sunarken, diğer taraftan bilgiye erişimin hızlı olduğu günümüzde karar verme hiyerarşileri açısından fiziksel engelleri ortadan kaldırmaktadır. Böylelikle sanal yapılar aracılığıyla kamu hizmetlerini çevrimiçi bir hâle getirmektedir.
Sosyal medya araç ve uygulamaları, kamu diplomasisinin yürütülmesi için çeşitli faydalar sunmaktadır. Zira bu araç ve uygulamalar bilgi sunmada etkilidir ve amaçlanan mesajın hedef kitleye derinlemesine ulaşmasını mümkün kılar. Sosyal medya platformları kamu diplomasisiyle ilişkili aktörler ile diğer devletlerin toplumları arasında iki yönlü̈ bir iletişim ortamı oluşturmaktadır. Bu yönüyle aktörleri ve toplulukları bir diyaloğa dâhil ederek, devletlerin diğer devletlerin vatandaşları nezdinde görüşlerini öğrenmelerini sağlarken, taktiklerini ve stratejilerini buna göre yeniden düzenlemelerini sağlayan geri bildirim mekanizmasını da oluşturur. Geri bildirim aracılığıyla dünyayı anlamak, bireysel ve sosyal sorunları ele almak ve tetkik edilen uyuşmazlıklara yönelik özel fikirler geliştirmek, uluslararası politika ortamında eşit düzeyde etkileşime imkân tanımakta, ortaklıklar geliştirmekte ve böylelikle hedef kitle, aldığı mesajlara tepkilerini gösterebilmektedir.
Sosyal medya, çevrimiçi itibar yönetiminin inşa edilmesi, kamu yararına uygun politikaların üretilmesi ve politikalara vatandaş katılımının sağlanması noktasında coğrafi,
kültürel ve dilsel engelleri aşarak bilgiye erişimi kolaylaştırır ve bilginin dağıtımını özgürleştirir. Ancak aynı zamanda gerçek zamanlı kamu yararını bozabilecek ve yanlış bilginin yayılmasını kolaylaştırabilecek bir araç olarak da işlev görebilmektedir. Bu durum, hakikat sonrasını tanımlama maksadıyla kullanılan post-truth kavramına atıf yapmaktadır.
Sosyal medya platformları, paylaşılan içeriklerin yapısı üzerinde üç temel etkiye sahiptir:
• İçeriklerin kullanıcılar arasında hızlı bir şekilde yayılmasını sağlarken aynı zamanda fotoğraf ve video düzenlemeye imkân tanıyan yazılımlardan dolayı içerik manipülasyonu çok daha kolay hâle gelmektedir. • İçeriklerde yer alan argümanların “doğru bilgi” olmasını sağlayacak genel kabul görmüş ilkelerin olmamasından dolayı, bilginin doğruluğu konusu sürekli bir şüphe uyandırmaktadır. • Eşik bekçilerinin/kanaat önderlerinin “doğru bilgi” hakkındaki bakış açıları ve ahlaki tutumları bilgiye erişimi etkilemektedir.
Sosyal medya platformlarındaki mevcut bilgi düzensizliği üç alt kategoride ele alınmaktadır: • Yanlış Bilgi (mis-information): Karşı tarafa zarar verme niyeti olmadan ve kötü̈ bir niyet benimsemeden yanlış bilginin paylaşılması, • Kasten Yanlış Bilgi Verme/Dezenformasyon (dis- information): Kasıtlı bir şekilde ve bilerek karşı tarafa zarar verme amacı taşıyan yanlış bilginin dolaşıma konulması, • Kötü̈ Amaçlı Yanlış Bilgi Verme (malinformation): Özel bilgilerin belirli bir amaca yönelik olarak karşı tarafa zarar vermesi için herkesin ulaşabileceği biçimde dolaşıma konulması.
Sosyal medya platformlarında yararlanılan bot hesaplar, fiziksel bir gerçekliği olmayan kullanıcıları temsil etmektedir. Sosyal medya çerçevesinde kamu diplomasisi amacıyla kullanılan botlar, önceden belirlenerek tanımlanmış sözcükleri ya da cümleleri X (Twitter) gibi sosyal medya platformlarında paylaşabilmekte ve büyük verinin yapısı gereği sürekli eklenen yeni veriyle makine öğrenmesi aracılığıyla kendini geliştirmesinden dolayı platformlarda paylaşılan içeriklere yönelik ne tür bir tepki vermesi gerektiğini belirleyebilmektedir.
Sosyal Medyada Dijital Diplomasi Örnekleri
Yaşanan gelişmelerle birlikte dijital diplomaside gün geçtikçe yeni trendler oluşmakta, en iyi uygulamalar değerlendirilmekte, yeni oyuncular ortaya çıkmakta ve dijital diplomasinin en görünen tarafı sosyal medya platformları olmaktadır.
Sosyal medya platformları hem yararlı hem de zarar verici hususiyetlere sahiptir. Sosyal medya platformlarında kişilerin konumlarına ilişkin dış ilişkilere yansıyan
açıklamalar, sorunları tanımlayan kategorik sınırlamalar, çıkarımları temel alan koşullar, bireylerin grup uyum algılarına etki etmekte ve sosyal medya platformları hem bir bölünme ve düşmanlık hem de benzerlik ve ortak kanıya dair davranış göstergeleri meydana getirmektedir.
Twiplomacy: Bir sosyal medya platformu olarak X’in (Twitter) kamu diplomasisi maksadıyla devlet başkanları, uluslararası kurum ve kuruluşlar ile diplomatlar tarafından kullanılmasıdır.
Meydana gelen koalisyon temsillerinde X gibi platformlar kamu politikalarının toplumsal paydaşlığı için bir güçtür. Bu platformlar harekete geçirmek ve değişimi zorlamak için de kullanılmaktadır. Sorunların ele alınması ve tüm paydaşlarla ilişki kurulması neticesinde dünyanın dört bir yanında çeşitli siyasi örneklere rastlanılmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) the Tea Party veya Occupy Wall Street, Şili’deki öğrenciler, İspanya’daki Indignados, bu örnekler arasındadır. Brezilya’da yükselen orta sınıflar veya İsrail’de hayat pahalılığını proteste etmek için yapılan gösteriler de başka bir örnektir.
Diğer taraftan, sosyal medya platformlarında diplomatik uygulamalar çeşitli biçimlerde icra edilebilmektedir. Bu uygulamalar arasında ilk olarak Çin Halk Cumhuriyeti’nde Facebook, YouTube, Instagram ve X gibi popüler sosyal medya uygulamalarının kullanımının yasak olmasından bahsetmek gerekmektedir.
Bir başka uygulama örneği olarak İsveç, “Diplohack” isimli bir topluluk oluşturarak vatandaşlarını, sivil organizasyonlarını ve diplomatlarını bir araya getirmiştir. İngiltere ise dijital kamu diplomasisi stratejisini ilk geliştiren ülke olma niteliğine sahiptir. Ülkenin dışişlerinden sorumlu birimde dijital diplomasi departmanı bulunmaktadır.
Krizlere müdahalelerden önyargıların giderilmesine, devletler ya da liderler arasındaki ilişkilerin düzeltilmesinden rızaya dayalı olarak konuların açığa kavuşturulmasına, bir politikadaki belirsizlikle karşı karşıya kalınmasından uzlaşmaya kadar birçok yönde etkileşim sağlayan Twiplomacy güven uyandırabilir ve karşılıklı atılan tweetler ilişkilerde olumlu ya da olumsuz yeni bir süre başlatabilir. Örneğin, Trump’ın X (Twitter) diplomasisi popülistlik temelinde inşa edilmiş ve Trump’ın dış politika konularında çekinmeden attığı tweetler gayri resmi bir etkileşim meydana getirmiştir. Bireysel ilişkileri de öne çıkaran Trump’ın 17 Kasım 2019 tarihinde attığı bir tweet Kuzey Kore’yi kızdırmış ve ilgili tweette Trump, Kuzey Kore Devlet Başkanı Kim Jong-Un bir anlaşmaya varılması için elini çabuk tutması gerektiğini ifade etmiştir.