SAK204U-SAĞLIK KURUMLARINDA BİLGİ SİSTEMLERİ
Ünite 4: Veri Tabanı Yönetim Sistemleri
Temel Veritabanı Kavramları
Veri; kayıt etmeye değer bulunan her türlü olay ve fikirdir.
Bilgi; anlamlı biçimde derlenen, birleştirilen ve verilecek kararlar için kullanılan gerçek bir değerdir.
Tablo; verilerin satırlar ve sütunlar halinde ifade edilmesiyle oluşan veri grubudur. Tablo satırları her bir kaydı, tablo sütunları ise kaydın farklı boyut ve özelliklerini temsil etmektedir. Örneğin farklı hastalar farklı satırlarda yer alabileceği gibi ad-soyadı gibi bilgileri farklı sütunlarla temsil edilebilmektedir.
Veritabanı; uygulama programlarında kullanılan belirli bir konuya sahip verilerin bir arada toplandığı işlevsel verilerin bütünüdür. Veritabanında yer alan verilerin tümü veya istenen özelliklere uyanları görüntülenebilir, yazdırılabilir yada yeni bilgiler türetmek amacıyla kullanılabilir.
Veritabanı Yönetim Sistemi (VTYS); en üst seviye olan Microsoft Access, Oracle, SQL Server, Progress, Sybase vb. veri tabanlarının yönetilmesine ilişkin yazılımlar mevcuttur, bunlara VTYS denilmektedir. Bu sistem ile veritabanı oluşturmak, kullanıcıların erişimlerini düzenlemek, veritabanı bakımını yapmak gibi işlemler gerçekleştirilir.
İlişkisel Veritbanı; tablolar arasında ilişkilerin olduğu bir veri modelidir, matematikteki ilişki teorisine dayanır.
Birincil Anahtar (Primary Key); tabloya ait kayıtları benzersiz olarak tanımlayan alanlardır.
Yabancı Anahtar (Foreign Key); tabloları ilişkilendirmede verilerin birbirleri ile iletişim kurabilmeleri amacı ile kullanılan, benzersiz olması gerekmeyen alanlardır.
SQL (Structured Query Language); kendine özgü komutları olan yapısal sorgulama dilidir. Hemen hemen tüm ilişkisel veritabanı yönetim sistemleri SQL’i ortak dil olarak kullanmaktadır.
VTYS uygulamadan gelen istekleri (SQL cümlelerini okuyarak) alır, veritabanı dosyaları üzerinde verileri okuyarak ya da yazarak istekleri gerçekleştirir. VTYS ile veri tekrarı önlenmiş, veri tutarlılığı, veri paylaşımı, veri bütünlüğü, veri güvenliği ve veri bağımsızlığı sağlanmış olur.
Veritabanı Yönetim Sisteminin Yaptığı İşler: Uygulamadan gelen istekleri alarak bunları veritabanı dosyaları üzerinde, verileri okuyarak ya da yazarak gerçekleştirir.
Veritabanı Uygulamasının Yaptığı İşler: Veritabanı yönetim sistemi ile kullanıcı arasında iletişimi sağlayan bir ya da birden fazla bilgisayar programıdır.
Kullanıcının Yaptığı İşler: İşlerini gerçekleştirmek için veritabanını kullanır. Yeni veri ekler, mevcut verileri değiştirir veya verileri siler.
Veritabanı Yönetim Sistemlerinin Sağladığı Yararlar
Veri tekrarı: Aynı veri farklı kişilerin bilgisayarlarında tekrar tekrar tutulmaz.
Veri tutarlılığı: Aynı verinin değişik yerlerde birkaç kopyasının bulunması “bakım” zorluğu getirir.
Veri paylaşımı: Veritabanı yönetim sistemi kullanılmadığı durumlarda veriye sıralı erişim yapılır. Yani birden çok kullanıcı aynı anda aynı veriye erişemez.
Veri bütünlüğü: Hasta bilgileri tablosundan bir hasta kaydı silinirse, diğer ilişkili tüm tablolardan o hastanın bilgileri silinmelidir.
Veri güvenliği: Verinin isteyerek ya da yanlış kullanım sonucu bozulmasını önlemek için çok sıkı sınırlamalar mevcuttur.
Veri Bağımsızlığı: Programcı, kullandığı verilerin yapısı ve organizasyonu ile ilgilenmek durumunda değildir.
Veritabanı Tasarımı
Veritabanı tasarımı genel olarak 6 aşamadan oluşmaktadır:
1. Gereklilik Analizi; saklanacak veri, gerçekleştirilecek uygulama, sorgular, değişiklikler belirlenir. 2. Kavramsal Tasarım-Veri Modellemesi; veri tabanının hangi verileri içereceği, bu verilerin nasıl ilişkilendirileceği, verilerin birbirleri ile bağımlılık durumları belirlenir. 3. Mantıksal Tasarım; Veri türleri, verilerin tablolar içerisinde nasıl konumlandırılacağı, veri anahtarları belirlenir. Bu sayede kavramsal tasarım VTYS için uygun bir şemaya dönüşür. 4. Şematik Filtreleme; Veritabanındaki veriler arası ilişki analizinde tespit edilen problemler belirlenerek, şematik yapı filtrelenir. 5. Fiziksel Tasarım; Verilerin dosyalanması ve indekslenmesi gerçekleştirilir. Bu sayede dosya organizasyonu ve işlemleri hızlı ve etkili bir şekilde yapılabilmektedir. 6. Uygulama ve Güvenlik Tasarımı; uygulama programı yazılır, hangi kullanıcının hangi veriye ulaşabileceği belirlenir, veriye ulaşım testleri yapılır.
Veritabanı Modelleme
VTYS belirli bir veri modeline dayanır. Veri modeli, veriyi mantıksal düzeyde düzenlemek için kullanılan kavramlar, yapılar ve işlemler topluluğuna denir. Geliştirilen veri modelleri aşağıdaki gibidir:
• Hiyerarşik veri modeli, • Ağ veri modeli, • İlişkisel veri modeli, • Nesneye yönelik veri modeli.
Bunlar içerisinden günümüzde en yaygın olarak kullanılanı E-R(Entitiy-Relationship) modeli olarak da bilinen ilişkisel veri modelidir.
E-R (Entitiy-Relationship, Varlık-İlişki) İlişkisel Veri Modeli
Veritabanı tasarım işlemi birkaç değişik işlem aşamalarından oluşur. İlk olarak, veritabanı yapılacak kurum ya da kuruluşun ihtiyacı olan bilgilerin analizi yapılır. Bu süreçte, veritabanı tasarımcısı, veritabanı kullanıcıları ile görüşerek kullanıcı ihtiyaçlarını tespit eder.
İlişkisel veri modeli türlerinden olan E-R (Entitiy- Relationship=Varlık-İlişki) modeli günümüzde yaygın şekilde kullanılmaktadır.
E-R Modeli Kavramları
Varlık ve nitelikleri: Gerçek hayatta diğerlerinden ayırt edilebilen nesnelere varlık denir. Bir varlık, kişi, araba, ev veya hasta gibi fiziksel nesneler olabileceği gibi, şirket, iş veya ders gibi fiziksel olmayan nesneler de olabilir. Her varlık kendisini tanımlayan, kendisine has niteliklere sahiptir.
Varlık kümesi: Veritabanında benzer varlıklar ve nitelik değerlerinden oluşan kümeye varlık kümesi denir.
Anahtar Nitelik: Varlık kümesindeki bir veya daha fazla niteliğin değeri, her bir varlık için farklı ise bu nitelik anahtar niteliktir.
İlişkiler: İki veya daha fazla varlık kümesi arasında kurulan anlamlı bağıntılara ilişki denir.
İlişki Türleri: Varlık kümeleri aralarında 4 türde ilişki kurulabilir.
a. Bire-Bir (1-1) ilişki b. Bire-Çok (1-n) ilişki c. Çoğa-Bir (n-1) ilişki d. Çoğa-Çok (m-n) ilişki
Oracle Veritabanı Veri Tipleri
Veritabanları tablolardan oluşur ve bu tablolar oluşturulurken gerekli alanların veri tipleri(örneğin hasta numarası için tamsayı, hasta adı için harf… gibi) belirlenmelidir. Oracle veritabanında tanımlanabilecek veri tiplerinden bazıları şöyledir:
• Char(sayı), • VarChar2(sayı), • Number(n, p), • Date, • Long, • Raw(sayı), • LongRaw, • Clob, • Blob, • Bfile.
SQL (Yapısal Sorgulama Dili)
Yapısal sorgulama dili veya kısaca SQL(Structured Query Language) veritabanındaki işlemlerin yapılmasına olanak veren bir dildir. Temelde 4 alt ifade grubundan oluşur:
1. Veri tanımlama dili (DDL = Data definition language): Bu gruptaki komutlarla tablo, view gibi veritabanı bileşenleri oluşturulur, değiştirilir veya silinir. 2. Veri işleme dili (DML = Data manipulation language): Bu gruptaki komutlarla tablo içerikleri eklenir, çıkartılır veya değiştirilir. 3. Veri sorgulama dili (DQL = Data query language): Buradaki komutlarla tablo içerisindeki verilerie erişilebilir. 4. Veri kontrol dili (DCL = Data control language): Bu gruptakiler komutlarla ise kullanıcılar ve roller için çeşitli bileşenlere erişim yetkisi eklenir veya kaldırılır.
SQL programını çalıştırabilmek için, bilgisayara veritabanı programı ve daha sonra bu veritabanı ile bağlantı sağlayacak özel olarak bir SQL programı yüklenmelidir. Oracle gibi büyük veri tabanı programları istemci/sunucu (client/server) yapıda çalıştıkları için sunucu üzerine yüklenen veritabanı programlarından başka, kişisel çalışmalar için özel istemci programları da vardır.
Bilgisayara veritabanı programı ile SQL programı aynı anda yüklenebilir. Bu ünite kapsamındaki örnekler ORACLE 11g veri tabanında hazırlanmış ve SQL Oracle 11g veri tabanı ile kullanılmıştır. Burada 11 versiyon numarasını göstermektedir.
SQL’i çalıştırmak için SQL Plus tıklandığında, SQL’e bağlanmak için Kullanıcı adı ve Parola soran ekran belirecektir. Eğer Oracle veritabanını siz kurduysanız buraya sys/sifre as sysdba yazarak SQL’e bağlanabilirsiniz. Burada şifre veritabanı kurulurken sys kullanıcısı için oluşturulan paroladır. İstemci bir bilgisayardan veritabanına bağlanmak istiyorsanız, veritabanı yöneticisinin size verdiği kullanıcı adı ve parolayı yazıp SQL’e bağlanabilirsiniz. Bu aşamadan sonra SQL> yazısının hemen yanına komutlar yazılarak çalıştırılabilir.
CREATE Komutu
Tablo, view, vb. veritabanı nesnelerini oluşturmada kullanılan komuttur. SQL komutları ile veritabanında işlem yapılabilmesi için, kullanılacak tablolar tanımlanmalıdır. Yazılış biçimi aşağıdaki gibidir:
• CREATE TABLE tablo_adı (sütun_adı_1 veri tipi, Sütun_adı_2 veri tipi, …………);
Bir komut yazılırken birden fazla satıra bölünerek yazılabilir. Birinci satıra komutun bir kısmını yazdıktan sonra Enter tuşuna basılarak istenirse alt satıra geçilir. Alt satıra geçerken satır numarasını belirten 2 rakamı
kendiliğinden ekrana gelir ve 2. satır komutları yazılmaya devam edilir. Benzer şekilde başka satırlar da eklenebilir. Komut yazım işlemi bittikten sonra en sona noktalı virgül (;) yazılarak Enter tuşuna basılır ve komut çalıştırılır.
ALTER TABLE Komutu
Daha önceden oluşturulmuş bir tablonun yapısını değiştirmek için ALTER TABLE komutu kullanılır;
ALTER TABLE tablo_adı ADD | MODIFY | DROP (<sütun_adı> veri tipi <sütun kısaltması>)
ALTER komutuyla tablolara yeni bir alan ve kısıtlama eklenebilir, var olan alan ve kısıtlamaların durumu değiştirilebilir veya tablodan kısıtlamalar silinebilir.
DROP TABLE Komutu
Bir Tabloyu silmek için DROP deyimi kullanılır. Genel kullanım şekli:
DROP TABLE tablo_adı [CASCADE CONSTRAINTS];
Köşeli parantez içerisindeki tanım kullanılırsa ilişkili tablolarda ana tablo silinince detay tablolarında otomatik olarak silinmesi sağlanır. Eğer bu seçenek kullanılmazsa diğer tablolarla ilişkisi bulunan bir tablo silinemez. Tablo ancak ilişkiler kaldırıldıktan sonra silinebilir.
DESCIRIBE Komutu
Bir tablonun yapısını görmek için DESC[IRIBE] komutu kullanılır. Bu komut ile tanımlanan tabloların alan bilgileri alınır. Tablo alanları, alanların veri tipleri unutulduğunda veya kontrol edilmek istenildiğinde sıkça kullanılan bir komuttur. Genel kullanım şekli:
DESC tablo_adı
INSERT Komutu
Bir tabloya bilgi eklemek için kullanılan komuttur. Genel kullanım şekli aşağıdaki gibidir;
INSERT INTO tablo_adı VALUES (deger1, deger2, değer3, …)
Sütunlara yazılan alanların değerleri sayılardan oluşuyor ise, sayı direk olarak yazılmalı, karakterlerden oluşuyor ise ifade tek tırnak işareti arasına alınarak yazılmalıdır. Her alan için yazılacak değerler tablodaki sütun sırasına göre ve her bir değer yazıldıktan sonra aralarına virgül işareti konularak yazılmalıdır. Tabloya kayıt ekleme işlemi bu şekilde tek tek INSERT komutu ile yapılır.
SQL Plus’ta her kayıt için INSERT komutu tek tek yazılabileceği gibi, tüm insert komutları Notepad gibi bir editörde yazılarak dosya uzantısı .sql olarak kaydedilir (örneğin ekleme.sql) ve daha sonra SQL’de iken
SQL> START c:\ekleme.sql
komutu ile çalıştırılarak ekleme.sql dosyasındaki tüm işlemler veritabanına yazılabilir.
SELECT Komutu
Veri tabanındaki tablo veya tablolardan istenilen özellikteki verileri seçip listeleme için kullanılan komuttur. Genel kullanımı aşağıdaki gibidir:
SELECT [DISTINCT|ALL] <sütun(lar)> FROM <tablo_adı(lar)> [WHERE <şart(lar)>] [GROUP BY <sütunlar>] [HAVING <grup kısıtlaması>] [ORDER BY <sütun(lar) [ASC | DESC ]> ]
Select komutundan sonra listelenmesi istenilen sütunların isimleri aralarına virgül işareti konularak yan yana yazılır. Tablonun bütün sütunlarının listelenmesi için “*” karakteri kullanılır. FROM dan sonra listeleme yapılacak tablo/tabloların isimleri yazılır. Eğer aynı SQL cümleciği ile birkaç tablo üzerinde işlem yapılmak istenirse tablo isimleri arasına virgül konulmalıdır.
Tablo içerisinde istenilen bir şarta uygun kayıtların listelenmesi istenirse “WHERE” yardımcı sözcüğü kullanılır ve sözcüğün yanına gerekli şart yazılır. Ayrıca select sözcüğünün yanına sadece listelenmesi istenilen alanların adları yazılabilir.
SQL dilinde where ifadesinden sonra yazılan şartta, karşılaştırılan alan bilgisi rakamsal ifade ise aynen yazılarak, karakter ise alan bilgisi tek tırnak işareti arasına alınarak yazılmalıdır.
WHERE kısmında kullanılabilecek operatörler şunlardır:
= eşittir > büyüktür < küçüktür >= büyük veya eşittir <= küçük veya eşittir <> eşit değildir
LIKE belirtilen ifadenin içinde geçenlere göre seçim yapar. Örneğin;
SELECT Hasta_No, Hasta_Adi, Adres FROM Hastalar WHERE Hasta_Adi LIKE ‘M%’;
Bu sorgu, Hasta_Adi ‘M’ ile başlayan kayıtları seçer ve getirir.
Diğer bir örnek:
SELECT Hasta_No, Hasta_Adi, Adres FROM Hastalar WHERE Hasta_Adi LIKE ‘_h%’;
Bu sorgu, Hasta_Adi’nın ikinci harfi ‘h’ olan kayıtları seçer ve getirir. ‘%’ simgesi birden fazla karakter yerine, ‘_’ simgesi ise tek bir karakter yerine kullanılır.
AND, OR ve NOT, SQL’de kullanılan mantıksal operatörlerdir. Kümeleme operatörleri ise datalar üzerinde gruplama yapmayı sağlayan BETWEEN, IN
operatörleridir. Bu operatörlerin hepsi where ile birlikte kullanılmalıdır.
Distinct: SQL’de bir tablo içinde bazı alanlarda birbirinin aynı olan kayıtlar bulunabilir. Aynı olan kayıtların listeleme sırasında bir kez yazılması için DISTINCT kullanılır.
UPDATE Komutu
Tablodaki bir kayıt veya kayıtlar güncellenmek istenirse UPDATE komutu kullanılır. Genel kullanım şekli;
UPDATE tablo_adı SET sütun_adı_1=değer1, sütun_adı_2=değer2, … WHERE kosul;
DELETE Komutu
Tablodaki bir kayıt veya kayıtlar silinmek istenirse DELETE komutu kullanılır. Genel kullanım şekli;
DELETE FROM tablo_adı WHERE kosul;
SUM Fonksiyonu
Belirtilen sütundaki bütün değerlerin toplamını alır. Genel kullanım şekli;
Select SUM(sütun_adı) FROM tablo_adı;
AVG Fonksiyonu
Belirtilen sütundaki bütün değerlerin ortalamasını alır. Genel kullanım şekli;
SELECT AVG(sütun_adı) FROM tablo_adı;
MAX Fonksiyonu
Belirtilen sütundaki en büyük değeri verir. Genel kullanım şekli;
SELECT MAX(sütun_adı) FROM tablo_adı;
MIN Fonksiyonu
Belirtilen sütundaki en küçük değeri verir. Genel kullanım şekli;
SELECT MIN(sütun_adı) FROM tablo_adı;
COUNT Fonksiyonu
Tablo içinde, herhangi bir sayma işlemi gerçekleştirmek için kullanılır. COUNT fonksiyonu sorgu sonucu dönen kayıt sayısını verir. Eğer parametre olarak “*” girilirse tablodaki tüm kayıt sayısını verir. Parametre olarak bir sütun adı verilirse, o sütundaki içeriği NULL (boşluk) olmayan tüm kayıt sayısını verir. Genel kullanım şekli;
SELECT COUNT(sütun_adı) FROM tablo_adı;
GROUP BY Deyimi “GROUP BY” yardımcı sözcüğü bir alana göre kayıtları gruplamak için kullanılır. Genel kullanımı aşağıdaki gibidir:
SELET [ DISTINCT | ALL ] <sütun_adları> FROM <tablo_adı> [WHERE <şart>] [GROUP BY <sütunlar>]
HAVING Deyimi
Grup by deyimi kullanılırken, sorguda koşul verilmesi gerekiyorsa HAVING kullanılır. HAVING deyimi GROUP BY deyimi ile gruplanan kayıtlar üzerinde kısıtlama yapmayı sağlar. Genel kullanım şekli;
SELET [ DISTINCT | ALL ] <sütun_adları> FROM <tablo_adı> [WHERE <şart>] [GROUP BY <sütunlar>] [HAVING <grup kısaltması>]
HAVING deyimi SELECT komutunda GROUP BY bulunmadığı zaman geçersizdir. HAVING deyimini izleyen ifade içinde SUM, COUNT(*), AVG, MAX ya da MIN fonksiyonlarından biri bulunmalıdır. WHERE deyimi bir tablonun tek satırları üzerinde işlem yapan koşullarda geçerlidir. Bazı durumlarda HAVING ve WHERE deyimleri, birlikte SELECT komutu içinde kullanılabilir.
SQL’de İki Tablodan Farklı Alanları Listeleme (Join)
Veritabanı kayıtları oluşturulurken, tekrar eden verileri azaltmak için, bütün bilgiler bir tabloda değil de birkaç tablo üzerinde tutulur. Bu verilerin daha düzenli olmasını, gereksiz veri tekrarlarının engellenmesini ve veri yönetimini kolaylaştırır.
Birden fazla tablo üzerinde işlem yapılacağı zaman; select cümleciğinden sonra tablo_adı.tablo_alanları aralarına virgül konularak yazılır ve kullanılacak tablolar from cümleciğinden sonra aralarına virgül konularak yazılır. Daha sonra da WHERE şartı ile tablolar arasındaki ilişkili ortak alanlar eşitlenir. Buradaki en önemli özelliğin iki tablo arasında ilişkili ortak bir alanın olması gerektiğidir.
VIEW (Görünüm)
Görünümler veri tabanında tanımı olan tablolardan sorgulama sonucunda elde edilir. Tabloların tersine fiziksel bir yer tutmazlar. Uygulamalarda pratik imkanlar sağlarlar. Görünüm oluşturabilmek için Select cümlesi kullanılması gerekir. Bir görünüm bir veya daha fazla tablodan oluşturulabileceği gibi bir başka görünümden (view) de oluşturulabilir.
View’ ler tıpkı tablolar gibi işlem görürler. Ama fiziksel olarak diskte yer kaplamazlar. View’lerin faydaları;
a. Tablolardan değişik kullanıcı gruplarına uygun alanların ayrılması sağlanır. Bu da güvenlik açısından önemlidir. b. Birkaç tablodan elde edilen sürekli kullanılan karmaşık sorgulardan view oluşturularak, sürekli hazır tutulur ve her seferinde bu karmaşık sorgu yazılmak yerine view den seçim yapılır.
CREATE USER Komutu
Kullanıcı oluşturmayı sağlar. Kullanıcı veritabanı nesnelerinin sahibidir. Kullanıcılar, nesneleri oluşturur, kullanır ve silerler. Oracle veritabanı ilk kurulduğunda SYS ve SYSTEM kullanıcıları otomatik olarak tanımlanır.
SYS kullanıcısı veri sözlüğünün sahibi olan kullanıcıdır. yazarak eklenen veriyi veritabanında kalıcı hale getiririz. Tüm nesneleri oluşturma hakkına sahiptir ve diğer bütün Veya eklenen veriyi kalıcı hale getirmeden, ekleme kullanıcıların nesnelerine erişebilir. işlemini iptal etmek istersek,
“CREATE USER” komutunu SYS ve SYSTEM Rollback; kullanıcıları standart olarak kullanabilir. Bu hak diğer komutunu yazmalıyız. kullanıcılara da verilebilir. Kullanıcı oluşturmak için genel kullanım şekli;
CREATE USER memur IDENTIFIED BY memur11;
şeklindedir. Burada memur adında bir kullanıcı oluşturulmuştur. Kullanıcının şifresi IDENTIFIED BY ile “memur11” olarak belirtilmiştir.
CREATE ROLE Komutu
Rol oluşturmayı sağlar. Rol veritabanındaki hakların toplu haline denir. Veritabanı yöneticisi rolleri kullanarak sistemin güvenliğini daha kolay sağlayabilir.
CREATE ROLE sec; GRANT SELECT ON Hastalar TO sec;
Yukarıdaki örnekte sec isimli bir rol oluşturulmuştur. Daha sonra bu role Hastalar tablosu üzerinde seçme işlemi yapma hakkı verilmiştir. Böylece bu rolün atandığı kullanıcı Hastalar tablosu üzerinde “SELECT” komutunu çalıştırabilir. Bunun dışındaki insert, update, delete vb. komutları çalıştıramaz.
GRANT Komutu
Sistem ya da nesne haklarının kullanıcılara veya rollere atanması için kullanılan komuttur.
GRANT DELETE ON Hastalar TO memur;
Yukarıdaki örnekte memur kullanıcısına Hastalar tablosunda silme yapma yetkisi verilmiştir.
REVOKE Komutu
Sistem ya da nesne haklarının kullanıcılardan veya rollerden geri alınması için kullanılan komuttur.
REVOKE DELETE ON Hastalar FROM memur;
Yukarıdaki örnekte memur kullanıcısından Hastalar tablosunda silme yapma yetkisi geri alınmıştır.
Hareket İşleme (Commit ve Rollback Komutları)
Veritabanlarını doğal olarak aynı anda çok sayıda kişi kullanmaktadır. Kullanıcı veri ekleyebilir, veriyi değiştirebilir, hatta silebilir. Verinin değiştirlmesi üzerinde etkili olan DML komutları (insert, update, delete) çalıştırıldığında, veritabanı hareketleri oluşur. Başlayan bir hareket Commit veya Rollback komutu çalıştrılıncaya kadar sona ermez ve sonuçları kalıcı değildir. Bu komutlardan biri veya bir DDL komutu (Create table vb.) çalıştırıldığında da hareket sona erer.
Örneğin Hastalar tablosuna insert komutu ile yeni bir hasta ekledikten sonra,
Commit;