SAĞ406U-SAĞLIK İŞLETMELERİNDE FİNANSAL YÖNETİM
Ünite 4: Sağlık Kurumlarında Finansal Planlama ve Bütçeleme
Finansal Planlama ve Bütçeleme
Sağlık kurumlarının finans yöneticilerinin iyi bir finansal planlama ve bütçeleme yapabilmeleri, sağlık sektörü hizmetlerinin toplum refahını yükseltecek derecede adil dağılmasını sağlamak için öncelikle plan, bütçe, planlama kavramları ve proforma finansal tabloların bilinmesinde fayda vardır.
Finansal Planlamada Temel Kavramlar
Planlama; amaçların ve bunlara erişmek için gerekli araçların seçimi ya da belirlenmesi olarak tanımlanmaktadır.
Finansal planlama ise genel anlamda; işletmelerin tümünü ya da herhangi bir birimini ilgilendiren, gelecekteki hareket tarzının ilkelerini saptama süreci veya işlerin rastlantıya bırakılmayacak bir projeye göre yürütülmesi ve kararların önceden alınması olarak tanımlanır.
Bütçeleme; gelecekte gerçekleşmesi beklenen gelir ve giderlerin tahminlenmesi faaliyetidir. Bütçe, hesaplanan kısa süreli ayrıntılı bir faaliyetken plan daha genel bir kavramdır.
Ana bütçe; sağlık kurumu işletmesinin tüm faaliyet alanlarını kapsayacak şekilde hazırlanmış olan bütçe türüdür. Özel bütçe; sağlık kurumu işletmesinin faaliyetlerini oluşturan alt faaliyet birimlerinden biri veya birkaçı için hazırlanmış olan bütçe türüdür. Faaliyet bütçesi; sağlık kurumu işletmesinin faaliyetlerini oluşturan her alt faaliyet biriminin, faaliyetlerinin ve sorumluluklarının belirlendiği kontrol odaklı hazırlanan bütçe türüdür. Finansal bütçe, sağlık kurumu işletmesinin hazırlanan bütçe dönemi içerisindeki nakit varlıklarındaki değişiminin belirlenmesi amacıyla hazırlanmış bütçelerdir.
Finansal Planlama Türleri
Finansal planlama türleri sürelerine ve amaçlarına göre finansal planlar olmak üzere ikiye ayrılır.
Finansal Planlama ve Bütçeleme İlkeleri
Finansal planlama ve bütçelemeden etkin yararlanabilmek için birtakım ilkelere uygun hareket edilmesi gereklidir.
Finansal Planlama Teknikleri
Finansal planların hazırlanmasında birçok model kullanılmaktadır. Finansal planların bileşenleri; girdiler, planlama modeli ve çıktılar olmak üzere üç tanedir.
Özel Sağlık Kurumlarında Bütçeleme
Özel sağlık kurumları da diğer işletmeler gibi hedef, amaç ve politikalarına uygun olarak planlama yapmaktadırlar. Özel sağlık kurumlarında bütçeleme raporları 1 yıllık dönemi baz almaktadır. Özel sağlık kurumlarında bütçeleme işlemleri işletme bütçelerinin hazırlanması ile yapılan faaliyetler dizisidir.
Özel Sağlık Kurumu Satış Bütçesi
İşletme bütçesinin oluşturulmasının ilk aşaması satış bütçesinin düzenlenmesidir. İşletme bütçeleri özel sağlık kurumunun gelir ve giderlerinin belirlenerek oluşturulması sürecini kapsamaktadır. Satış bütçesi, işletme bütçesinin gelir yönünü oluşturmaktadır.
Özel Sağlık Kurumu Üretim Bütçesi
Finansal planlama türleri sürelerine ve amaçlarına göre finansal planlar olmak üzere ikiye ayrılır.
Özel Sağlık Kurumu Faaliyet Giderleri Bütçesi
Sağlık kurumlarının faaliyet giderlerini sağlık üretim maliyeti dışında kalan genel yönetim giderleri, finansman giderleri, pazarlama ve araştırma giderleri oluşturmaktadır.
Özel Sağlık Kurumu Yatırım Bütçesi
Sağlık kurumlarının faaliyetlerini etkin, verimli ve ekonomik bir şekilde gerçekleştirebilmesi için bu gelişmeleri iyi takip etmesi gerekmektedir. Gelişmeleri takip etmek ve başarılı faaliyet sürdürmek için de gerek maddi gerek maddi olmayan varlıklara yatırım yapmak gereklidir.
Proforma Finansal Tabloların Hazırlanması
Proforma finansal tablolar; sağlık kurumu işletmesinin belirli bir dönem içerisinde gerçekleştireceği faaliyetlerin sonunda sahip olacağı varlıkları ve bu varlıkları temin edeceği kaynakların ne miktarda olacağının, bütçelenen dönem sonunda sahip olunacak varlıklar için ilave ne kadar kaynağa ihtiyaç duyulacağının ve ilgili dönem sonucunda işletmenin elde edeceği gelirlerin ve giderlerin tutarlarının ve faaliyet sonucunun ne kadar olacağının belirlenmesi için hazırlanan tablolardır.
Satışların Yüzdesine Göre Proforma Finansal Tablo Hazırlanması
Satışların yüzdesi yöntemi, satışlar belirli bir oranda arttığında ortaya çıkacak fon gereksiniminin saptanmasında kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem satışlar ile finansal tablo kalemleri arasındaki ilişkilerden hareket eder.
Regresyon Yöntemine Göre Proforma Finansal Tablo Hazırlanması
Bu yöntemde satışlarla satışların doğrudan ilişkili olduğu finansal tablo kalemleri arasındaki ilişki uzun dönem için ortaya konmaktadır.
Oranlar Yöntemine Göre Proforma Finansal Tablo Hazırlanması
Oranlar yöntemine göre proforma finansal tablo hazırlanması daha çok yeni kurulan işletmeler tarafından tercih edilmektedir. Bu yöntemin kullanılabilmesi için sağlık sektörünün genel ortalamalarının bilinmesi gerekmektedir.
Nakit Bütçesi
Nakit bütçesi kısa dönemli finansal planlamanın en temel araçlarından birisidir. Nakit bütçesi; gelecek dönemlere ilişkin nakit giriş ve çıkışlarının tahmin edilip özetlendiği bütçedir. Bu bütçesinin hazırlanmasındaki amaç, ele alınan döneme ilişkin kurumun nakit ihtiyaçlarının ve fazlalıklarının önceden tespit edilmesidir.
Kamu Sağlık Kurumlarında Bütçeleme
Türkiye’de kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerinin hazırlanması, uygulanması ve denetimi işlemleri “5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu” kapsamında yapılmaktadır.
Kamu sağlık kurumları da bu kanun kapsamında bütçe hazırlamaktadır. Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kurumları genel bütçe, üniversite hastaneleri özel bütçe uygulamaktadırlar.
Genel ve Özel Bütçe Sistemi
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrolü kapsamında bütçelerde “Analitik Bütçe Sistemi” hazırlanmakta ve uygulanmaktadır. Analitik bütçe sınıflaması; 2004 yılında uygulanmasına başlanan, kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi, ekonomik sınıflamaları kapsayan sınıflamadır.
Genel ve Özel Bütçe Hazırlama Süreci
Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı sitesinde Aralık 2019’da yayımlanan bütçe hazırlama takvimine göre; bütçe hazırlama süreci 11 ana süreçten oluşmaktadır.
Döner Sermaye İşletmeleri ve Döner Sermaye İşletmeleri Bütçesi
Genel bütçe ile özel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin görevleri ile ilgili ortaya çıkan fiyatlandırılması mümkün ve uygun nitelikteki mal ve hizmetlerin üretimi veya satışını gerçekleştirmek üzere bir veya birden fazla işletme için tahsis edilen sermayeye döner sermaye ve bu amaçla kurulan ve tüzel kişiliği olmayan işletmelere de döner sermaye işletmesi denir.
Döner Sermaye İşletmeleri Bütçesinin Hazırlanması, Onaylanması ve Uygulama
Döner sermaye işletme bütçeleri Sağlık Bakanlığı ile Bağlı Kuruluşlarının Döner Sermaye İşletmeleri Hakkında Yönetmelik Madde 11’de düzenlenmiştir. Buna göre bütçeler metin kısmı ile ekli cetvellerden ve yıl içerisinde yapılacak giderler ile gelirlerden oluşur.