SMY203U-DİJİTAL YAYINCILIK
Ünite 6: Televizyon Yayıncılığının Dönüşümü
Geleneksel Televizyon Yayıncılığının Gelişimi ve Analog Televizyon
20. Yüzyılın başlarında "John Logie Baird, televizyonda ilk görüntüyü elde etmiştir. 1936 yılında İngiltere’de ilk düzenli televizyon yayınlarının başlamasıyla geleneksel televizyon yayıncılığı hayata geçmiştir. İngiltere, Almanya, Sovyetler Birliği ve Fransa televizyon yayınlarına başlayan ilk ülkelerdir.1939 ve 1945 arasında televizyonun gelişmesi İkinci Dünya savaşı nedeniyle sınırlı ölçekte devam etmiştir. 1945 yılında ilk ticari renkli televizyon yayını başlatılmıştır.
Uzun yıllar televizyon yayınları görüntünün elektrik sinyaline dönüştürüldüğü sistem olan analog olarak yapılmıştır. Renkli yayınlar da analog dönemde başlamış ve gelişmiştir. Renkli televizyon çalışmaları yapan ülkeler kendi renk sistemlerini oluşturmuştur. Bu renk sistemleri PAL, SECAM ve NTSC’dir. Avrupa’nın birçok ülkesi PAL sistemini tercih ederken, SECAM sistemi Fransa, Afrika’daki sömürgeleri ve Sovyetler Birliği tarafından kabul edilmiştir. NTSC sistemini ise Kanada, Güney Amerika’nın batısı ve Uzakdoğu’nun bir bölümü̈
kullanmıştır. İki tür renk tarama sistemi vardır:
• Interlaced Scan: (Karma Tarama): Bu tarama standardında iki alandan oluşan televizyon karesi iç içe geçmiş bir şekilde taranır. Görüntü̈ , kamerada sol üstten başlayarak soldan sağa ilerleyen ve aşağı inen bir düzende yavaşça ilerleyerek görüntü alanı boyunca bir elektron ışını taramasıyla oluşur. • Progressive Scan: (Sabit Tarama): Bu tarama sisteminde bir görüntü karesini oluşturmak için iki alan kullanılmaz, onun yerine her alan tam çözünürlükte taranır.
Geleneksel televizyonda yayınların iletim türleri şöyledir;
• Karasal yayın, • Uydu yayını, • Kablo TV, • İnternet.
Yayın türlerine göre geleneksel televizyon yayıncılığı ikiye ayrılır:
• Genel Televizyon Yayıncılığı: Genel izleyici kitlesine yapılan yayındır. Yayın içeriği yaş, cinsiyet, ilgili alanları ve toplumsal açıdan çeşitlilik içeren bir izleyici kitlesine göre hazırlanır. • Tematik Televizyon Yayıncılığı: Belli bir temada yapılan yayındır. Tematik televizyon yayıncılığında televizyon kanalı yayın yaptığı temayla ilgilenen ve o temayı takip eden izleyicileri hedef kitlesi olarak belirlemiştir.
Televizyon kuruluşları içerik üretmek ve bu içeriği yayınlamak, aldığı geri besleme ile yeniden içerik üretmek için belirli iş modellerinden birini seçer. Bunlar:
• Ücretsiz televizyon • Ödemeli Televizyon (Pay TV) • İzleme Başına Ödemeli Televizyon (Pay Per View)
Televizyon kanalları için en önemli geri besleme kaynağı izleyici ölçümleridir. İzlenme oranı peoplemeter takılmış o zaman diliminde açık ya da kapalı olsun tüm televizyon alıcılarının, programı izleyen alıcılara oranlanması ile elde edilen sonucun yüzdelik ifadesidir.
Teletekst, telemetin olarak da adlandırılan, geleneksel televizyon yayıncılığında izleyicilerin yayın esnasında istediği anda haber ve bilgiye ulaşabilmesini sağlayan bir veri yayınıdır. Video teknolojisi icat edildiği günden bu yana filmin optik olarak kaydettiği görüntü kalitesine ulaşmak ve günlük yaşamda görüntülerin kolay kullanımını sağlamak için çeşitli video kayıt ve yayın formatları geliştirilmiştir. Manyetik kayıt yapan bant icat edildiğinde video formatları dönemi başlamış oldu. Analog kayıt ve yayın uzun yıllar sonra yerini dijitale bıraktı. Birçok analog kayıt formatı geliştirildi: 2” Quadruplex, 1InchType A, U-Matic, 1 Inch Type B, 1 Inch Type C, IVC 2 Inch, Betacam ve Betacam SP. Analog amatör formatlar ise şunlardır: Cartrivision, VCR, Betamax, VHS, VHS-C, S-VHS, Video 2000, CVC, Video 8, Hi 8.
Geleneksel Televizyonun İkinci Evresi: Dijital Televizyon
1990’lı yıllardan bugüne kadar kitle iletişim teknolojilerinin gelişim sürecinde birçok değişiklik olmuştur. İnternet ve mobil iletişim teknolojileri kullanıcılara interaktif dijital hizmetler sunmuştur. Dijital televizyonun temeli video sinyalinin kodlanmasına ve piksellere dayanmaktadır. Dijital yayıncılığın, farklı ülkeler ve bölgelerin benimsediği 3 farklı yayın standardı bulunmaktadır. Bunlar, ABD, Kanada, Güney Kore’nin kullandığı ATSC; Japonya tarafından geliştirilmiş olan ISDB-T ve DVB-T’dir. Avrupa Birliği’nin 15 üyesi, Avustralya ve Yeni Zelanda tarafından kabul edilmiştir. Bu standartlar birçok yönden ABD dijital televizyon standardına benzemektedir. Analogdan dijitale dönüşüm gerçekleştiğinde televizyon yayıncılığı amatör, son kullanıcı için piyasaya sürülmüş video bant formatlarıyla da yapılabilir hale gelmiştir. Bunun nedeni dijitalin, analog görüntüden daha iyi kalitede görüntü üretip kaydedebilir olmasıdır. Dijital profesyonel formatlar: Digital Betacam, Betacam SX, D-VHS, D-1, D-2, D-3, D- 5, D-6, D-9, D-9 HD, DV, HDV, HDCAM ve HDCAM SR. Dijital amatör formatlar: Digital 8, Mini DV, DVD.
Dijital televizyonun sunduğu hizmetler şöyle sıralanabilir:
• Kişisel Video Kaydı (PVR) • İzleme başına ödeme hizmeti (Pay Per View) • İsteğe Bağlı Video (VOD) • İnternet televizyonunda yaygın sunulan bir hizmet SVOD,
• Dijital televizyon platformunun kendi kanallarında aynı programı belli bir süre aralığıyla peşpeşe başlatması (NVOD). • Elektronik Program Rehberi • Dijital Televizyonda Teletekst • Set üstü cihaz üzerinden enformasyon hizmeti, alışveriş ve oyun hizmetleri, orijinal dil ve altyazı seçeneği vs.
Üç Boyutlu Televizyon (3B TV) stereoskopik görüntüyü̈
temel almaktadır. Stereoskopik 3B, iki boyutlu resme derinlik yanılsaması getirir. Üç boyutlu sinema ile üç boyutlu televizyonun kullandıkları stereoskopik teknikler birbirinden farklıdır. 3B televizyon izlemek için 4 teknoloji kullanılmaktadır:
• Renk Ayrımı Gözlük Teknolojisi • Kutuplaşmış/Pasif Gözlük Teknolojisi • Obtüratörlü/Aktif Gözlük • Gözlüksüz Teknoloji
3B TV, yeterli 3 boyutlu içerik bulunmaması, gözlükle uzun süre televizyon izlemenin baş ağrısı, göz ağrısı, baş dönmesi ve mide bulantısı yapmasından dolayı popülerliğini yitirmiştir.
İnternet Televizyon Yayıncılığı
İnternet televizyonu, izleyiciye daha fazla seçim şansı ve daha fazla özgürlük sunmaktadır. Çok kanallı televizyonun ortaya çıkmasıyla ve gelişmesiyle izleyici kanallar arasında seçim yapma şansına kavuşmuştur. Dijital televizyon ile izleyicilere kanallara ek olarak birçok izleme seçeneği ve servisler sunulmuştur.
WEB TV
Web TV, internet üzerinden yapılan televizyon yayınlarının genel ismidir. Web TV internet televizyon yayınının temelini oluşturur. Geleneksel televizyon yayını internetin içeriğine girerek Web TV’yi oluşturmuştur. Kullanıcı internet sitesine girerek akan bir yayın yanında sitede yüklenmiş bulunan videoları da izleyebilir.
IPTV
Açılımı İnternet Protokolü Televizyonu (Internet Protocol Televison) olan IPTV, televizyon ve/ veya görüntü sinyallerinin geniş bant (kablo/internet/ DSL) kullanıcısı aboneler veya izleyicilere internet protokolü üzerinden dağıtıldığı sistemlere denilmektedir. Bu sistem genel olarak geniş bant işletmecisi tarafından sağlanan internet bağlantısına paralel olarak aynı altyapı üzerinde tahsis edilen bir bant genişliğiyle sağlanır. IPTV’nin yayını evde veya işyerinde abone olunan internet paketini kullanmamaktadır. IPTV yayınları sabit televizyon dışında birçok cihaz ile de izlenebilir. Bunun için birçok IPTV yayıncısı farklı servisler geliştirmiştir. IPTV’nin aşağıdaki servisleri kullanıcının internet paketini kullanır:
• Web TV Servisi • Mobil Cihazlar (akıllı telefon ve tabletler) Servisi • Akıllı Televizyon (Smart TV) Servisi
OTT TV (Over The Top TV)
Televizyon alıcıları, kişisel bilgisayarlar ve mobil cihazlar üzerinden yapılan televizyon yayınıdır. Netflix, Amazon Prime, Apple TV ve Hulu OTT TV örnekleri olarak sayılabilir. Türkiye’de ise TV+, Vodafone TV ve Blu TV birer OTT TV’dir. OTT TV’nin içeriği hem VOD, hem de geleneksel televizyon yayınlarından oluşabilmektedir. Abone, evinde veya işyerinde kullandığı internet paketi üzerinden bu yayınları izlemektedir.
HBB TV (Hybrid Broadcast Broadband Television)
HBB TV ikili bir yapıya sahiptir. Uydu yayınları ile internetin bir arada kullanılmasını sağlar. Uydu yayınlarını set üstü cihaz aracılığı ile alan televizyonlara bir network kablosu takılarak, modemle iletişim kurması sağlanabilmektedir. Bu şekilde internete bağlanılan durumlarda set üstü cihaz, bazı servisleri internetten alabilmektedir. Haber okuma, hava durumunun takip edilmesi, filmlerin indirilip seyredilmesi vb.
Sosyal TV
Sosyal TV, televizyon ile sosyal medyanın yakınsaması ile ortaya çıkan bir televizyon formu olarak kabul edilmektedir. Sosyal TV’yi daha iyi anlamak için “ikinci ekran” terimini kavramak gerekir. İkinci ekran terimi Web 2.0 ile ortaya çıkmıştır ve günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. İkinci ekran, bireylerin aynı anda iki ekranı kullanmasıdır. İzleyici televizyonda bir programı izlerken aynı zamanda elindeki taşınabilir akıllı cihaz ile internette sörf yapabilir, sosyal medyadan akışları takip edebilir ve paylaşım yapabilir. Sosyal TV kişiselleştirilmiş deneyim daha da güçlenerek canlı yayın yapılabilir düzeye getirilmiştir.
Sosyal TV, geleneksel televizyon yayınlarıyla da etkileşim içindedir. Bu etkileşim geleneksel televizyon yayıncılığı için bir “geri besleme” yöntemidir. Sosyal TV kullanıcılarının televizyon yayınları ile etkileşimleri zaman bakımından genellikle üç şekilde gerçekleşmektedir:
1. Yayın öncesi etkileşim: Yayın akışı üzerinden yayın daha başlamadan önce izleyiciler ikinci bir ekran üzerinden veya bağlantılı televizyonları üzerinden program, dizi veya spor müsabakası ile ilgili olarak oylama, yorum, istek, öneri, içerikler hakkında yayıncı ve diğer takipçilere sorular sorabilmektedir. 2. Yayın sırasında etkileşim: Canlı yayınlarda etkileşim (gerçek zamanlı etkileşim) sosyal medya uygulamaları veya ikinci ekran uygulamaları aracılığıyla gerçek zamanlı olarak yayına katılmayı ifade etmektedir. 3. Yayın sonrası etkileşim: Dizi, televizyon programı veya canlı spor müsabakaları yayınlarının bitmesi ile birlikte izleyici/kullanıcıların yayınlanan içerik ile ilgili olarak yaptıkları paylaşımlardır.
İkinci ekran olan Sosyal TV sayesinde televizyon yayıncıları ile izleyici arasındaki duvar büyük oranda yıkılmıştır.