Sağlık Bilimlerinde ve Yönetiminde Etik — Ünite 1 Soru-Cevap

Sağlık yönetimi toplumun sağlığını korumak ve

tedavi etmek için her türlü planlama ve önlem çabaları olarak tanımlanabilir.

Günümüzde bir sağlık yöneticisi, finansmandan insan

kaynakları yönetimine, iletişimden otel işletmecili-

ğine, yemek hizmetlerinden satın alma süreçlerine,

adil ve etik kararlarla hesap verebilir olmaya kadar

birçok konuda liyakat sahibi uzmanlardan oluşmak-

tadır.

Etik, insanın diğer varlıklarla belli normlar

çerçevesinde gerçekleşen ilişkilerini tamamını, bu

ilişkilerle insanın ilgili varlıklara dönük eylemlerini

düzenleyerek anlamlandıran kural, ilke ve değerler

bütünü biçiminde tanımlanabilir. Etik, ahlak anla-

mında kullanıldığında üst düzey bir felsefi düşünce

hâlini alır.

Etik en genel anlamda teorik ve uygulamalı etik; felsefi

açıdan ise normatif etik, uygulamalı etik ve meta-etik biçiminde sınıflandırılmaktadır. Normatif etik, ahlak olgusunun temel değerlerini ve bu değerlerin geliştirilmesini incelemekte;

uygulamalı etik insan, toplum ve kültürlerin ahlaklılığının

betimlenmesi ve bu konularda çalışmaların yapılmasını in3celemekte; meta-etik de ahlakın nedenselliğini incelemektedir

Belli bir dönemde bireyin, toplumsal bir sınıfın, bir milletin ve de bir

kültürün yaşamında yer alan ve onların

eylemlerine yön veren yasak, inanç, değer,

norm vb. topluluğudur.

Norm, yargılamaların ve değerlendirmelerin kendine göre yapıldığı ölçüt; uyulmak zorunda olunan kural biçiminde tanımlanabilir.

Normatif etik, insanlara hayatlarında rehber olur

ve böylelikle de onlara hayatlarında kullanacakları

normları sağlar. Normatif etik; etik ilkeleri kapsa-

yan teorilere dayanarak bireylerin neyi yapıp neyi

yapmaması gerektiğini belirleyen, ahlaki açıdan

kabul gören ve görmeyen davranışları ortaya koyan

standartların, kuralların ve ilkelerin belirlenmesi-

ne odaklanmaktadır.

İnsanın birtakım ödev ve yükümlülükleri olduğunu savunan etik teori

Erdem etiği, felsefi olarak teleolojik ve deon-

tolojik etik teorilerinden daha eskidir. Teleolojik

etik teorisi iyi ve yararlı sonuçların önemini, de-

ontolojik etik teorisi ödev, yükümlülükler ve ev-

rensel ahlak yasası gibi kavramları vurgularken er-

dem etiği; ahlaki hayatın belirleyici unsuru olarak

kişinin karakterini ve erdemini vurgular. Erdem

etiği temel olarak iyi bir hayat ve iyi bir insanın

nasıl olması gerektiğiyle ilgilenir ve karakterin

önemini belirtir.

Egoizm; bir kişinin, kendisi dışındakilere karşı

bir yükümlülüğünün veya bir fedakârlığının olma-

dığını öne sürerek davranışların ancak kişinin ken-

disi için en yüksek iyi olduğu durumlarda yerine

getirilmesi gerektiğini savunur.

Betimleyici etik, bilimsel yaklaşımın ahlak

alanına uygulanmasıdır. Betimleyici etikte, norm

belirtme veya kural koyma yerine, yalnızca insan

eylemlerinin gözlemlenerek bu eylemlerin sonuçla-

rının betimlenmesi esastır.

Meta-etik, etik ve ahlakı yargıların doğasını ve

gerekçelendirilmesini inceler. Meta-etik normatif

etik tarafından koyulan ahlaki yargıları tartışır ve

bunlardaki kavramları analiz eder. Meta-etik ge-

nelde ahlaki kavramların anlamını ahlakı ve dini

temel alarak inceler.

Uygulamalı etik, normatif etik teorilerini belirli pratik sorunlara uygulayan bir etik dalıdır.

Mesleki etik, belirli meslek gruplarının mesleklerine ilişkin oluşturdukları, meslek üyeleri için emredici olan, onları mesleklerini icra ederken belirli bir biçimde davranmaya zorlayan, meslek grubunun kişisel eğilimlerini sınırlandıran; yetersiz ve ilkesiz meslek üyelerini meslekten dışlayan,

meslek içi rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkelerinin tamamıdır.

Yönetim etiği, etik konusunun yönetim süreçleriyle ilişkilendirildiği ve yönetimin işlevlerinin etik açıdan ele alındığı bir alandır. Yönetim etiği, genel anlamda her düzeydeki yöneticilere yönetim görevini

yerine getirirken yol gösterecek davranışlar olarak tanımlanmaktadır.

20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan iş ahlakı arayışları

ve yaklaşımları, ilgili kaynaklarda aşağıdaki gibi belli

dönemlere ayrılarak incelenmektedir:

• Ahlak Arayan İş Dünyası (1900-1920)

• Profesyonellik ve İş Ahlakı (1920-1950)

• İş Dünyası ve Büyüyen Karmaşıklık (1950-1970)

• İş Ahlakında Düzen Getirme Girişimleri (1970-1990)

• Küresel İş Ahlakı (1990-2000)

sağlık yöneticisinin görevleri aşağıda sıralanmıştır:

• Kurumun idari, mali ve teknik hizmetleri-

nin yürütülmesinde misyon, vizyon, temel

hedef ve değerlerinin belirlenmesinde; ka-

lite, standardizasyon ve akreditasyon çalış-

maları ile performans değerlendirmesinde

görev alır.

• Kurumun finansal yönetim politikalarının

belirlenmesi, uygulaması ve yönetilmesinde

görev alır.

• Kurumun muhasebe, bütçe, mali analiz ve

maliyet analizi faaliyetlerini yürütür.

• Sağlık hizmetleri sunumunun planlanması,

yürütülmesi ve sonuçlarının değerlendiril-

mesi sürecinde görev alır.

• Kurumda tıbbi ve hasta bakımı dışında ve-

rilen hizmetlerin organizasyonu, yürütül-

mesi ve denetimini sağlar.

• Kurumda kriz ve afet planının hazırlanması

ve yürütülmesi çalışmalarından görev alır.

• Hastalıkların tanıları ve ameliyatlarının

uluslararası hastalıklar kod sistemine göre

kaydedilmesi, tıbbi ve idari istatistiklerinin

tutulması, saklanması, değerlendirilmesi ve

raporlanmasında görev alır.

• Kurumun genel ve tıbbi arşiv hizmetleri ile

hastane bilgi sistemlerinin yürütülmesinde

görev alır.

• Sağlık yönetimi alanına ilişkin politikalar

geliştirir, planlamalar yapar veya bu çalış-

malarda görev alır.

Bu kurallar aşağıda verilmiştir:

1. Görevin yerine getirilmesinde kamu hizmeti bilinci

2. Halka hizmet bilinci

3. Hizmet standartlarına uyma

4. Amaç ve misyona bağlılık

5. Dürüstlük ve tarafsızlık

6. Nezaket ve saygı

7. Yetkili makamlara bildirim

8. Saygınlık ve güven

9. Çıkar çatışmasından kaçınma

10. Görev ve yetkilerin menfaat sağlamak amacıyla kullanılmaması

11. Kamu malları ve kaynaklarının kullanımı

12. Savurganlıktan kaçınma

13. Hediye alma ve menfaat sağlama yasağı

14. Bağlayıcı açıklamalar ve gerçek dışı beyan

15. Eski kamu görevlileriyle ilişkiler

16. Bilgi verme, saydamlık ve katılımcılık

17. Yöneticilerin hesap verme sorumluluğu

18. Mal bildiriminde bulunma

Kurumsal etik eğitimleri ile aşağıdaki davranışların kurum düzeyinde

geliştirilmesi amaçlanmaktadır:

• Ahlaki davranış kazanmayı güçlendirme

• Ahlaki davranışları geliştirme

• Ahlaki deneyimi artırma

Aşağıda iş ahlakı konusunda hazırlanacak bir eğitim programında gözetilecek ilkeler verilmiştir:

• Eğitim programları yöneticiler ve diğer çalışanlar için içerik, yöntem, süre gibi konularda farklı olarak düzenlenmelidir.

• Ahlaki sorunlar her zaman açık olmayabilir ve çelişkiler içerebilir. Bu nedenle sorunları açıklamada senaryolar kullanılmalıdır.

• Ahlak teorileri karmaşık ve belirsiz durumlarda karar vermeye rehberlik eder. Öncelikle yöneticilere ahlak teorileri konularında bilgi verilmelidir.

• Eğitimlerde ahlaka uygun davranılması, etik kodlara kararlı bir biçimde uyulması ve çalışanların etik kodlara uyması gerektiği vurgulanmalıdır.

• İş ahlakı konusunda gerçek hayattan alınan örnek olaylar üzerinden soru-cevap şeklinde eğitim verilmelidir.