SMY201U-SOSYAL MEDYA VE PROPAGANDA
Ünite 7: Sosyal Medyada İstihbarat ve Karşı Propaganda
İstihbarat Kavramına Genel Bakış
İstihbarat kavramının tanımı, ülkelerin güvenlik kültürü ile anılmakta olup ülkeden ülkeye anlam ve içerik farklılığı gösterse de benzer işlevleri taşımaktadır. Türkçede kullanılan istihbarat sözcüğü muhaberat/haber alıp verme kavramından gelmekte ve bilgi alışverişi, paylaşımı anlamına gelmektedir. Bu alışveriş sırasında mutlaka bilginin analizi de yapılmaktadır.
Bir süreç içeren istihbaratın tanımını; ihtiyaç duyulan bilgilerin çeşitli analiz yöntemlerinden geçirilerek yararlanılacak noktaya (kişi, şirket veya devlet) raporlanması şeklinde yapmak mümkündür.
Bilginin istihbarata dönüşmesi için beş temel süreçten söz etmek mümkündür:
• İhtiyaç • Toplama • Doğrulama • Analiz • İlgili kişilerle paylaşma
İstihbarata, gündelik hayatta, iş dünyasında, toplumsal hayatta gerek duyulmaktadır. Kişilerin, kurumların ve devletlerin; kendileri için risk oluşturacak konularla ilgili bilgi almak istemeleri olağandır.
İstihbaratın Güvenlik Açısından Önemi
İstihbarat faaliyetleri, genellikle devletler tarafından stratejik seviyede merkezi istihbarat kurumları tarafından, diğer seviyelerde ise güvenlik ve kolluk güçleri tarafından yürütülmektedir. Gerek savaş gerekse barış zamanlarında devletin aleyhine sürdürülecek olan her türlü casusluk, sa- botaj, yıkıcı ve bölücü faaliyetlere karşı yürütülen faaliyetlerin bilinmesi, önlenmesi ve öngörülmesi oldukça önemlidir. Bilginin temel güç unsuru olduğu günümüz dünyasında devletlerin bu gücü kazanmaları kadar korumaları da gereklidir. Bu ve benzer nedenlerden ötürü istihbarat çalışmalarının geçmişe göre çeşitlendiğini ve kapsamının genişlediğini söylemek mümkündür.
İstihbarat ve Karşı Propaganda İlişkisi
Devletler, kendi güvenliklerini sağlamak amacı ile diğer devletlerin ve rakip güçlerin sahip oldukları kapasite hakkında istihbarat toplama, düşman devletlerin istihbarat servislerinin ülke içine sızmasını engelleme, rakip güçlerin istihbarat faaliyet ve görevlilerini belirlemeye yönelik çeşitli istihbarat faaliyetleri yürütmektedir. Bu istihbarat faaliyetlerini istihbarat toplama, savunma ve saldırı faaliyetleri olarak üç temel kategori altında özetlemektedir. İşte tam da bu noktada istihbarat faaliyetlerinin en aktif yanını teşkil eden bilgi çarpıtma ve yanlış yönlendirme faaliyetlerinde karşı propaganda ve algı yönetimi becerisi de oldukça önem kazanmaktadır.
Sosyal Medya İstihbaratı
Sosyal medya istihbaratı; internetteki her türlü sosyal medya web sitesinde dolaşan veriler üzerinde gerçekleşen
bilgi toplama ve analiz etme çalışması olarak tanımlanabilir. Sosyal medya istihbaratı, internet dünyasındaki veriler arasında öne çıkan eğilimleri, etkileri, görüşleri, geri bildirimleri, rekabet analizini, güçlü ve zayıf yönleri, kullanıcıların reaksiyonlarını, istihbarat bilgisini, karşı istihbarat ve soruşturma bilgilerini sunmaktadır.
Sosyal Medya Ağları
Sınırlı bir sistem içinde herkese açık veya yarı açık bir profil oluşturmalarına olanak tanıyan, paylaştıkları diğer kullanıcıların listesini bağlantı olarak oluşturabildikleri, sistem içinde başkaları tarafından yapılan bağlantıları da görüntüleyebildikleri web tabanlı hizmetler olarak tanımlamaktadır.
Bu web tabanlı sistemler kullanıcıların diğer kullanıcılarla etkileşim kurmalarına ve görünür sosyal ağlarını oluşturmalarına olanak tanımaktadır.
Geleneksel internet iletişim ortamlarından farklı olarak bu sosyal erişim ağları, kullanıcıların başkalarıyla aynı anda çok sayıda bağlantı kurmalarına olanak tanımaktadır. Sosyal medya ağlarının, benmerkezci ağlar yarattığını söylemek mümkündür.
Sosyal ağ olarak tanımlanan Facebook tanışma platformu olarak 2004 yılı başlarında, mikro blog hizmeti olan Twitter 2006 yılı itibariyle sosyal medya ağlarına popüler bir seçenek olarak katılmıştır.
Twitter, kullanıcılar arasında karşılıklı olmayan bağlantıları kolaylaştırarak tek taraflı takibe izin vermiştir. Twitter kullanıcılarına bu kalabalık ağ içinde kendilerine dair görünürlük, onay ve güveni inşa etmek için giderek daha fazla fikir, görüş, ilgi çekici hikâyeler ve kişisel bilgiler sunma gayreti içinde bulunma baskısına neden olmaktadır.
Sosyal Medya Ağlarının İstihbarat Açısından Önemi
Sosyal medyanın, istihbarat toplama ve istihbarat analizi açısından daha fazla benimsendiği görülmektedir. Aynı zamanda şiddet ve radikalleşme göstergelerinin daha iyi anlaşılmasında ve gelişmekte olan olayların analizinde sosyal medya verileri, durumsal farkındalık sahibi olmak için de önemlidir.
Sosyal Medya İstihbaratı ve Ulusal Güvenlik
Facebook, Twitter, Google+ ve Linkedin gibi pek çok uygulamalarla insanların hayatları, etkileşimleri, kimlikleri, fikir ve görüşleri kamusal ve özel alana hızla transfer edilebilmektedir. Kullanıcılar, sosyal medya platformları üzerinden hayatlarına dair paylaşımları kamusal alanlara aktardıkları anda bu artık onların özel alanlarına dair paylaşım olmaktan çıkmaktadır.
Sosyal medyada paylaşılan her bilgi, avantajlarının yanı sıra dezavantaj da taşımaktadır. Kişisel bilgi ve görüşler paylaşmak için kullanılan bir sosyal medya hesabı kötü niyetli kişilerin eline geçtiğinde bu noktadan sonra kullanıcının adına başkaları tarafından suç işlenebilecek
bir potansiyel oluşturmaktadır. Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen kişisel diyaloglar, yazışmalar, paylaşımlar başka kişilerin eline geçtiğinde önemli bir kişisel güvenlik tehdidi oluşturmaktadır.
Sosyal Medya İstihbaratının Etik Yönü
İstihbarat analizinde açık kaynaklardan edinilen bilgilere verilen değer geçmişten bu yana önemli olup istihbarat açısından mevcut bilgilerin yaklaşık %90’ının açık kaynaklardan elde edildiği bilinmektedir. Özellikle Facebook, Google+, Twitter ve Instagram gibi sosyal medya platformlarının sosyal hayatımızın giderek daha önemli unsurları olmasıyla bu platformlar uluslararası güvenlik ve kamu güvenliği bağlamında önemli açık bilgi kaynaklarını oluşturmuştur. Sosyal medya istihbaratı gerek kanun uygulayıcılar gerekse istihbarat birimleri ta- rafından değerli bir bilgi
Dijital Kalabalıklar ve Sosyal Medya İstihbaratı
Sosyolojik bir terim olarak kalabalık kısaca, ortaklaşa bir uyarı sonucu belli bir yerde toplanan ve dikkatlerini bu uyarının yol açtığı ortak duygusal ilgi üzerinde toplamış herhangi bir anda ortak eyleme geçebilecek olan insan topluluğudur. Mobil cihazlar ve sosyal medya aracılığıyla bilgi iletişim teknolojileri kullanımının ve bu biçimde gerçekleşen sosyalleşmenin zaman ve mekân sınırının kalmadığını söylemek mümkün. Artık burada sanal bir kamusal alandan söz edilebilir. Bilgi ve iletişim teknolojileri sosyolojik olarak tanımlanan bu kalabalıkları sosyal medya ortamında sanal ve dijital hâle getirmiştir. Böylelikle geleneksel anlamda kalabalıkların içerdiği tüm sosyolojik özellikler, sosyal medya ortamında da geçerli olmakta, dijital kalabalıklar toplumsal hareketlere dair birçok işlevi de yerine getirmektedir.
Pasif Dijital Kalabalıklar
Kendisinden bilgi toplamak için kullanılan dijital kalabalıklar istihbarat açısından pasif bilgi sağlayıcıları olup kısaca pasif dijital kalabalıklar adını almaktadır. Sosyal medyadaki pasif dijital kalabalığa dâhil olmuş kullanıcılar, sadece rutin kullanımlarında bile kendileri bilgi elde etme aracı olduklarının farkında değildir. Pasif dijital kalabalıklar, istihbarat açısından kısa vadeli ve amaca özgü istihbarattan uzun vadeli stratejik istihbarata kadar uzanan çeşitli görevlere hizmet etmektedir.
Kriz Odaklı Kalabalıklar
Kriz durumlarının analizini sağlamak amacıyla afet olayları karşısında sosyal medya üzerinde kendiliğinden oluşan gruplara kriz odaklı dijital kalabalık adı verilmektedir. Burada öne çıkan vatandaş gazeteciliğidir. Uydu görüntüleri kullanılarak gönüllüler tarafından doğrulanan, sınıflandırılan ve görselleştirilen çeşitli kitle kaynaklı bilgi akışlarını birleştiren süreçtir.
Aktif Dijital Kalabalıklar
Buradaki en önemli özellik devletin istihbarat kurumları ile kişiler arasında açık ve gönüllü bir iş birliğinin olmasıdır. Güvenlik yönetişiminin bir parçası olarak
devletin diğer görevlileri gibi istihbarat kurumlarının da vatandaş desteğine ihtiyacı bulunmaktadır. Mevcut güvenliği tehdit edici olaylarla ilgili bilgi toplama, analiz ve hatta gelecekte güvenliği tehdit edebilecek durumların tahmini açısından aktif dijital kalabalığın desteğine dayalı istihbarat oldukça önem taşımaktadır.
Sosyal Medya İstihbaratında Kullanılan Temel Yöntemler
Sosyal medya, devlet ve devlet dışı aktörler açısından istihbarat konusunda önemli rol oynamaktadır. Bu noktada sosyal medyada kullanılan temel yöntemlerin neler olduğuna bakmak gerekmektedir.
Veri Madenciliği
Büyük veri yığınları içerisinden gelecekle ilgili tahminde bulunabilmesini sağlayabilecek bağlantıların bilgisayar programı kullanarak aranması olarak da tanımlanabilir. Veri madenciliği veya bilgi keşfi, muazzam büyüklükteki veri kümelerini araştırmak, analiz etmek ve daha sonra verilerin anlamını çıkarmak için kullanılan bilgisayar destekli bir süreçtir. Veri madenciliği araçları, bilgiye dayalı kararlar vermesine olanak tanıyan internet kullanıcılarının davranışları ile gelecekteki eğilimlerini tahmin etmek için kullanılmakta ve geleneksel yöntemlerle elde edilmesi oldukça uzun zaman alan bilgileri çok kısa sürede üretebilmektedir
Toplum Mühendisliği
Kişi farkında olmadan verdiği kararlar ve sahip olduğu fikirler yönünden sosyal medya platformlarında yönlendirilmektedir. Bu yönlendirmeler toplum mühendisliği yoluyla elde edilen ve yönetilen istihbaratın önemli bir unsurunu oluşturmaktadır. Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen istihbarat faaliyetlerinde kullanılan toplum mühendisliğinin siyasal ve teknik olmak üzere iki farklı anlamı varıdır.
Siyasal toplum mühendisliği, hedeflenen konularda algı yönetimi yöntemleri vasıtasıyla kamuoyunun oluşturulması ve bireylerin sahip oldukları fikir, değerler, karar ve davranışların istenilen şekilde değiştirilmesi siyasal toplum mühendisliğinin temel unsurudur.
Toplum mühendisliğinin teknik anlamı ise bilgisayar korsanlarının kişilerin özel bilgilerini elde etmek veya izin verilmeyen biçimde internetteki veri tabanlarına erişim sağlayabilmek için manipülasyona dayalı olarak kullanılan profesyonel bir yöntemi ifade etmektedir. Sosyal medya yoluyla yapılan bazı paylaşımlarda gömülü pek çok kötü amaçlı yazılım da bulunabilmektedir. Özellikle çeşitli linklerin paylaşımında bu linkler kullanıcı tarafından açıldığında kişinin akıllı telefonu veya bilgisayarına erişim sağlayan kötü amaçlı yazılımlar etkinleşebilmektedir. Daha sonra bu yazılımlar sayesinde, ilgili kişiden istenilen tüm bilgiler elde edilebilmekte ve bu bilgiler her türlü kullanım için uygun bir kaynak teşkil etmektedir.
Teknik toplum mühendisliği devletlerin istihbarat kuruluşları tarafından iki yönlü kullanılmaktadır. İlki, devletlerin örtülü istihbarat operasyonları kapsamında çeşitli terör örgütü ya da organize suç şebekeleri üyelerinin tespitinde diğeri de toplumsal mühendislik taktiklerini kullanarak kişisel bilgiler elde eden siber suçlularla da mücadele etmektedir.
Duygu Analizi
Duygu analizi, kişilerin fikir, değer, tutum ve duygularını yazılı dilden çeşitli yöntemlerle analiz ederek nesnel bir veriye dönüştürme sürecidir. Duygu analizi sosyal medyada kullanıcıların paylaşımları üzerinden onların duyguları hakkında net bilgiler elde edilmesini sağlamaktadır. Duygu analizi yöntemi devletin güvenlik güçlerinin vatandaşla etkileşim düzeyinin de ölçülmesinde önemli rol oynamaktadır.
Sosyal Medya Yoluyla Gerçekleştirilen Karşı Propaganda Yöntemleri
Sosyal medyanın propaganda faaliyetlerinde giderek daha yaygın kullanımının temel sebebinin yine sosyal medyanın bilgi çarpıtma ve algı yönetimine ilişkin oluşturduğu kaynaklık olarak düşünülmektedir. Zira gerçeklik içinden seçilen ve çarpıtılmaya uygun görüntülere, yazılara ve fotoğraflara, bireylerin sosyal medyada var olduğunu zannettikleri bilgi seçme özgürlüğü hissiyatı çerçevesinde, geleneksel medyadan çok daha kolay inanılmakta ve bunlar çok daha hızlı yayılmaktadır.
Propaganda ve Karşı Propaganda
Propagandanın çeşitli tanımları vardır. İlki bilgi paylaşmayı amaçlarken: çok sayıda insanın düşünce ve davranışlarını etkilemek amacını taşıyan önceden planlanmış bir mesajlar bütünü olup, tarafsız bilgi sağlama yerine, en temelde kendi kitlesini etkileyecek bilgiyi sunmayı hedeflemektedir. İkinci tanım tepki geliştirmek amacını öne çıkarmaktadır. Propaganda; bir şahsın veya bir grubun, diğer grupların davranışlarını, herhangi bir durumda propagandacının arzuladığı şekilde reaksiyon göstermesinin sağlamak gayesiyle, her çeşit iletişim aracı kullanarak kontrol altına almaya veya değiştirmeye bilerek teşebbüs etmek şeklinde tanımlanmaktadır. Propaganda faaliyetlerinde ya yanıltıcı ve eksik bilgi paylaşılır ya da yayılan bilgiler manipülasyona dayalı bir biçimde sunulur. Karşı propaganda faaliyetleri ise propaganda faaliyetlerinin etkisizleştirilmesine yönelik tüm çabaları içermektedir. Propaganda faaliyetleri, her ne kadar pasif ya da savunmacı bir yaklaşım gibi görünse de tam aksine propaganda vuku bulmadan önce harekete geçmeyi içermektedir.
Sosyal Medya Yoluyla Karşı Propaganda
İnternetteki yazılımların birçoğu, kullanıcıların çok sayıda sahte hesap oluşturmasına ve yönetmesine olanak tanı- maktadır. Bu hesaplar, daha sonra çeşitli konulardaki sosyal medya etkileşimlerinde ve konuşmalarında yer almak ve aynı görüşü taşıyan belirli gruplara dâhil olmak için kullanılabilmektedir. Sahte hesaplarla açılan pek çok
profil tek bir kişi tarafından kolaylıkla yönetilebilmektedir. Bu durum sosyal medyanın hem propaganda hem de karşı propaganda faaliyetlerinde kullanılabilmesi için kolaylaştırıcı bir zemin sunmaktadır.
Algı Yönetimi
Sosyal medya, kamuoyunda paylaşılan anlatıların kontrol edilmesiyle hedef kitlenin algılarının yönetilmesini sağlamaktadır. Etkileşimli doğası gereği, algı yönetimi çabalarının etkilerini ölçmek için sosyal medya önemli bir araç görevi görmektedir. Sosyal medya platformları sahte kimliklerin kabulüne izin verip anonimliği sağladığı için bu yönü algı yönetimi kampanyalarında büyük bir avantaj oluşturmaktadır.
Sosyal Medya Propagandalarının Önlenmesi
Devletlerin güvenlik güçlerinin, herhangi bir güvenlik operasyonu öncesinde, rakip güçlerin propaganda planlarını öğrenip o planları bozabildikleri durumlarda en az maliyetle en etkin başarıyı elde etmiş olacakları açıktır. Bu amaçla kullanılacak olan sosyal medya, rakip güçlerin herhangi bir propaganda faaliyetini engellemek için oluşturulmuş büyük bir medya kampanyasının bir parçasını oluşturabilir. Rakip güçlerin sosyal medya kullanma yeteneğini engellemek, kısa süreli kaosa ve karışıklığa neden olarak iletişim ve saldırgan sosyal medya kullanımının uzun vadeli çökmesine yol açabilmektedir.
Psikolojik Operasyon Kapsamında Karşı Propaganda
Psikolojik operasyon, düşünceleri değiştirme veya yönlendirme amacıyla devletler ya da özel gruplar tarafından düzenlenen faaliyetlerdir. Sosyal medya, sadece propaganda yaparak değil, aynı zamanda belirli tartışma platformlarını da etkileyerek kullanıcılarına karşı propaganda konusunda fırsatlar sunmaktadır. Özellikle psikolojik operasyonlarda görevli kişiler tarafından kontrol edilen sahte hesaplar üzerinden terör örgütleri elemanları ya da sempatizanları içerisine sızmak sosyal medya yoluyla daha kolaydır ve bu sıklıkla kullanılan bir karşı propaganda yöntemlerinden birini oluşturmaktadır.