SMY202U-SOSYAL MEDYA VE SİYASAL İLETİŞİM
Ünite 5: Sosyal Medya ve Siyasal Katılma
Siyasal Katılmanın Tanımı ve Ortaya Çıkış Süreci
Siyasal katılma, bireylerin üyesi oldukları siyasal sistemlerde, otoritenin karar alma ve uygulama sürecini kendi çıkarları doğrultusunda etkilemek ve yönlendirmek için yaptıkları belirli eylemleri anlatır. Bu bakımdan, siyasal katılma yalnızca seçimlerde oy verme veya siyasal partilere üye olma gibi davranışlardan ibaret değildir. Ayrıca kamu politikalarının oluşturulması ve uygulanması sürecinde etkide bulunmak, yöneticileri denetlemek ve onların üzerinde kamuoyu baskısı oluşturmak da siyasal katılmanın bir parçasıdır.
Siyasal katılma en geniş şekilde bireylerin karar alma süreçlerindeki etkisini ifade eder. Sosyal katılmanın bu bireysel boyutu doğal olarak toplum içindeki herkesin siyasal iktidardan beklentileri ve çıkar algısının da farklı olduğunu gösterir. Bu farklılık, bireylerin siyasal katılma davranışının kapsam ve boyutunu da belirleyen en önemli etmendir. Ancak bunun yanında siyasal sistemin demokratik ve özgürlükçü bir tarzda yapılanmış olması, siyasal kültürün elverişliliği gibi hususlar da siyasal katılma düzeyini etkiler.
Bireyin katılma sürecini başlatan ilk etmen, siyasal konulara ilişkin bilgiye ve duyarlılığa sahip olmasıdır. Ancak kişinin siyasal olaylara ilgisi arttıkça beslenme kaynakları da çeşitlenir. Ayrıca bireyin siyasal katılıma ilişkin motivasyonu ve ilgi düzeyi de önemli etkenlerdendir.
Demokratik sistemler bireyin siyasal katılımına farklı düzeylerde fırsatlar sunarken otoriter ve totaliter rejimler katılım süreçlerini sınırlandırmışlardır. Bu tür kapalı sistemlerde katılım ancak rejimin öngördüğü bir çerçevede gerçekleşebilir.
Demokratik Sistemlerde Siyasal Katılma
Siyasal katılma, demokratik yönetim şeklinin zorunlu unsurlarından biridir. Demokrasilerde farklı ideoloji ve eğilimlere sahip insanların birlikte hareket etmelerini sağlayacak örgütlenme özgürlüğüne büyük önem verilir. Siyasal katılmanın aşamaları:
• İzleme: Siyasal katılmanın ilk düzeyi izleyici olmaktır ve oy kullanmayla başlar. • Destekleme: Katılma sürecinin ikinci aşamasıdır ve birey siyasal faaliyetlere doğrudan katılım sağlar. • Müdahil olma: Siyasal katılımın en ileri aşamasıdır. Kişi siyasal tercihleri doğrultusunda ciddi bir emek ve mesai harcar.
Siyasal Katılma Araçları
İnsanlar siyasal katılım için belirli araçları kullanırlar. Siyasal katılımın en etkin aracı kişinin bizzat siyasal faaliyetlerin içinde yer almasıdır. İnsanların kendilerini yönetenlere duyurmak, dilediklerini yaptırmak için dolaylı araçlar da kullanırlar. Bunların başında basın gelmektedir.
Teknolojik gelişmelerle birlikte kitle iletişim araçları ve internet insanların içinde yaşadıkları siyasal sistemi sorgulamanın önemli araçları hâline gelmiş ve kamusal bir alan oluşturmuşlardır.
Siyasal Katılmanın Çevrimiçi Ortama Yansıması
İnternet aracılığıyla siber kültür ortaya çıkmış ve modern ilişki biçimlerinden farklılaşan yeni ilişki ağlarının ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu kültür, mekâna bağlı kısıtlamaları ortadan kaldırmış ve tüm dünyayı kapsayan bir ağ sistemine dönüşmüştür. Son dönemde çevrim içi dünyada yaşanan gelişmeler kişilerin siyasal katılım süreçlerini önemli derecede etkilemiştir.
Günümüzde devletlerin çoğunluğu belirli kamu hizmetlerini siber âlemde vermeye başlamıştır. Kamu otoritesi tarafından en sık kullanılan uygulamalardan biri vatandaşların talep ve şikayetlerini içeren dilekçelerin web üzerinden alınmasıdır. Hükûmetler bazı konuları tartışmak için internet ortamından yararlanırlar. Bu durum hem ekonomik maliyetlerin düşmesini hem de vatandaşın hızlı ve kolay hizmet almasını sağlamıştır.
Facebook, Youtube, Social Me, Instagram, Twitter, kişisel blog ve vlog’lar çevrim içi ortamlara örnek olarak gösterilebilir. Çevrim içi ortamların vatandaşlara en önemli yararlarından biri taleplerinin çık kısa süre içinde ilgili mercilere hatta devletin en üst yöneticilerine ulaştırabilmeleridir. Böylece yöneticilerle yönetilenler arasındaki mesafe ortadan kalkabilmekte ve vatandaşların seslerini duyurabilmeleri kolaylaşmaktadır.
Sosyal Medyanın Siyasal Katılmaya Olumsuz Etkileri
Sosyal medyanın siyaset üzerindeki en önemli olumsuz etkilerden biri, siber âlemde yalan haberlerle çok sık karşılaşılmasıdır. Sosyal medyada yayılan içeriklerin doğrulukları teyit edilmeden gerçekmiş gibi algılanması ve çok kısa sürede başkalarıyla paylaşıldığı görülür. Bu durumu ifade etmek için post-truth (hakikat sonrası) kavramı kullanılmaya başlanmıştır. Bu kavramla hakikatin önemsizleştirildiği bir süreç vurgulanır. Hakikat sonrası dinamiklerin etkisinde kalan vatandaşlar sosyal medyadan edindikleri bilgileri doğruluğunu sorgulamadan olduğu gibi kabul edeceklerdir. Böylece gerçekle ilgilisi olmayan bilgiler daha fazla bireye ulaşmış olacak ve kişinin kendi siyasal pozisyonu koşulsuz doğru kabul ederek karşı tarafla olan mesafesini açacaktır.
İnternet ortamında hakikatin veya bilginin çarpıtılmasına zemin hazırlayan kişilere trol adı verilir. Troller başlangıçta mizahi amaç güderken daha sonra ülke gündemini yönlendirmek için sosyal medyada ön plana çıkabilmektedir.
Olumsuz bir diğer örnek de çok sayıda bilginin dolaşımda olmasıdır. Veri dumanı ile açıklanan durumda kişi aradığı doğru bilgiyi kısa sürede bulamamaktadır.
Bir diğer sorun ise internet ortamında kişilere ait hesap, nüfus ve sağlık başta olmak üzere kişisel verilerin kötü amaçlı olarak kullanılabileceğidir. Pek çok devlet bu konuda kişisel verilerin korunmasına yönelik yasal düzenlemeler yaparak bireysel hak ve özgürlükleri korunması için çaba harcamaktadırlar.
Elektronik Demokrasi Uygulamaları ve Araçları
İnternet teknolojisinin siyasal katılım açısından sunduğu en önemli imkânın demokratik katılım kanallarının genişlemesi olduğu açıktır. Bugün pek çok ülkede vatandaşların belirli kamusal sorunları müzakere etmelerini ve kanaat belirtmelerini sağlayacak mekanizmalar mevcuttur. Söz konusu sürecin en ileri aşamasının ise seçmenlerin sandık başına gelmeden evlerinden oy kullanmasını sağlayacak olan e-Oylama uygulamasının hayata geçirilmesidir. Burada elektronik makineler aracılığıyla yapılan oylama ile vatandaşların internet teknolojisi aracılığıyla uzaktan oy kullanması arasında fark olduğundan söz edilmelidir. Elektronik makineler aracılığıyla oylama hâlen pek çok ülkede kullanılmaktadır. Ancak internet aracılığıyla hayata geçirilen e-Oylamanın oldukça sınırlı bir kullanım alanı olduğu söylenebilir.
Çevrim içi alanda dışarıdan müdahaleyi imkânsız kılacak güvenli bir ortamın tam olarak sağlanamamasının yanında, gizli oy mantığıyla ilgili denetimde yaşanabilecek muhtemel sorunlar nedeniyle, uzaktan oylamanın hayata geçmesi henüz tam anlamıyla mümkün olmamıştır.
Siyasal katılımın internet ortamında kullanılması açısından en önemli örneklerden bir diğeri, vatandaşların hükûmetlerin dikkatini çekmek için bazı kampanyalar başlatmalarıdır. Çevrim içi dünyanın geniş kesimlere kısa süre içinde ulaşmayı mümkün kılması, yeni bir örgütlülük tarzı başlatmıştır. Aynı idealleri paylaşan, ancak coğrafi mesafe başta olmak üzere farklı nedenlerle aynı yerde buluşmaları kolay olmayan çok sayıda insan, sosyal medya aracılığıyla bir araya gelebilmektedir. Söz konusu ilişki, sosyal medyada belirli kampanyaların yapılmasını sağladığı gibi burada başlayan girişimler gerçek hayata da taşınabilmektedir.
Kitlesel eylemlerde sosyal medyanın etkisinin en bilinen örneği, Arap Baharı olarak adlandırılan gelişmelerde insanların Facebook ve Twitter gibi sosyal paylaşım platformlarında örgütlenmeye başlamasıdır.
Sosyal medyada yapılan paylaşımlar kişinin duygularını harekete geçirerek belirli konularda adım atmasını sağlar. Bu bağlamda, internetin yazı kadar fotoğraf ve görüntü paylaşmaya imkân tanımasının özellikle dramatik olaylar karşısında kişilerin aktif tavır almasında etkili olduğu söylenebilir.
İnternet iletişimi, kamu otoritesinin icraatlarının vatandaşlar tarafından daha kolay denetlenmesini sağlayarak demokrasiye hizmet eder. Günümüzde pek çok kamu kurum ve kuruluşu kendi faaliyetlerini ağ aracılığıyla düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmaktadır.
İletişim teknolojilerindeki gelişmeler, devletin hatalı uygulamalarının saklanmasını adeta imkânsız kılmaktadır. Bu bağlamda, vatandaşların hak ihlali olarak gördükleri veya yanlış buldukları olaylara ilişkin görüntüleri ceplerinde bulunan akıllı telefonlara kaydettikleri ve sanal ortamda kısa sürede paylaştıkları bilinen bir durumdur.
Sanal dünyada yapılan yasal bir aktivizm büyük kitleleri bir araya getirirken iş gerçek dünyaya geldiğinde değişebilmektedir. Çünkü bireylerin para ve zaman ayırmaları gerektirdiğinden katılım oranları azalabilmektedir. Örneğin internet üzerinden kadın hakları, çevre sorunları gibi konularda milyonlarca insan bir araya gelebilirken söz konusu tavır belli adımlar atmaya geldiği zaman ortadan kaybolabilmektedir. Bu tür kişileri anlatmak amacıyla slactivism ifadesi kullanılmaktadır.
Siyasetçilerin Sosyal Medyayla İlişkileri
Sosyal medyanın siyasal katılım açısından en önemli örneklerinden biri seçim kampanyalarında kullanımıdır. Uzunca süreler boyunca siyasetçiler kamuoyuna ulaşmak için farklı yollar izlemişlerdir. Yüz yüze ilişkiden başlayan bu sürecin modern toplumlardaki en etkili yönü medya araçlarının kullanılması olmuştur. Haber, röportaj, tartışma programı gibi araçlarla siyasetçiler medyayı kullanmış ve geniş kitlelere ulaşmayı hedeflemiştir.
Zaman içinde sosyal paylaşım sitelerini ziyaret eden kullanıcıların sayısının artmasıyla internet siyasal süreçlerde göz ardı edilemez bir unsur hâline gelmiştir. Üstelik internet teknolojisinin sağladığı imkânlardan biri de kullanıcıların profillerinin net bir şekilde ortaya konulmasıdır. Böylece internet, seçim dönemlerindeki siyasal kampanyaların en önemli bileşenlerinden biri durumuna gelmiştir.
Burada çevrim içi dünyanın kullanıcı sayısının çokluğu nedeniyle fazla sayıda kişiye ulaşmayı sağlamasının yanında doğru hedefi bulmak açısından da oldukça önemli olduğu görülür. İnternette kullanıcı profilinin kolay belirlenebilmesi, siyasetçilere hangi kitleye ne şekilde mesaj vereceklerini görme anlamında bir imkân tanır.
Sosyal medyanın kullanımı yalnızca kullanıcı faaliyetleriyle sınırlı değildir. Günümüzde hemen hemen tüm siyasetçilerin çeşitli platformlarda sosyal medya hesapları bulunur.
Devletler de belirli birtakım sorunları çözmek açısından sosyal medyadan yoğunlukla yararlanmaktadır. Günümüzde pek çok ülkede kamu kurumlarının çoğunun sosyal medya hesapları vardır
Vatandaşlar söz konusu hesaplar aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşuna taleplerini oldukça hızlı şekilde iletebilirler. Tüm bunlardan hareketle sosyal medyanın vatandaşların siyasete katılımı ve siyasetçileri etkilemeleri açısından olumlu bir etkiye sahip olduğu görülür.