SMY207U-DİJİTAL TASARIM
Ünite 2: Grafik Tasarım ve Masaüstü Yayıncılık
Masaüstü Yayıncılık; Baskı Öncesi Hazırlıklar
Baskı aşamaları ve dizgide yaygın olarak kullanılan bir terim olan masaüstü yayıncılık, dijital ortamda sayfa düzenleme yazılımlarını kullanarak yazdırılacak belgeler oluşturma işlemidir. Masaüstü yayıncılıkta belge oluşturulurken çeşitli özellikler ve yerleşim, özel yazılımlar kullanıldığından tipik yazdırma tekniklerinden farklıdır. Bu nedenle, şirketler, bireyler ya da kurumlar, kendileri için bazı yüksek kaliteli baskı belgelerini yazdırmak istiyorlarsa, masaüstü yayıncılık tekniklerinden faydalanırlar. Bu nedenle, doğru yazılım ve araçlara sahip uzman bir kişi baskı aşamalarını masaüstü yayıncılık yazılımları ile işleyebilir.
Masaüstü yayıncılık, fikirlerin ve bilgilerin görsel görüntülerini oluşturmak için bilgisayar ve yazılım araçlarının kullanılmasıdır. Masaüstü yayıncılık; belgeleri, PDF, slayt gösterileri, e-Posta bültenleri, elektronik kitaplar ve internet ortamları gibi iletişim ortamlarını hazırlama işlemlerini kapsar.
Masaüstü yayıncılık, belirli bir yazılım türünün yani postscript dilinin geliştirilmesinden sonra ortaya çıkarak kullanılan bir terimdir. Masaüstü yayıncılık, metin ve görüntüleri birleştirmek ve yeniden düzenlemek için yazılım kullanmak, baskı, çevrimiçi görüntüleme veya web siteleri için dijital dosyalar oluşturmakla ilgilidir. Masaüstü yayıncılık yazılımları icat edilmeden önce, ilgili görevler, grafik tasarım, dizgi ve baskı öncesi hazırlıklar uzmanlaşmış kişiler tarafından elle yapılırdı.
Baskı öncesi hazırlık, bilgisayar yazılımları yardımıyla, dijital dosyaları bir baskı makinesi için yazdırmaya hazır hâle getirme işlemidir. Tipik baskı öncesi aşamalardan bazıları, projeyi tasarlayan grafik tasarımcı tarafından gerçekleştirilebilir fakat bu gerekli olmayabilir. Grafik sanatçıları veya tasarımcıları genellikle tasarım ilke ve prensiplerine bağlı olarak özgün taslaklar oluşturur ve çözüm sunarlar. Ancak baskı öncesi sürecin çoğu, ticari baskı şirketlerindeki deneyimli operatörler tarafından şirketlerin özel gereksinimlerine göre yapılandırılmış yazılım programları ve teknikler kullanılarak gerçekleştirilir.
Grafik tasarlama aşamaları şu şekildedir:
1. Bir Plan, Taslak ve Eskiz Yapma 2. Bir Şablon Seçme 3. Belgeyi Ayarlama 4. Belgeye Metin Yerleştirme 5. Metni Biçimlendirme 6. Grafikleri Belgeye Yerleştirme 7. Taslak Yazdırma ve Düzeltme
Dijital Çağda Baskı Öncesi Görevler
Baskı öncesi görevler, dosya formatına ve baskı yöntemine bağlı olarak değişir. Baskı öncesi:
• Belgenin beklendiği gibi yazdırılmasını engelleyebilecek sorunları tahmin etmek ve
düzeltmek için dijital dosyaları dikkatle inceleyin. • Doğru yazdırıldığından emin olmak için yazı tiplerini iki kez kontrol edin. • RGB dosyalarını baskı makinelerine uygun renk formatı olarak kullanılan CMYK’ya dönüştürün. • Renklerin doğru şekilde üst üste gelmesini sağlamak amacıyla renk ve çizgi kroslarını ayarlayın. • Dosyanın yerleştirilmesini, yani forma düzenini ayarlayın, sayfaları yazdırmak için doğru sırada yerleştirin. Uluslararası standartlarda hazırlanmış kağıt ölçüsüne göre 4, 8 veya 16’lı forma düzenlemeleri yapın. • Renkli dijital provalar üretin.
Masaüstü Yayıncılık ile Yapabilecekleriniz
• Broşür, el ilanı, reklam ve poster gibi basılı iletişimler tasarlama, • Katalog, dizin ve yıllık rapor gibi basılı iletişimler tasarlama, • Logo, kartvizit ve antetli kâğıt tasarlama, • Bülten, dergi ve gazete tasarlama ve yayınlama, • Kitap ve kitapçık tasarlamak, • Yazdırma iletişimini web, mobil, tablet, telefon vb. gibi akıllı aygıtlar için biçimlere dönüştürme, • Fatura, irsaliye, not, etiket ve çeşitli formlar oluşturma, • Kitap, bülten ve e-Kitapları yayınlama, • Blog ve web siteleri tasarlama ve yayınlama, • Slayt gösterisi, sunum ve çalışma kağıdı tasarlama, • Tebrik kartı, afiş, kartpostal, ambalaj oluşturma ve yazdırma, • Dijital albüm hazırlama ve basma, • Dekoratif etiket, zarf, takvim ve grafik oluşturma, • Mağaza ve otoyol işareti, reklam panosu tasarlama, • Başkaları tarafından tasarlanan işleri, dijital, ofset baskı veya çevrimiçi yayınlama için doğru biçime getirme, • Okul veya iş yeri için daha çekici, okunabilir rapor, poster veya ekran sunumları oluşturma.
Masaüstü Yayıncılık Nasıl Değişti?
Masaüstü yayıncılık, dijital dosyaların baskı veya elektronik ortamlar için uygun formattaki teknik montajıdır. 80’lerde ve 90’larda, masaüstü yayıncılık neredeyse tamamen baskı içindi. Günümüzde masaüstü yayıncılık, basılı yayınlardan çok daha fazlasını içermektedir. PDF veya e-Kitap yayınlama, bloglarda yayın yapma ve web siteleri tasarlama, akıllı telefon ve tabletler de dâhil olmak üzere birden çok platform için içerik tasarlama gibi.
Masaüstü yayıncılık, grafik tasarım ve web tasarımı karşılaştırıldığında:
Masaüstü yayıncılık, haber bültenleri, broşürler, kitaplar ve web sayfaları gibi belgeler oluşturmak için bilgisayar ve belirli yazılım türlerini metin ve grafikleri birleştirmek için kullanma işlemidir. Grafik tasarım, logoların, grafiklerin, broşürlerin, bültenlerin, posterlerin, işaretlerin ve diğer görsel iletişim türlerinin tasarımında mesajı etkili bir şekilde iletmek için oluşturulan yaratıcı düşünme ve tasarlama eylemidir. Web tasarımı ise, metin, grafik, ses, animasyon ve video gibi iletişim materyallerinin web sitelerinde ve mobil cihazlarda görüntülenme ve düzenleme işlevidir. Masaüstü yayıncılık ve grafik tasarımın bir parçasıdır.
Masaüstü Yayıncılık Yazılımları ve Dijital Ortam
Bilgisayarların programlama dili ile çalışmasını sağlayan ve hizmet sunan komutlar bütününe yazılım denir. Yazılımlar; Sistem Yazılımları, Uygulama Programları ve Yardımcı programlar olmak üzere üç ana başlık altında toplanabilir.
Sistem Yazılımları: Bilgisayarları çalışır hâle getiren; bilgisayarın ne zaman, nerede, nasıl bir işlem yapacağını, hangi çevre birimleri ile iletişim kuracağını denetleyen programlar dizisine işletim sistemi denir. MacOS, Windows, Unix, Linux, Solaris gibi birçok sistem yazılımı vardır. Bunların en yaygın kullanılanları özellikle masaüstü yayıncılık yazılımlarını destekleyen Macintosh destekli MacOS ve Microsoft destekli Windows sistemleridir.
Uygulama Yazılımları: Amaçları doğrultusunda bilgisayar sistemlerine uygun fonksiyonlarda yazılan yazılımlardır. Kelime işlem, grafik ve çizim, sayfa düzenleme, görüntü işleme programları birer uygulama yazılımlarıdır. Tasarımı yapılacak ürünlerin dizgisini, grafiklerini, görüntüsünü ve mizanpajını grafik tasarımcı masaüstünde üretebilmektedir. Masaüstü yayıncılık için geliştirilmiş uygulama programlarının en yaygınları, Adobe Photoshop, Adobe Illustrator, Adobe InDesign, Corel Draw, FreeHand ve QuarkXPress olarak sayılabilir.
Piksel: Görüntünün en küçük birim karesi olarak adlandırabiliriz. Noktacıklar hâlinde yan yana, alt alta ve üst üste gelerek görüntünün tamamını oluşturur. Her bir taneciği içerisinde renk pigmenti barındıran kereciklerden oluşur. Birçok pikselin bir araya getirdiği görüntü kaliteli görüntüyü verirken daha az pikselden oluşan görseller mozaik etkisi yaratabilir. Çözünürlük ve piksel sayısı doğru orantılıdır. Görüntü kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir masaüstü yayıncılık kavramıdır.
Vektör: Matematiksel olarak nesnenin çözümlenmesini sayısal ortamda x ve y koordinatları ile tanımlayan programlardır. Çözünürlükten bağımsız olan bu programlarda en önemli özellik grafiklerin, yazıların ve çizimlerin hiçbir detay kaybetmeden ölçeklendirilmesidir.
Masaüstü Yayıncılıkta Renk Kullanımı: Güneş ışınlarının veya herhangi bir kaynaktan gelen ışınların cisimlere
çarparak bir bölümünün emilmesi bir bölümünün de yansıması sonucu gözümüzde oluşan etkiye renk denir.
Renk Modelleri, ışık renkleri ve karışım renkler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Işık Renk Karışım Sistemi, televizyon ve monitör sistemlerinde kullanılan ve kısaca RGB (Kırmızı, Yeşil, Mavi) ışıksal ana renklerin birbirleriyle karışmaları sonucunda milyonlarca ara renk ve renkli görüntüler elde edilerek oluşur. Karışım Sistemli renkler, baskı sektöründe kullanılan ve kısaca CMYK (Cyan mavi, Sarı, Magenta kırmızı, Siyah) diye adlandırılan bu sistemde, maddesel saf ana renklerin birbirleriyle oranlı ve sayısal değerlerle karışmaları sonucunda elde edilen renkleri kapsamaktadır.
Pantone: Pantone Inc. Firmasının 14 esas renk ve 2 yardımcı (siyah ve transparan) mürekkep ile oluşturduğu 1000 renkten oluşan renk kataloğudur. Uzak Doğu ülkelerinde TOYO gibi farklı renk standartları kullanılmaktadır.
Baskı Teknikleri ve Baskı Sonrası
Baskısı yapılan veya dijital ortamda ele alınan çalışmaların yayınlanması aşamasında; düzenleme, kontrol, rötuş, geliştirme veya teknik detayların işlenmesi bu adımda gerçekleşmektedir.
Bölgesel (spot) lak: Baskı sonrası teknik olarak baskı yapılan yüzeye matbaa makinası veya serigrafi yöntemiyle çekilen ince film tabakadır. Özellikle vurgulanması gereken bölgelere uygulanır.
Selofan: Baskısı yapılan işe, koruyucu özelliği olan saydam kaplamadır.
Gofre: Baskısı yapılan işe özel klişe hazırlanarak uygulanan çökertme veya kabartma işlemidir. Kitap kapağı, dosya, katalog, ambalaj, davetiye ve kartvizit gibi işlerde kullanılır.
Varak-Yaldız: Klişe kullanılarak sıcak baskı yöntemiyle yüzeye uygulanan özel altın yaldız tipo baskı şeklinde uygulanır. Genellikle davetiye, kartvizit, dergi ve kataloglarda kullanılır.
İplik Dikiş: Forma düzenine uygun aynı ölçüde ve gramajdaki kağıtlar bir araya getirilerek sırtlarından dikilme işlemidir.
Kâğıt Katlama (Kırım): Baskıda kullanılan kâğıt, ciltleme işlemine geçmeden önce katlama yapılmaktadır. Kâğıt katlama makineleri balta ve çanta adı verilen tekniklerle çeşitli şekillerde katlama yapabilmektedir.
Baskı Teknikleri
Günümüz teknoloji çağında makro ve mikro düzeyde ele alınan baskı teknikleri birçok ticari ve kurumsal sektörün ihtiyacına cevap vermektedir. Baskı tekniklerinin çeşitliliği sektörel olarak genellikle ürün bazında değişiklik göstermektedir. Baskı teknikleri düz baskılar, çukur baskılar, yüksek baskılar, elek ve dijital baskı olmak üzere sıralanabilir.
Ofset Baskı (Düz Baskı): Ofset baskı ne çukur ne de yüksek baskı türüdür. Düz baskıdır. Ofset mürekkepleri yağ bazlıdır ve suyun yağı itme prensibiyle baskı gerçekleştirilmektedir. Tabaka ofset ve web ofset olmak üzere iki tür ofset baskı vardır.
Tipo Baskı (Yüksek Baskı): Matbaacılığın icadından sonra günümüze kadar gelebilen geleneksel baskı yöntemidir. Metal harflerin dizilerek klişe yapıldığı sistemde yüzeye aktarılan boya kağıtla buluşur, çukur yerler boya almadığı için yüksekteki yerlerin baskısı çalışmayı oluşturur.
Flesko: Özel kalıplama sistemleri ile oluşturulan elastik yapıdaki klişeden yapılan, genellikle etiket baskıları için tercih edilen yüksek kaliteli UV mürekkeple basılan baskı türüdür.
Tifdruk Baskı (Çukur Baskı): Metal silindir kalıpların lazer ile oyularak oluşturulduğu bobin baskı türüdür. Boya sıvı hâlde çukurlara dolarak yüzey ile buluşur. Kalıp maliyeti yüksek olan bu baskılar genellikle tirajı yüksek olan ambalaj sektöründe tercih edilir.
Serigraf Baskı (Elek Baskı): Serigraf baskı, ince ipek ile gerilen çerçevelere özel pozlama ve emisyonlar ile pozlandırılarak elde edilen bir düz baskı türüdür. Işık ile pozlandırılan hassas film emisyonu temizlendikten sonra kalan kısmı mürekkebi geçirmediği için baskıya uygun hale gelir.
Dijital Baskı: Dijital baskı, yüksek hızlı baskı nedeni ile baskı endüstrisinde ortaya çıkan bir trenddir. En yaygın dijital baskı yöntemleri elektrofotografi ve inkjet baskıdır. Dijital baskı, lazer printerler, dotmatrix printerler ve inkjet printerlerle gerçekleşmektedir. Dijital donanımlı ofset baskı; bilgisayarda hazır olan montajlı iş, baskı makinesiyle beraber çalışan rip ile baskı makinesi içerisindeki silikon içerikli özel kalıbı pozlar. Özel mürekkepli, elektronik duyarlıklı dijital baskı; dijital baskı için özel olarak yapılmış Indigo dijital baskı makineleri, kendi dalında ilklerdendir ve elektronik duyarlıklı özel sıvı mürekkep kullanılmaktadır. Tonerli dijital baskıda; tonerin pişirilmesi nedeniyle kullanılan materyalin ısıya dayanıklı olmasına dikkat edilmelidir. İç ve dış cephe İnkjet dijital baskı; Mürekkep maliyeti yüksek olmasına rağmen, büyük ebat dış ve iç cephe giydirme için kullanılan baskı makinesidir.
Masaüstü Yayıncılıkta Kullanılan Kavramlar
Masaüstü yayıncılıkta özellikle sektörün baskı, teknik ve yazılım kısımlarında kullanılan kavramlar bulunmaktadır. Bu terimler, basımı yapılacak işlerde, dijital ortamlarda, yazılım ve donanımın teknik ifadelerini betimler.
Makas: Baskı makinesinin kâğıdı tuttuğu kısımlara verilen paydır. Masaüstü yayıncılık yazılımları ile baskı şablonuna uygun makas paylarının verilerek baskıya gönderilmesi en az 1 cm kenar boşluklarının konulması makas ve kesim payı için önemlidir.
Poza: Matbaa makinelerinde kâğıdın hizalanmasına yarayan bir aparattır. Poza, sağ ve sol (ön ve karşı) olarak 2 adettir.
Revolta Baskı: Baskısı yapılacak olan çalışmanın ön ve arka yüzeylerinin aynı kalıpta buluşması ve takla attırılarak basılması işlemidir.
FTP (File Transfer Protocol): Ethernet kablo ile ağ yapısı üzerinden birbirine bağlı olan bilgisayarların karşılıklı veri paylaşımı olanaklarına imkân sağlayan uygulamalardır.
Dekupe: Bir görüntünün istenmeyen yerlerinin ayıklanma işlemi, kesme ve kırpma.
Degrade: Renk paletindeki renk kutucuklarına geçiş özelliği verilmesi, birbirine karışarak ara tonların oluşturulması işlemi.
Align: Masaüstü yazılımları kullanılarak doküman içindeki nesnelerin hizalanmasını sağlayan araçtır.
Çalışma Alanı (Artboard): Tasarım için hazırlanan dokümanın açılırken oluşturulduğu alandır.
Taşma Bıçak (Bleed) Payı: Ciltleme ve kesim sırasında, kayma nedeniyle oluşabilecek boşlukları önlemek amacıyla, dergi sayfasına her kenardan 3-5 mm olarak verilen paya taşma payı denir.
Punto: Harf büyüklüklerinin tanımlandığı temel ölçü birimidir.
Pika: Pika tasarımcısı ölçüm birimi. 12 punto = 1 pika, 6 pika = 1 inch.
Miniskül: Küçük harfler ile oluşturulan yazılar ve metinler.
MAJÜSKÜL: Büyük harflerle oluşturulan yazı ve metinlerdir. Genellikle başlık, logo, vurgu gibi yerlerde tercih edilir.
Font: Bilgisayarda bulunan veya sonradan yüklenen özel niteliklere sahip yazı karakterleridir.
Yazı Ailesi: Bir fontun kalın, ince, geniş, dar gibi özel kullanımlarının yer aldığı, Arial, Times, Helvetica gibi fontların yapısal özellikleri ile tasarlanır ve kullanılırlar.
Yazı Stili: Fontun vurgusunu artırmak için kullanılan italik, normal, kalın, ince, altı çizili unsurlarının yer aldığı araçlardır.
Script yazı: El yazısı özellikleri taşıyan karakterlerdir. Büyük harflerle kelimelerin oluşturulması tasarım için sorun yaratabilir. Genelde baştaki harfi majiskül diğerleri minisküldür.
Serif yazı: Düz fontlara nazaran harflerin anatomisinde köşe yerlere denk gelen kısımlarının tırnak gibi uzantılarının olması ile ilgili kavramdır. Serifli-tırnaklı fontlar, serifsiz-düz fontlar.
Tram: Tram, baskıların renkli ya da siyah beyaz değerlerinin farklı tonlarını oluşturan noktalardır.
Günümüzde standart tram ve kristal olmak üzere iki çeşit tram kullanılır.
Overprint: Üstüne Baskı anlamına gelen Overprint masaüstü yayıncılıkta özellikle baskı öncesi dikkat edilmesi gereken önemli bir kavramdır. Yazılımdaki overprint seçeneği ile altını doldurma işlemidir.
Dijital Trapping: Trapping kelimesi tasarım aşamasında kullanılan bir kelime olmakla birlikte, baskı aşamasında ilk basılan rengin ikinci basılan rengi kabul etme yüzdesini belirtmekte de kullanılan bir terimdir. Bu iki terimi birbirinden ayırt etmek amacıyla grafik tasarım aşamasında gerçekleştirilen işlemi dijital trapping olarak adlandırmak. Flekso, gravür (çukur baskı) ve serigrafi (elek baskı) baskı sistemlerine yönelik yapılan grafik tasarım çalışmalarında dikkat edilmesi gereken dijital trapping, özellikle çok ince ayrıntılarla birbirinden ayrılan tasarım çalışmalarında dikkat edilmesi gereken önemli bir özelliktir.
Encapsulated Postscript (EPS): EPS Formatı vektörel tabanlı kayıt formatıdır. EPS formatı ile farklı programlar arasında alış-veriş yapmak mümkündür.
GIF-WEB: Baskı için uygun olmayan bu format genellikle hareketli görüntü için kullanılır. Web ve interaktif ortamlar için küçük boyutlu hareketli görseller kaydedilir.
Bitmap (BMP): BMP formatı Microsoft tabanlı 1-24 bitlik veriyi kaydeden genellikle Paint’ten veri aktarmada kullanılan formattır.
Portable Network Graphics (PNG): “Taşınabilir ağ grafiği” anlamına gelen PNG kayıpsız sıkıştırma özellikleri ile Web sayfalarında kaliteli görüntüler elde etmek için kullanılır. Görüntüyü kayıpsız sıkıştıran PNG, aynı zamanda saydamlık verilebilen ve kaliteli renk derinliğine sahiptir.
Freehand (FH): Freehand programının vektörel kayıt formatıdır.
Adobe Illustrator (AI): Illustrator programının vektörel kayıt formatıdır. Diğer Adobe programları ve sayfa düzenleme programları ile kullanılma özelliğine sahiptir.
Photoshop (PSD): Photoshop için özel çalışma kayıt formattır. Bu format ile dosya içindeki katmanlar, çizim yolları, renk değerleri, efektler saklı tutulur. Ancak matbaa ve baskı işlemleri için uygun bir format değildir.
Quark Xpress (QXD): Quarkxpress programına özel vektörel tabanlı kayıt formatıdır.
Adobe InDesign (XND): InDesign için kullanılan kendi program çalışma dosyalarına özel kayıt formatıdır. Vektörel tabanlı sayfa tasarımı formatıdır.
RAW: RAW formatı dijital fotoğrafın ham, işlenmemiş, negatif hâli olarak kaydedilen formatıdır. RAW formatı ham haliyle ışık, kontrast, doygunluk, parlaklık gibi özellikleri yazılım ile edit edilir ve işlenir.
JPEG (The Joint Photographic Experts Group): Görüntünün sıkıştırılarak dosya boyutu ve kalitesinin düşürülmesi ile kayıtlanan bu format genellikle web ortamlarında ve prova baskılarda tercih edilen düşük çözünürlüğe sahip kayıt formatıdır.
TIFF (Tagged Image File Format): TIFF formatı Aldus şirketi tarafından geliştirilen, grafik, fotoğraf gibi görüntülerin saklandığı masaüstü yayıncılıkta sık kullanılan bir formattır. Özellikle kayıpsız, esnek ve işlenebilir oldukları için baskıya uygundur. Bu format çoğu sayfa düzenleme programları ile çalışabilmektedir. Bu özelliği ile bilgisayarlar arası bir kayıt formatı olarak, işlenebilir alfa kanallarına sahiptir.
PDF (Portable Data Format): PDF (Taşınabilir Döküman Formatı), Adobe şirketinin diğer işletim sistemleriyle dosya alışverişi için geliştirdiği yayıncılık formatıdır. PDF günümüzde masaüstü yayıncılık ortamlarında baskıya iş gönderme konusunda sık sık başvurulan ve yüksek kaliteli baskı alınan dosya formatıdır. PDF içerisinde vektör ve piksel tabanlı görüntüler ile web linkleri ve postscript metinler yer alabilir. PDF taşınabilir dokümanları Mac veya PC tabanlı işletim sistemleri yazılımları için transfer sağlayıcı dosya formatıdır.