SMY203U-DİJİTAL YAYINCILIK
Ünite 1: Dijitalleşen Çağda Yayıncılık
İnternetin Gelişimi
1960’lı yıllarda ABD Savunma Bakanlığı tarafından temelleri atılan ve 1969’da ARPANET askeri temelli araştırmalar için geliştirilen ağlar, 1990’larda internet adını aldı ve bu ağlar sivil toplumun kullanımına açıldı Dünya genelinde internet ülkelerin ulusal düzeyde bir üretim sistemi kurma düzeylerine göre yaygınlaşmıştır. Türkiye’de ise internet bağlantısı ilk kez 1993 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde gerçekleştirilmiştir. Günümüzde güç ve iktidar ilişkisini etkileyen bir unsur ve önemli bir iletişim ağı olan internet toplumsal hayatı da önemli ölçüde etkilemiştir.
Web Konseptleri
Web tarayıcılarında resim, video, metin, doküman gibi içeriklerin her biri Web sayfası adıyla nitelendirilir. Sırasıyla Web konseptleri; statik sayfalardan oluşan Web 1.0, dinamik içerikler, medya yayıncılığı, bloglar, wiki, sosyal ağlarla Web 2.0, bireysel, geçişli içerik, hizmetler, akıllı bağlantılar, kullanıcı tercihleri gibi özellikler içeren Web 3.0 ile gelişimini sürdürmüştür. Gelecekte fiziki disklerin terkedileceği ve sanal ağlar üzerinden etkileşime geçen yapay zekâ işletim sistemleri ile devrim niteliğinde olan Web 4.0 konseptinin hayatımızda yerini alacağı düşünülmektedir.
Web Siteleri
Web sitesi, internet ağı vasıtasıyla farklı sayıda sayfalar aracılığı ile her tür dokümanın paylaşılabildiği sayfalar bütünü olarak tanımlanabilir. Web sitesinde kullanıcı ilk ana sayfaya ve bağlantılar yoluyla sitenin alt sayfalarına ulaşır. Web sitesi kurum, kuruluş ve kişilerin, ürün, hizmet ve düşüncelerinin karşılanmasına yönelik hizmet sunar. Web siteleri iki ana grupta değerlendirilir:
• Statik Web Sitesi: HTML kod içeren ve fazla değişim imkanı olmayan, tanıtım ve bilgi içeren sitelerdir. • Dinamik Web Sitesi: HTML kodlarını, web sitesinin düzenlemesinde değişim ve kolaylık sağlayan ASP, PHP gibi programlama dillerini kullanan sitelerdir.
Bu iki ana gruptaki web siteleri çeşitleri ise ilgili sitenin içeriğine göre ele alınmaktadır:
Firma, ürün tanıtımı yapan kurumsal web siteleri, satış yapan e-Ticaret siteleri, rezervasyon siteleri, tanıtım yapan kişisel siteler, ilan/emlak siteleri, haber siteleri, turizm, sağlık gibi portal siteler ve mobil kullanıcılarına özel hazırlanan mobil siteler örnek verilebilir.
Yeni İletişim Teknolojileri
1980’lerde başlayan dijitalleşme süreciyle birlikte metin, ses ve görüntü gibi birçok farklı veri bilgisayar aracılığıyla iletilebilir, üretilebilir ve değiştirilebilir hale gelmiştir. Bu gelişmelere paralel olarak iletişim araçlarının dijital platformlara taşınmasıyla birlikte uluslararası düzeyde insanların arkadaş olabildiği, haberleşebildiği ve hatta
tepki ve destek olarak örgütlenebildiği dijital sosyal ortamlar doğmuştur.
Sosyal Medya ve Araçları
Youtube, Whatsapp, Instagram, Swarm, Scorp, TikTok ve Facebook gibi sosyal medya uygulamaları kişilerin, kurumların, firmaların vazgeçilmez araçları olmuştur.
Bloglar: Blog, kişisel bir internet sayfasına sahip olmak isteyenler için bir yayın ortamıdır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan blog türleri şunlardır:
Kişisel bloglar, kişinin kendi hedefi, gündemi ya da olayı kendi duygu ve düşünceleriyle okurlarıyla paylaştığı blog çeşididir.
Temasal bloglar, moda, yemek ve pazarlama gibi içeriklerde alanlarında uzman olan insanların oluşturdukları bloglardır.
Topluluk blogları, kendi sunucularındaki blog yazılımını kullanan ve üyelerin paylaştıkları içerik ile oluşan bloglardır.
Kurumsal bloglar, şirketlerin kendileri ile ilgili haber ve duyurularını hedef kitlelerine ilettiği, geri bildirim aldıkları ve uzman kişilerin yönettiği bloglardır.
Medya blogları, köşe yazarları ve medya çalışanlarının gündemde olan olay, olgu veya yayınlanan haberleri kurumun web sitesinde ya da başka bir blog adresinde değerlendirdikleri ortamlardır.
Micro Bloglar: Günümüzde yaygın olarak kullanılan Twitter gibi mikro bloglar kullanıcılara sınırlandırılmış sayıda cümle kurdurmakta ve ayrıca fotoğraf, video linkleri paylaşma imkânı sunmaktadır.
Sosyal Ağ Siteleri: Bu araçlar, sosyal paylaşımla birlikte yeni eklentilerle iş ve eğitim gibi farklı amaçları gerçekleştirmektedir.
Facebook: Harvard Üniversitesi öğrencilerinin rehberini oluşturmak için 2004’de Mark Zuckenberg tarafından kurulan Facebook günümüzde fotoğraf, video, canlı yayın ve hikâye paylaşımı özellikleri sunmaktadır.
Linkedin: İnsanların yetenek ve kariyerlerine göre birbirleriyle iletişim kurduğu, CV hazırlanmasına imkân tanıyan ve iş fırsatlarını da kullanıcıya bildiren profesyonel bir sosyal iş ağıdır.
Whatsapp: Mesajlaşma, çoklu katılım ile görüntülü veya sesli konuşma, grup oluşturularak iletişime geçme, ses kaydı, konum ve hikâye paylaşımı, masaüstü sürümü, dosya transferi gibi seçenekleri ile iş dünyası dahil birçok ihtiyaca cevap vermektedir.
Swarm: Bulunduğu yeri Check-in (yer bildirimi) yapan kişiye, o yer hakkında yapılan bilgi ve yorumlar gösteren, aynı yerde bulunan diğer insanlarla sohbet etmeye ve arkadaşlık kurmaya imkân tanıyan interaktif bir uygulamadır.
Google +: Kullanıcı güvenliği ile kategorize edilen içerikleri sadece istenen kişilerin görmesini sağlar. Aynı anda birden fazla kişiyle görüntülü görüşme, belge ve dokümanlar üzerinde çevrimiçi değişiklik yapabilme ve canlı yayınlar farklı mecralarda paylaşılabilmektedir.
Fotoğraf Paylaşım Siteleri: EyeEm, Flickr, 500px, Gurushots gibi siteler ve uygulamalar olmasına rağmen Instagram ve Snapchat, günümüzde en popüler fotoğraf paylaşım siteleridir.
Instagram: Fotoğraf paylaşımı, filtre kullanımı, fotoğraf düzenleme, hareketli fotoğraf çekme ve farklı sosyal ağlarda paylaşma, görüntülü konuşma, video paylaşma ve reklam verme imkânı sağlamaktadır.
Snapchat: Belli bir zaman sınırı ile video çekme, fotoğraf paylaşma, mesajlaşma, filtre, efektler ve hikâye paylaşım imkânı ile kullanıcılarına eğlenceli bir kullanım sunmaktadır.
Video Paylaşım Siteleri: Akıllı telefonlar ve diğer smart cihazlar sayesinde diğer insanlarla paylaşılmak istenen çeşitli içeriklerin yayılımına olanak sağlamaktadır.
Youtube: Zengin içeriğiyle birçok farklı amaçlarda kullanım imkânı sunan ilk video uygulamasıdır. Yeteneklerini göstermek isteyen birçok insan bu platformda tanınmakta, ünlü olmakta ve tıklanma sayısına göre para kazanan fenomenlerin ortaya çıkmasını da sağlamaktadır.
Scorp: Kullanıcılar tarafından oluşturulan konu başlıkları dahilinde kısa videolar çekme ve canlı yayın yapma özelliği sunar.
TikTok: Özellikle Asya’da geniş bir kullanıcı ağı oluşturan uygulama video oluşturma, paylaşma, canlı yayın imkanı ve kısa süreli müzik ve video yükleme özelliği sayesinde dudak senkronu ve komedi gibi eğlence unsurları sunmaktadır.
Bahsedilen uygulamalar dışında Myspace gibi sosyal medya ağları, Blogger, Tumblr gibi bloglar, DonanımHaber, ShiftDelete gibi forumlar, Viber, Line, Wikiler gibi mobil sosyal ağları, Wiki internet ansiklopedisi ile sosyal medya araçları oldukça geniş bir platform oluşturmaktadır.
Dijital Çağ
Devrim niteliğindeki teknolojik gelişmelerin bir sonucu olarak insan hayatının, iletişimin kolaylaştığı, zaman ve mekan kavramının ortadan kalktığı dijital çağda ya da diğer adıyla bilgi çağında bazı iş alanları kaybolurken yeni iş alanları ortaya çıkmış, iş yöntemleri hayat tarzları, alışkanlıklar, hızla değişmiş, insanları iletişim teknolojilerine bağımlı hale getirmiştir.
Dijital Çağ ve Medya
Basın, radyo, televizyon ve sinema gibi geleneksel medya ortamları uydu teknolojisindeki gelişmelerle birlikte dijital çağda ortaya çıkan sosyal medya ortamları ile önemli bir
değişim ve dönüşüm geçirmiştir. Geleneksel medya ve sosyal medya özellikleri karşılaştırıldığında her iki medya ortamının zıt özellikler barındırdığını görebiliriz. Bu özellikler aynı zamanda sosyal medyanın avantajlarını da ortaya çıkarmaktadır: Sosyal medya sürekli güncellenebilir ve sınırsız gerçek zamanlı, yorum imkânı sunar. Bütün medyalar kullanılabilir ve arşivlere ulaşım açıktır. Aynı zamanda sınırsız ve bireysel yayıncılığa izin verir, paylaşım ve katılım desteklenir. En önemlisi ise özgür bir ortam sunar.
İnternetin hızla gelişimi ve özgür yaklaşımı hukuksal sorunları da ortaya çıkarmıştır. İnternette kişisel bilgilerin gizliliği ve güvenliğin sağlanması gerekçesi suç tespitinde bir dezavantaj oluşturmaktadır. Bu ortamda başlıca etik dışı davranışlar şunlardır:
• Kişisel bilgileri izinsiz kopyalamak ve dağıtmak • Kişisel bilgilere zarar vererek tahrip etmek • Ticari firmaların sırlarını ifşa etmek • Sahte içerik hazırlayarak insanları kandırmak • Reklam ve sponsorluk gibi çıkarlar ile manipüle edici, yönlendirici içerik yayınlamak • Telif haklarını göz ardı etmek • Ahlak dışı içerik oluşturarak bu içerikleri yaymak • Sahte blog açarak firmaları zarara uğratmak • Kaynak vermeden içerik hazırlamak • Tüketicileri manipüle etmek için kurumların ücret karşılığında içerik hazırlatması.
Dijital Çağ ve Gazetecilik: Günümüzde bilgi ve haberlerin anlık hızla tüketilebilir olması yazılı basın için avantaj sağlamakla birlikte bir dezavantajda olabilmektedir. Öyle ki; bazı gazeteler yazılı basını kapatarak yayıncılığa dijital olarak devam etmektedir. Whatsapp ihbar hatları, hashtag (#), yorum, istek, şikâyet ve bize ulaşın butonları ile haber üretim sürecine herkesin dahil olabildiği interaktif bir katılım sağlamıştır.
Dijital Çağ ve Televizyon: Dijital televizyon yayıncılığı ile önceleri pasif bir izleyici olan insanların internet aracılığıyla zaman ve mekân sınırlaması olmadan aktif katılımları sağlanarak etkileşimin ön plana çıktığı bir yayıncılık meydana gelmiştir. Örneğin; internet aracılığıyla stüdyoya gitmeden birkaç konuk birden yayına katılabilmekte, geçmiş içeriğe ulaşılabilmekte ve insanlar yorum ya da sorularla yayına anında dahil olabilmektedir. Uzaktan erişim yöntemi özellikle uzaktan eğitim modelini hem sağlık hem de zaman ve maliyet açısından oldukça işlevsel hale getirmiştir.
Dijital Çağ ve Sinema: Amacı üretmek ve sanat eseriyle insanlara mesajlar vermek olan sinema teknolojiye bağımlılığı nedeniyle önceleri sadece belirli bir kesime hitap eden oldukça pahalı bir alandır. Günümüzde artık verilerin çoğaltılabilmesi ve tekrarlanabilmesi sayesinde bir kamera ve kurgu programı olan bilgisayar ile orta ölçekli bir kısa film çekmek mümkündür. Dijital teknolojinin sinemaya sağladığı olanaklar üç başlık altında değerlendirilebilir.
Yapım Öncesi: Bu aşamanın amacı bir filmi çekim aşamasına hazırlamaktır. Bu aşamada senaryo, çekim senaryosu ve storyboard çalışmaları günümüzde sanal ortamlarda tasarlanabilmektedir. Bilinen ilk örneği “Sunspring” adlı kısa film gibi yapay zeka ürünü olan senaryolar üretilmeye ve internette yayınlanmaya başlanmıştır.
Yapım Sırası: Kurgu alanındaki olanakların artması, kameraların daha nitelikli hale gelmesi, handy-cam denilen küçük kameralarla bile yüksek çözünürlükte görüntü elde edilebilmesi ve geliştirilen diğer teknolojik aletler aracılığı ile sanatçılar varlıklara, oyunculara hayali başka biçimler verebilmektedir. Örneğin; “Avatar” filminde gerçek insan görüntüleri keying tekniği ile hayali, bambaşka karakterlere dönüştürülmüştür. “Deadly Honeymoon” filminde de uygulanan green box (yeşil perde) yöntemi ve keying tekniği ile stüdyo ortamında çekilen gerçek görüntüler farklı arkaplan görüntüleriyle birleştirilebilmektedir. Böylece hem zaman hem de harcama giderleri azalmakta ve filmin duygusal evreni güçlenmektedir. Ayrıca sinema; uzun bir süre bu teknolojik olanaklara sahip olan ekonomik ve egemen güçlerin kendi ideolojilerini yaydığı ve topluma hükmettiğine dair iyi bir örnek olarak karşımıza çıkmaktadır.
Yapım Sonrası: internet ve sosyal paylaşım sitelerinin gelişmesiyle birlikte önceleri sadece sinema salonları ve festivaller vasıtasıyla gösterim şansı yakalayan filmler, belirli grupların tasarrufundan alınarak izleyicinin karşısına yeni ve daha özgür ortamlar ile çıkmaktadır. Netflix, Amazon Prime Video, BluTV, puhutv, TV+ ve Digiturk Play gibi ulusal ve uluslararası dijital yayıncılık platformları bir yandan izleyiciler için alternatif seyirlik alanı oluştururken bir yandan da film üreticileri için alternatif bir pazar ve dolaşım ağı haline gelmiştir. “Şahsiyet” / PuhuTv, “7 Yüz” / BluTv, “Masum” /BluTv, “Bartu Ben” / BluTv, “Hakan: Muhafız” / Netflix Türkiye’de sadece internet tabanlı platformlar üzerinden izleyicileriyle buluşan yapımlardır.