yönetim sistemine; yasama, yürütme, yargı arasındaki Hukukun Temel Kavramları ilişkilerden yurttaşlık hakları ile kişi hak ve ödevlerine
Hukuk, toplumun ortak iyiliğini ve çıkarlarını gözetme dair temel hukuksal kurallara kadar genel ve temel kaygısıyla toplum yaşamının ve devlet aygıtının olduğu kuralların belirlendiği yazılı metindir. Anayasalar da kadar birey-birey, birey-toplum, birey-devlet, toplum- parlamentolarda oylanır ve kabul edilir. toplum, devlet-toplum ve devlet-devlet ilişkilerinin sağlıklı, sorunsuz, etkin ancak adalet ve eşitlik içinde Uluslararası Antlaşma ya da Sözleşmeler
sürdürülmesi ve işletilmesi için örgütlenme, ilişkiler ve Uluslararası antlaşma, iki ya da daha fazla devletin işletim düzeninin nasıl olması ya da olmaması gerektiği birbirlerine saldırmama, savaşta iş birliği, ortak davranma, konularında yetkili organlar tarafından önceden konulmuş belirledikleri temel ve büyük ilkelere karşılıklı uyma gibi yöntemlerle eşitlik, adalet, vicdan, gelenek ve toplumsal iradelerini yazıya geçirip buna uyacaklarını üstlenmeleri normlar çerçevesinde gerekli kuralların konulduğu ve bu ve onaylamalarıdır. Bu karşılıklı üstlenmelerin yazılı kuralların kamu gücüyle desteklendiği bir toplumsal belgesine de uluslararası antlaşma denir. kurum, bilim dalı ve kurallar bütünüdür. Sözleşme, genel anlamda iki ya da daha fazla kişinin özel
Toplumsal Düzen Kuralları ilişkileri, iş ya da mal ilişkileri konusunda aralarında kabul ettikleri ortak ilkelere uyacaklarına dair yaptıkları irade Toplumsal düzen kuralları bir toplumda düzeni sağlayan açıklamalarıdır; ortak bir konuda uzlaştıklarının beyanıdır. kurallardır. Bu kurallar olmasa toplum toplum olmaz, içinde Bu irade beyanları sözleşmenin sağlanabilmesi için kaostan, karmaşadan geçilmez. Her toplumda bir düzen birbirine uygun olmalıdır. Sözleşme sözel de olabilir ancak vardır. Düzensiz topluluk da olmaz, toplum da olmaz. Kendi sözleşmenin de yazılı olması hukuksal bağlayıcılığı sağlar. içinde düzenini kuramayan ve bunda süreklilik sağlayamayan insan kalabalıkları topluluk ya da toplum Yasa (Kanun) hâline gelemez. İnsan kalabalıklarının toplum hâline Yasa, anayasaya uygun olarak çıkarılan, bir devletin ya da gelebilmesi için kendi içinde genel kabul gören bir düzeni toplumsal düzenin esenlik içinde yönetilmesi ve oluşturmuş ve bunda sürekliliği sağlamış olması gerekir. sürdürülmesi için her konuda genel kuralları belirleyen, Toplumsal düzen kuralları tekdüze değildir. Farklı toplumsal yasama organı tarafından kabulü ve onu izleyen hukuksal düzen kuralları vardır. Tarihsel süreç içinde ilk ortaya çıkan süreçlerle geçerli olan yazılı hukuk kurallarıdır. Devlet düzen kuralları otorite tarafından konulan kurallardır. aygıtlarının çalıştırılması ile toplumsal düzenin sağlanması
İnsanların korkularından kaynaklı dinsel inanç için her konuda yasa çıkarılır.
gereksinimleri ile karışmaya başlamış ve dinsel kurallar Yasa ile kanun aynı anlamda iki sözcüktür. Kanun Arapça toplumsal düzenin oluşturulmasında etkin olmaya hak sözcüğünün çoğuludur ve giderek bir toplumsal başlamışlardır. Ailede, klanda, kabilede otorite topluluklar sistemi anlatan daha genel bir anlam kazanmıştır. Yasa ise büyüdükçe yetersiz kalmaya başlamış, bunun yarattığı kanun sözcüğünün Türkçe karşılığıdır. Aralarında anlam boşluğu din kuralları hem daha sağlam hem daha yaygın olarak hiçbir fark yoktur. Yasalar anayasaya aykırı ya da ve hem de daha uzun süreli, hatta kalıcı olarak onunla çelişir olamaz. doldurmaya başlamıştır. Yasa Gücünde Kararname (Kanun Hükmünde Din kurallarından sonra ahlak kuralları gelir. Ahlak Kararname) kuralları da dinsel kurallara ya da toplumsal otoritelerin getirdiği kalıcılaşmış düzen sağlayan kurallardır. Din ve Yasa gücünde kararname (kanun hükmünde kararname) ahlaktan sonra toplumsal düzen kurallarını oluşturan hükûmetin Bakanlar Kurulu eliyle çıkardığı bir üçüncü bir öge de görgü kurallarıdır. Görgü kuralları kararnamesinin yasa gücünde olması ve yasa yerine insanlar arasındaki gündelik düzenin karşılıklı saygı geçmesidir. Bunun için çıkarılan kararname TBMM’ye çerçevesinde sağlanması için gereklidir. getirilir ve oylanır. Yasa gücünde kararname çıkarılması zaman kaybına tahammülü olmayan ya da açıkça Tarihte ortaya çıkan bu üç toplumsal düzen kuralından tartışılmasında ulusal sakınca bulunan konularda Bakanlar sonra en son ve en gelişmiş toplumsal düzen kuralları Kurulu tarafından kararların hızlıca alınması ve yazılı hukuk kurallarıdır. Buna sadece hukuk parlamentoda oylanarak kısa sürede çıkarılması demememizin nedeni din ve töre kurallarının da insanlarla amaçlandığı zaman başvurulan bir yoldur. ilgili hak ve yükümlülükleri düzenlemesi ve onların da hukuk kuralı olarak anılabilmeleri ile ilgilidir. İçtihat
İçtihat (ictihâd) Arapça kökenli bir sözcük olup anlayış, Türkiye’de Başkanlık Rejiminden Önce Var Olan kanı, kanaat demektir. Hukukta içtihat, yargıcın karşısına Mevzuat Çeşitleri çıkan bir hukuk sorununda dayanacağı yasal hükmü
Anayasa bulamaması ya da bulunan hükümden doyum Anayasa; bir devletin bağımsızlığı, bayrağı, milli marşı sağlayamaması, kararsız kalması durumunda eski vb. gibi ulusal değerleriyle ve genel siyasal yapısıyla ilgili kararlara, gelenek ve vicdanına dayanarak anlayış ve temel ilkelerinden, krallık, monarşi, cumhuriyet gibi kanısına uygun olarak bir hüküm geliştirmesiyle oluşur. Hüküm olarak vereceği bu karar Yargıtay tarafından
onanırsa o karar yazılı olarak yayınlanır ve benzer Kararname (Karar) olaylarda geçerli bir yasa hükmü gibi ele alınabilir. Bakanlar Kurulunun kararını taşıyan metne kararname
Dolayısıyla bunlara yargı kararları da denir. İçtihatlar denir. Belli bir işin nasıl yapılacağına dair Bakanlar yargıçlarca oluşturulur ancak hukukçular tarafında Kurulunun kararını içeren yazılı metindir. Hepsi değil tartışılarak görüş geliştirilir. O içtihat kararı ilerde bir yasa ancak, atama kararnameleri dışında kalan ve yasaların ile düzenlenene kadar benzer olaylarda kullanılabilir. Yani Bakanlar Kuruluna verdiği yetki ve sorumlulukla belli tek karar olarak kalamaz, süreklilik taşır. konularda yapılan düzenlemeleri içeren Bakanlar Kurulu kararnameleri mevzuat hükmündedir. Tüzük (Nizamname) Genelge (Tamim, sirküler) Tüzüğün eski dildeki karşılığı nizamnamedir. Yasalarda kurallar bütün ayrıntılarıyla yer almaz. Eğer böyle olsaydı Örneğin vergi gibi seçilmiş bir konuda o konuyla ilgili yasalar hem çok uzun olurdu hem de ayrıntı kuralların herkese yönelik olarak uygulamanın nasıl olması değiştirilmesi gerektiğinde değiştirilmesi çok daha zor gerektiğine dair açık olmayan ve anlaşılamayan noktaları olurdu. Bu nedenle tüzükler çıkartılır. Tüzük, yasaların açıklayan, ilgili kamu kurumu tarafından o kamu bazı maddelerini ya da hükümlerini daha ayrıntılı olarak kurumunun görüşlerini uymalarını sağlamak için alt makam belirtmek amacıyla bir yasanın bir maddesine ya da diğer ve memurlara iletilmek üzere hazırlanan, uygulanması ilgili maddelerine bağlı olarak düzenlenen ve uygulamaya zorunlu yazılı belgedir. Hukuksal değer ve ağırlık taşırlar. dönük konularda yasaya girmesinin gerekli görülmediği Genellikle ilgili yasa, tüzük ve yönetmeliklerin ya da zaman içinde değiştirilebilir olan ayrıntı kuralların uygulanmasına açıklık getirmek üzere kaleme alınırlar.
yer aldığı bir hukuk belgesidir. Tüzükler, çıkarılmalarına Özelge (Mukteza) dayanak olan yasaya aykırı ya da onunla çelişir olamaz. Belirli bir konudaki doğru görüşü ya da olması gereken Yönetmelik (Talimatname) uygulamayı bildirmek amacıyla başvuran bir hedef kitle Yine bir yasaya göre konulan kuralların daha çok ya da makama yazılan yazı, yazılı olarak açıklanan işleyişiyle ilgili daha ayrıntılı kuralların yazılı olduğu görüştür. Özelgeler genellikle tam anlaşılamayan, tam hukuk belgesidir. Tüzüğün de bir altında yer alır. Ancak anlamıyla nasıl yapılması gerektiğine dair kuşkuların yönetmelik de ilgili bir yasanın bir maddesine dayalı olduğu bir konuda ilgili kamu makamından talep edilir ve olarak çıkarılır. Diyelim ki bir yasa bir maddesinde bu tür istek sahipleri hedef alınarak açıklama yazılır. çocuklar için kreş, yaşlılar için huzurevi kurulmasını Genelgenin daha dar bir gereksinim grubuna yönelik öngörmüş ve kurallaştırmıştır. Bu kreşin ya da olarak ve daha çok bir talep üzerine kaleme alınanıdır. huzurevinin hangi yöntemlere göre ve nasıl kurulup, nasıl Yine, örnek olarak genelgede verdiğimiz gibi vergi işletileceği, hangi hizmetlerin hangi saatlerde kaç konusundan örnek verebiliriz. Uygulamada tereddüte personelle verileceği gibi ayrıntılı ama önemli kurallar düşen örneğin bir engelli yükümlü grubuna durumu yönetmelikte yer alır. Yönetmelikler, ilgili yasa ve açıklayan bir özelge yazılabilir.
tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla hazırlanan Türkiye’de Başkanlık Rejiminden Sonra Ortaya düzenleyici kuralların yer aldığı, yasa ve tüzüklerin Çıkan Mevzuat Çeşitleri uygulanmasında görevlilere yol gösteren yazılı hukuk belgesidir. Kamu kurumları (bakanlıklar, belediyeler) Cumhurbaşkanlığınca Çıkarılan Mevzuat
tarafından hazırlanır ve çıkarılır. Resmi Gazete’de Mevzuat kategorisi içinde yeni üç mevzuat türü yayımlandıktan sonra yürürlüğe girer. oluşturulmuştur. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri, Cumhurbaşkanı Kararları ve Cumhurbaşkanlığı Genelgeleri. Yönerge (Talimat, Direktif) Parlamento tarafından çıkarılan yasa ve daha altındaki diğer Üst makamlardan alt makamdakilere yönelik olarak yazılı hukuk kurallarında da değişikliğe gidilmiştir. Örneğin, belirlenmiş herhangi bir konuda tutulacak yolu ve tüzük çıkarılması ortadan kaldırılmıştır. Ayrıca Başbakanlık uyulacak kuralları belirten yazılı belgedir. Buyruk, Arapça ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan kanun hükmünde talimat ve İngilizce direktif kelimesinin Türkçe kararnameler de artık mevzuat kapsamında karşılığıdır. Yönetmeliklerde değinilmesi ayrıntı bulunmamaktadır. KHK’lerin yeri Cumhurbaşkanlığı sayılabilecek konularda net ve açıklayıcı bir belge olarak kararnameleriyle, tüzüklerin yeri yönetmeliklerle madde madde hazırlanır. Örneğin bir kamu kurumunda, doldurulmaktadır. Bakanlar Kurulu Kararları da zaten üniversitede, belediyede ya da bir işletmede temizlik kendiliğinden ortadan kalkmış olmaktadır. Bunun yerini de kurallarına uymak için yönerge, bilgisayar laboratuvarının Cumhurbaşkanlığı kararları almıştır. nasıl kullanılacağına dair yönerge çıkarılır. Üst makam ya da yönetim kurulu tarafından onaylanınca yürürlüğe girer. Mevzuatın Derlenmesi
İlgili kuruluşun ilgili bir duvarında görünür bir yere Mevzuat hukukça zenginleşmiş ülkelerde dağlar denizler asılarak duyurulması ve uyulması sağlanır. Tüm tüzel gibidir. Çok çeşitli mevzuat vardır. Bunların arasından ilgili düzenlemeler gibi (tüm mevzuat gibi) yaptırımları vardır. mevzuatı bularak ona ulaşmak bilenler için kolay ama Kurallara uyulmaması durumunda ceza uygulamasından arayanlar için giderek çok zahmetlidir. Bu nedenle binlerce yönetim görevli ve sorumludur. mevzuatı kolay ulaşılabilir kılabilmek için çeşitli gereksinim
boyutlarına göre farklı derlemeler yapılır. Bu farklı protokol sözcüğüyle de karşılaşırsınız. Protokol derlemeler kitaplaştırılır ya da internet sayfalarında istenilen sözleşmenin, bir anlaşma belgesinin İngilizce karşılığıdır. yasalar, tüzükler, yönetmelikler vb. buna göre aranır. İkisi de kullanılmaktadır. Bunun gibi antlaşma yerine anlaşma sözcüğünün kullanıldığını da görürsünüz. Günümüzde Türkiye’de Mevzuatın Derlenmesi Mevzuat Bilgi Sistemi Sosyal hizmet alanlarında uluslararası düzlemde uluslararası antlaşma ve sözleşme ya da karar ile Bakanlıkların sayfalarındaki mevzuat bölümlerinin dışında karşılaştığımız konular çalışanlarla, çocuk ve kadınlarla tam güvenerek mevzuat çalışması yapılabilecek tek yer ilgili olanlardır. Bunların yanı sıra suçluların iadesiyle, Mevzuat Bilgi Sistemi” (MBS) adlı sayfadır. MBS 10 Ekim sığınmacılarla ilgili uluslararası sözleşmeler de vardır. 1984 gün ve 3056 sayılı Kanunun 10. maddesiyle yeni yönetim düzenlemesinden önce Başbakanlığa bağlı olan Çocuk ve kadınlarla ilgili uluslararası sözleşmeler daha Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğüne çok Birleşmiş Milletler (BM) (United Nations-UN) “Hukuki metinleri toplamak, ayıklamak, yürürlükte olanları tarafından hazırlanır ve ülkelerin kabullerine sunulur. tespit etmek, mer’i mevzuatı ek ve değişiklikleri ile birlikte Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tek metin hâline getirerek yayımlamak ve mevzuatı bilgi (BMMYK) (United Nations Hoch Commissioner for işlem sistemi içinde takip etmek” görevleri verilmiştir. Refugee-UNHCR) sığınmacılarla ilgili mevzuatın hazırlanmasında öne çıkar. Uluslararası Çalışma Örgütü Ulusal Sosyal Hizmet Mevzuatı (UCO) (International Labor Organisation-ILO)
Sosyal çalışma mevzuatı meslek mevzuatı ile sınırlıdır. O sözleşmeleri vardır. Bunlarla uluslararası düzeyde çalışma mesleğin ya da o meslek çerçevesinde çalışanların mesleki normları belirtilir ve diğer ülkelerin onayına sunulur. çalışma çerçevesini çizer, çalışma kurallarını koyar. Ancak sosyal hizmet mevzuatı, yani mesleğin ilgili tüm etkinlik alanlarındaki mevzuat çok yaygındır çünkü bu çalışma alanı çok geniştir. Bu kapsama örneğin çocuklarla ilgili tüm mevzuat girer. Örneğin, ana sağlığı, gebelik ve doğumla ilgili mevzuat, yeni doğan mevzuatı, okul öncesi mevzuat, ilköğretim ve devamı öğretim mevzuatı, çocuk sağlığı ile ilgili sağlık mevzuatı, çocuk mahkemeleri yasası gibi çocuk (gençlik) suçluluğu ve bu konuda adalet sisteminde yer alan çocuklarla ilgili mevzuat, çocukların çalıştırılmasıyla/ çalıştırılmamasıyla ilgili mevzuat, sokak çocukları mevzuatı, engelli çocuklarla ilgili, ustun zekalı çocuklarla ilgili mevzuat, çocukların toplumsallaştırılmaları ile ilgili kurallar, çocukların ihmal ve istismar edilmelerinin önlenmesi ile ilgili her turlu düzenlemeler vb. girer.
Anayasa’da Sosyal Hizmetlerle İlgili Maddeler
Bugün yürürlükte bulunan 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 1980 askeri darbesinden sonra oluşturulan Kurucu Meclis tarafından 18/10/1982’de halk oylamasına sunulmak üzere kabul edilmiş ve 20/10/1982 tarihli ve 17844 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; 7/11/1982’de halk oylamasına sunulduktan sonra 9/11/1982 tarihli ve 17863 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yeniden yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anayasa’da son olarak 1982 yılında kapsamlı bir değişiklik yapılmış, yapılan değişikliklerin kabulü için Anayasa yeniden halkoyuna sunulmuş ve 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan halk oylamasıyla Anayasa değişiklikleri kabul edilerek uygulamaya geçilmiştir. Bu değişikliklerin en önemli özelliği Türkiye’de devlet yönetiminin parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçilmiş olmasıdır.
Uluslararası Sosyal Hizmet Mevzuatı
Sosyal hizmetlerle ilgili uluslararası mevzuat dendiğinde akla uluslararası antlaşmalar, sözleşmeler, bildirgeler ya da bildiriler (beyanname) ve kararlar gelir. Zaman zaman