yaşadığı ikilemdir. Bu seçeneklerin içerisinden, Giriş diğerlerine göre daha iyi olanı belirlemesi
İkilem; istenmeyen seçeneklerden birinin, çoğunlukla iki gerekmektedir. Böylesi durumlarda ‘yanlışların seçenekten birinin tercih edilmesine yol açan çatışma, başka yanlışlarla düzeltilemeyeceği’ ilkesinden sorun veya kararsızlık durumudur. Etik ikilem ise günlük hareketle ikinci bir yanlışa düşmemek hayatımızda da çok sık karşılaşabildiğimiz bir durum hedeflenmektedir. Basit bir örnekle; borcu olarak; birisi korunduğunda diğeri korunamayan iki veya ödemek için hırsızlık yapmayı düşünmeme gibi... birini (ya da bir kaçını) korumak için diğerlerini göz ardı 2. Seçeneklerin birçoğunun veya hepsinin iyi etmek zorunluluğunun bulunduğu ikiden fazla değerin olduğu ve birisi seçildiğinde diğerlerinden çatışma hâlini anlatmaktadır. Hastanelerdeki sağlık vazgeçilmesinin gerektiği durumlarda yaşanan yöneticileri; hastanedeki işlerin düzenlenip yürütülmesi; ikilemlerdir. Bu durumda tarafsız yaklaşım ve gerekli personelin ve araç gereçlerin bölümlere temini; kriterlerle iyilerin arasından en iyiyi belirlemek hastane bütçesinin hazırlanması ve hasta bakım hizmet gerekmektedir. Örnek: Bir kamu görevine ücretlerinin belirlenmesi gibi yükümlülüklerden sorumlu atamada, aynı okuldan ve aynı diploma olan kişilerdir. Kurumun en verimli şekilde çalışmasını derecesiyle mezun olan, yapılan sınavlarda da sağlamak için; aynı performansı gösteren iki aday arasından birisinin tercih edilmesi... • Hastane için gerekli mal ve malzemenin alınması, 3. Verilecek kararın, farklı kişi ve gruplar üzerinde depolanması ve dağıtımının sağlanması, farklı etkisinin ve sonuçlarının olacağı • Hastane binasının, eşyaların ve cihazların tıbbi durumlarda yaşanan ikilemlerdir. Örnek: Doğal gerekliliklere göre hazır tutulması, gerekli bakım- güzelliği ve tarihî niteliği olan bir yere köprü onarımlarının zamanında yapılması, veya baraj yapılması ile ilgili bir kararın • Gerekli güvenlik önlemlerinin alınması, verilmesi durumunda, bazı vatandaşlar trafiğin • İdari birimlerin görev, yetki ve sorumluluklarının rahatlayacağını ya da elektrik üretimine katkı belirlenmesi ve buna göre idare edilmesi, sağlayacağını düşünerek karardan memnun • Kurumun periyodik çalışma düzenlerinin olabilecek; bazıları ise çevreyi olumsuz vaktinde ve doğru bir şekilde hazırlanarak etkileyeceğini düşünerek karara karşı organizasyonun aksamadan yürümesinin çıkabilecektir. sağlanması, 4. Verilecek kararın sonucundan, karar verenin • Hastanenin mevcut durum analizlerinin yapılması kendisinin veya yakınlarının olumlu veya ve geleceğe yönelik ihtiyaçların saptanması ve olumsuz; dolaylı veya dolaysız etkilenecekleri gerekli işlemlerin yapılması, durumlarda yaşanan ve çıkar çatışmasının • Bulaşıcı hastalık durumlarının ve ölümlerin, devreye girdiği ikilemlerdir. Örnek: Bir kamu kurumun bağlı bulunduğu sağlık amirine günü görevlisi, amcasının arsasının da bulunduğu bir gününe ayrıntılı şekilde bildirilmesi, yerin kamulaştırılmasına karar verecek bir • Bağlı bulunduğu Sağlık ve Sosyal Güvenlik kurulun içinde yer almaktadır. Bu durumda, söz Bakanlığındaki hukuki ve mali zorunluluklarının konusu kamu görevlisi, kamulaştırma kararının zamanında yerine getirilmesi gibi görüşüleceği toplantıya katılmamalıdır. sorumluluklarla yükümlüdür. Hastane etik kurulu, sağlık çalışanlarına rutin hizmetleri Yöneticilerin sözel yeteneğinin normalin üzerinde olması, sırasında karşılaştıkları etik ikilemleri çözmede yardımcı duygusal zekâya sahip olmaları, başkaları ile iyi iletişim olan, hastalara ve hekimlere etik farkındalık eğitimleri kurabilmeleri, yeniliklere açık olmaları, dikkatli ve düzenleyerek yardımcı olan, değişik birimlerden yönetime sorumluluk sahibi kimseler olmaları gerekmektedir. yansıyan her türlü etik sorun ve ikilemin değerlendirildiği Yöneticilerin, entellektüel seviyelerinin, sosyal ve hastanenin etik ilkelerinin belirlendiği kuruldur. özelliklerinin ve problem çözme becerisi gibi bireysel özelliklerinin bulunması ve kendisini tahlil edip olası Sağlık yöneticilerinin yaşayacakları ikilemleri en alt eksiklerinin farkında olması hedeflenmektedir. Bilinçli düzeye indirecek olan ekip çalışmasında olması gereken yöneticilerin, personelin ruh sağlığını etkileyebilecek yönetsel koşulları ise aşağıdaki maddeler ile belirlemek unsurlara dikkat ederek gerekli tedbirleri almaları mümkündür:
beklenmekte ve pozitif etik yaklaşımın, etik ikilemleri 1. İş görenlerin düşüncelerine önem veren, onları azaltacağı ve iş doyumunu da olumlu yönde etkileyeceği karar süreçlerine ortak eden ve insana saygılı bir belirtilmektedir. yönetim anlayışına sahip olmak.
Karşılaşılan etik ikilemlere daha yakından baktığımızda, 2. Ekip üyelerinin görev çakışmaları ve bunları dört grupta ele almak mümkündür: çatışmalarını önleyebilmek için yetki ve sorumluluklarının tanımlanmasını 1. Yöneticinin seçeneklerin hiçbirinin tam gerçekleştirmek. anlamıyla tatmin edici olmadığı durumlarda
3. Ekip üyelerine karar verme ve uygulama belirlemek amacıyla bir test geliştirilmiş ve bir kişinin, bir yönünden yeterli yetki vererek onların özerklik konuda karar vermeden önce şu altı soruya cevap vermesi kazanmasını sağlamak. gerekliliği üzerinde durulmuştur: 4. Bireylerin kendi kendilerini geliştirebilmeleri ve 1. Bu karar doğru mu? ekip çalışmasının etkinliliğini artırmak için gerekli koşulları sağlamak. “Bu kararla, bana nasıl davranılmasını istiyorsam ben de 5. Yöneticilerin ve çalışanların değişime açık öyle mi davranmış olacağım?” sorusuna yanıt vererek olmaları fikrini aşılamak. kararın doğruluk/yanlışlık; objektiflik/subjektiflik; 6. En önemlisi de üst yönetimin, ekip yaklaşımının eksiklik/fazlalık gibi yönlerinin değerlendirilmesi temel ilkelerini kavrayıp desteklemesidir. Çünkü hedeflenmelidir.
yönetimin desteği olmadan ekip çalışmasını 2. Bu karar adil mi? uygulamak mümkün olmamaktadır. Yine empatik bir yaklaşımla “Bu karar benim hakkımda Karar Verme Süreci ve Eleştirel Düşünme verilmiş olsaydı, tutumum nasıl olurdu?” sorusuna cevap Karar verme süreci; çok yönlü düşünmeyi, olasılıkları aranmasının, doğru karara yaklaştırıcı olacağı belir- hesaplamayı, karardan etkilenecek olanların durumlarını tilmektedir.
ve grup görüşlerini önemseyip dikkate almayı 3. Eğer birisi zarar görecekse bu kim? gerektirirken, etik karar verme ise adalet, haklar, dürüstlük Bireyin kazanmayı mı kaybetmeyi mi hak ettiğine yönelik ve hakkaniyet gibi etik ilkeler doğrultusunda hareket karar vermeyi sağlayan ve faydacılık kavramına dayalı bir etmeyi gerektirmektedir. Etikte incelenen konular, insan sorudur. eylemlerinin amacı, ahlaki yükümlülüğün niteliği, vicdan, ödev kavramı ve bunları inceleyen çeşitli felsefi sistemler 4. Vereceğim karar, gazetelerin birinci sayfasında yer iken, uygulamalı ahlak, kişinin kendisine ve başkalarına alsaydı, kendimi rahat hisseder miydim?” karşı yükümlülükleri ve ilişkilerini ele almaktadır Türk Çoğunluğun gazetelerin ilk sayfasına baktığını Psikologlar Derneği (2004) etik karar verme sürecindeki düşündüğümüzde, bu sayfanın etkisini hatırlamak aşamaları şu şekilde açıklamışlardır: kolaylaşır. Bu soruya verilen “Hayır!” cevabı, ikinci bir
1. Etik sorunun ve gerçekleştiği bağlamın soru olarak “Niçin?” sorusunu ve bu soruya verilecek belirlenmesi, dürüst bir cevabın ise sorunun doğru tanımlanmasına 2. Olası eylem seçeneklerinin belirlenmesi, yardımcı olacağı açıktır.
3. Bunların her birinin kısa ve uzun vadeli yarar ve 5. Aileme, çocuğuma veya akrabalarıma kararımı zararlarının belirlenmesi, söyleyebilir miyim? 4. Tüm ilke ve kuralları değerlendirip, eylem Söylenecek sözlerin veya yapılacak işlerin bireyin olasılıklarından birinin seçilmesi, yakınlarınca bilinmesi, bireyi rahatsız edecekse, bu 5. Bu yönde harekete geçilmesi ve sonucun durumum gözden geçirilmesi gerektiği ortadadır. sorumluluğunun alınması, 6. Bu eylemin sonucunun değerlendirilmesi ve 6. Olay nasıl seziliyor? 7. Eğer sorun çözülmemiş ise diğer olasılıkların Verilecek olan kararın sonuçları çok yönlü ve iyi bir devreye girmesi. şekilde düşünülürken sezgilere de dikkat edilmesi
Bireyin çevresinde neler olup bittiğini anlamasına yönelik gerekliliği üzerinde durulur. Duyarlı kişilerin, olayların yapıcı bir çözümleme ve problemlerin tanımlanmasında, kötü yönlerini hissedebilecekleri ve bu nedenle de böylesi herhangi bir amaca yönelik çalışmaların başlamasında, bir kuşku durumunda, nedenlerini inceleyip ortaya karar vermede, geriye dönük değerlendirmelerde koyarak doğru karara ulaşabilecekleri dile getirilmektedir.
kullanılabilecek olan eleştirel düşünme, problem çözme ve Bu altı sorunun gönül rahatlığıyla yanıtlanmasının, alınan akıl yürütmede kullanılması gereken bir düşünme kararın etik açıdan doğru olduğuna işaret ettiği sürecidir. Eleştirel düşünme ve problem çözme becerisine bildirilmektedir. Yöneticinin karar verme şekli, onun sahip yöneticiler, olumsuz duygu ve düşüncelerle baş edip dünyayı algılayış şekliyle yakından ilişkili iken, öğüt uygun çözüm yolları üretebildikleri gibi çalışanları da bu liderlerince biçimlenen örgütsel kültürdeki temel unsurları yönde destekleyerek eleştirel düşünme eğilimlerini ve ise davranışlar, inançlar, değerler ve varsayımlar problem çözme becerilerinin gelişimini sağlayacak eğitim oluşturmaktadır. programlarının yapılması ve stratejilerin oluşturulmasını temin ederek, iş doyumunu ve örgüte bağlılığı Değerler ve Kültürel Farklılıklar artırabilecek ve etik ikilemlerle karşılaşma sıklığını da Değerler, insanın iyi ve olgun bir karakter geliştirmesinde azaltabilmektedirler. rehberlik eden önemli kılavuzlar olarak kabul edilmekte
Bentley College İş Etiği Merkezinin Geliştirdiği Test ve yaşama sevincinin çoğalmasının, huzur ve mutluluğun artmasında da etkili olduğu görülmektedirler. Boston’da Bentley College İş Etiği Merkezinde, davranışların etik ilkelere uygun olup olmadığını
Değerler; günlük eylem ve davranışlara rehberlik eden boyutu, bireyin duygusal olarak “istenir olanın” yanında ilkeler oldukları gibi kişinin hayat tarzını ve yönünü olduğunu belirtir. Davranışsal yönü ise, uyarılan değerin belirleme açısından da önemlidirler. İnsana yapması müdahaleci özelliğinin bireyi harekete geçirmesini anlatır. gereken ve yapamaması gerekeni öneren değerler dört Kişisel değerler; grupta incelenebilir: • Kişinin inançlarıdır, 1. ÖDEV: Bireyin üstlenmiş olduğu rolden • Arzuladığı sonuç (amaç) veya davranışlarıyla beklenen davranışları anlatır. ilgilidir, 2. ERDEM: İyi insanı tanımlayan özelliklerin • Kişinin yaptıkları, kişi tarafından içselleştirme bütününü dile getirir. imkânı verir, 3. İLKE: Davranışlara biçim veren temel doğruları • Belirli durumların ötesindedir, ifade eder. • Kişinin seçim ve davranışını belirlemesini ve 4. TOPLUMUN ÇIKARI: Toplum genelinin olayları algılayış şeklini ve değerlendirmesini yararına olan eylemlere ışık tutar. yönlendirir,
Değerler, etik normlar, davranışlar ve politikalar bireylerin • Kişiye özel önem sırasına göre sıralanırlar, yaşamlarına, organizasyonların hedeflerine ve • Bireyin sosyal rollerini seçip gerçekleştirmesinde medeniyetlere bağlı olarak kültürden kültüre, toplumdan rehberlik ederler, topluma değişiklikler göstermektedir. Bu sebeple kamu • Sosyal kontrol ve baskı araçları olabildikleri gibi, yararının gerçekleşmesinde oldukça önemli olan etik • Dayanışma aracı olarak da işlev görür ve ortak ilkeler, kabul edilebilir davranışların minimum değerlere sahip olanları birleştirirler. özelliklerini ortaya koyarak yapılacak işlerde standartları Amaç değerler; ben-merkezli ve “öz saygı, başarı” gibi saptamayı hedeflemektedir. Bu da güveni sağlayıp kendi hayat amaçlarıyla ilgili kişisel değerler ile başkaları- meşruiyeti sağlamaktadır. Diğer temel değerler; prensipli merkezli ve “kardeşlik, dünya barışı” gibi kişiler arası olma anlamında süreklilik, prensiplerin birbiriyle uyum hayat amaçları ile ilgili sosyal değerleri içerir. içinde olmasıyla işlemlerin belli bir standartta yürütülmesi anlamında tutarlılık ve kişilerin benimseyeceği belli Kişisel değerler ve bunların, insanların davranışlarına ilkeler çerçevesinde birbirine karşı davranışlarını ifade etkilerini gösteren çalışmaların bulgularından bazılarının eden karşılıklı ilişkiler olarak belirtilmektedir. Kamu yö- şu şekilde olduğu ifade edilmektedir (Bulut D, ve İşman, neticilerinin ahlaki davranışlarının neler olabileceğiyle Ç., 2004 280-281): ilgili çerçeve sunan paradigmalardan biri olan bürokratik etik; verimlilik, yararlılık, uzmanlık, sadakat ve hesap • Çok sayıda arkadaşı olan bireylerin, başkalarıyla verebilirlik şeklinde beş değeri öne çıkarmaktadır. Teoloji yakın ilişkiler kurma değeri yüksek iken, kendini ve instrumentalizm süreçlerini kullanarak devamlılık ve ait hissetme değeri yüksek olanların grup tutarlılığını sağlayan bürokratik etiği bir dereceye kadar faaliyetlerini daha çok sevdikleri görülmüştür. yumuşatan demokratik etik çok net sınırlara sahip değildir. • Politik değere önem verenlerin, belirgin amacı güç Demokratik etik değerlerinin açıklanmasında farklı bir yol elde etmek olan ve bu gücü diğerlerini etkilemede takip edilmekte ve değerler, çok sayıda yazarın katkısıyla kullanan, siyasi yönleri ağır basan, yönetici şekillenip, şekillenmeye de devam etmektedir. olabilmek için kulüplere, partilere katılarak gelişme ve ilerleme fırsatlarını kaçırmadan çalışarak sosyal Kişisel Değerler statü kazanmayı ve tanınmayı hedefleyen
İnsanların davranışlarını anlamada önemli bir kavram olan davranışlar içinde oldukları gözlenmiştir. “Kişisel Değerler”; bireylerin hayatına yön veren ve • Sosyal ve insani değerleri önemseyenler için deneyimleri sonucunda duygusal sistemleriyle de hayat biçimlerini belirleyecek derecede önemli bağlantılı olarak geliştirdikleri, düzenlenmiş biliş özetleri olan olgunun sevgi olduğu; bu kişilerin kibar, ve değişen çevresel uyaranlara karşı bireysel bü- yardımsever, bencil olmama ile özgürlüğe değer tünlüklerini sağlayan ilkeler olarak tanımlanabilir. verme gibi özellikleriyle tanındıkları ve gerçek Bireylere ait öğrenilmiş inançlar olan kişisel değerler, dostluğu yakalama ve diğer insanların bireylerin kişiliklerinin ve bilişsel sistemlerinin bir parçası mutluluğuna katkıda bulunma hedefine sahip olarak onların düşünce ve davranışlarını yönlendirirler; oldukları görülmüştür. karşılaştıkları problemleri çözmede, karar vermede, • Estetik değerleri ağır basanların ilgi alanlarını motivasyonlarını sağlamada, kişisel gelişimlerini güzellik, simetri, uyum, şekil ve ahenk sürdürmede bireylerin yaşamını derinden etkiler ve oluştururken; bu kişilerin parayı sadece bu varoluşlarının anlamına katkıda bulunurlar. değerlere ulaşmada bir araç olarak görmekte oldukları gözlenmiştir. Kişisel değerlerin bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutları vardır ve kişisel değerler, var olanın zihinsel • Teorik değerleri önemseyenler, düşünmek, temsili olan istenir olanı yansıtırlar. Kişinin sahip olduğu öğrenmek, analiz etmek, sonuç çıkarmak, değerin bilişsel yönü onun, “istenir olana” ulaşmak için ne açıklamak, kanıtlamak, bilgi ve gerçeğe ulaşmak
yapması gerektiğini bildiği anlamına gelir. Duygusal
için bilgiyi sistematik bir şekilde düzenleyerek yararı) arasındaki çatışma durumu olarak biriktirme eğilimindedirler. tanımlanmaktadır. Özel olarak ise, kurum görevlisinin • Hayatı bir mücadele olarak gören ve ekonomik kişisel menfaatinin, kurumsal görev ve sorumluluklarını değerleri önceleyenlerin ise ilgi alanları fayda yerine getirmesini olumsuz bir şekilde etkilemesiyle ortaya kavramına dayandığı için onlarda, kaynakların çıkan; kurumsal görevi ile kendi özel menfaati arasındaki akılcı kullanımı ile başarıya hemen ulaştırmayan çatışma ile ilgilidir. maddi çıkar çatışması; bu kişilerin bilginin gereksizliği inancı hakimdir ve bu kişiler ihalelere giren bir şirketin mülküne veya hisselerine sahip yararlılığı kazanç ve zenginlikle ölçmektedirler. olmasını ya da bu şirkette görevinin bulunmasını, hediye kabul etmeyi veya ikinci işten gelir kazanmayı Değerlerin Çatışması içermektedir. Mali boyutu bulunmayan maddi olmayan
Sağlık etiği, sağlık hizmetleri sunumunda sağlık çıkar çatışması ise kişisel veya aile ilişkilerinden ya da profesyonellerinin erdemli davranmak adına neleri kültürel yakınlıklardan kaynaklanabilmektedir. yapmaları ve nelerden kaçınmaları gerektiğini konu edinip; doğru tercihleri yapmayı, doğru bakım ve tedaviyi Doğrudan kişisel olmayıp, çıkar çatışmasına konu olan sağlamayı, hasta ve hasta yakınlarıyla etkin iletişim başka menfaatler de söz konusu olmaktadır. Bu nedenle kurmayı gerekli kılmaktadır. Toplum odaklı sağlık çıkar çatışması türleri üç başlık hâlinde ele alınmaktadır:
hizmetini önceleyen halk sağlığı etiği, toplumun çıkarını 1. Kurum görevlisinin görevini yerine getirirken ön plana çıkararak sağlığın geliştirilmesine yönelik özel çıkarlarının etkisinde kalacağı bir faaliyetlere önem vermekte ve bulaşıcı hastalıklar, doğal konumda bulunması durumunda, gerçek çıkar afetlerin sebep olduğu sağlık sorunları, yoksulluk ve çatışması. açlıkla mücadele gibi konulara öncelik vermektedir. 2. Kurum görevlisinin görevini yerine getirirken
Sağlık profesyonellerinin yoksulluk, doğal felaketler ve özel çıkarlarının etkisinde kalacağı bir savaş durumlarında sağlık hizmeti sunumunda konumda görünmesi durumunda, algılanan karşılaştıkları etik problemler ve etik ikilemlerin çıkar çatışması. temelinde şu hususların etkili olduğu görülmüştür: 3. Kurum görevlisinin ileride görevini yerine getirirken özel çıkarlarının etkisinde kalacağı • Kaynakların sınırlı olması, bir konumda bulunması durumunda da, • Eşitsizlik, potansiyel çıkar çatışması. Örneğin bir kurum, • Uluslararası yardım kuruluşlarının politikaları ve ofis donanımını sağlaması amacıyla ilan gündemleri, verdiğinde tekliflerin değerlendiren kurulun • Hekimlerin ve hemşirelerin rolleri ve üyelerinden birisi, ihaleye teklif veren etkileşimleriyle ilgili algılanan normlar. şirketlerden birisinin hisselerine sahip olsa, bu durum kurul üyesinin ön yargısız karar verme Duygusal Zeka yeteneğini etkileyebilir veya etkileyeceği
Duygusal zekânın; duyguların farkında olma, duyguları düşünülebilir. Aynı şekilde, işe alım komitesinde kontrol etme, kendini motive etme, empati ve sosyal beceriler bulunanlardan birinin, işe başvuran adaylardan olmak üzere beş yetkinlikten meydana gelmektedir. Duygusal birisi ile yakın ilişkisinin bulunduğu durumda da zekâsı yüksek olanların, entellektüel zekâsı yüksek olanlara çıkar çatışmasının, komitenin alacağı kararı oranla anlamlı bir hayat sürerek amaçlarına ulaşmış başarılı etkileyeceği ya da etkilemesinin bekleneceği bireyler oldukları görülmektedir. Duygusal zekânın, düşünülebilir. çalışanlar arasındaki saygı ve sevgiyi besleyeceği; iletişimi daha etkin kılacağı; örgütsel vatandaşlık davranışını Çıkar çatışmasının bulunduğu durumlarda, ‘yolsuzluk’ güçlendireceği; motivasyonu artıracağı; daha huzurlu bir veya ‘yozlaşma’ ihtimali yüksektir. Yolsuzlukla çalışma ortamı yaratarak iş tatminini sağlayacağı ve sonuç mücadelenin toplumsal bir uzlaşma ve çok yönlü olarak da hem yaşam kalitesini hem de iş performansını stratejiler belirleyerek yapılabileceği kabul edilmektedir. olumlu yönde etkileyeceği belirtilmektedir. Yöneticinin Mücadelede karşılaşılan sorunlar; toplumsal uzlaşmayı duygusal zekâsının yüksek olması, çalışanlarını daha esnek sağlamaya çalışan, yolsuzluğu oluşmadan önlemeyi ve yaratıcı olma yönünde teşvik edeceği, onların iş hedefleyen ve bireylerden çok sistemleri ele alan “Ulusal doyumlarını artırabilmelerini sağlayacağı; bu nedenle sağlık Dürüstlük Sistemi” kavramının geliştirilmesini yöneticileri için duygusal zekânın önemli bir beceri olduğu sağlamıştır. Ulusal Dürüstlük Sistemi; her biri diğerinden bilinmelidir. Yaşamın ilk yıllarından itibaren gelişmeye bağımsız, ancak başarılı bir mücadele için hepsinin sağlam başladığı kabul edilen duygusal zekânın her yaşta olması gereken sekiz sütunla ifade edilmektedir. geliştirilebileceği kabul edilmekte; literatürde duygusal Sütunların üzerinde ise sürdürülebilir kalkınma topu zekânın eğitimle geliştirilebileceği vurgulanmaktadır. bulunmaktadır. Bir sütun zayıf olduğunda yük, diğerlerine aktarılacağından birkaçı zayıf olduğunda evin çatısı Çıkar Çatışması eğilecek ve sürdürülebilir kalkınma topu sallanacaktır.
Güven duyulması gereken bir konumda bulunan herhangi bir kimsenin kişisel çıkarı ile göreviyle ilgili çıkar (kamu
Çıkar çatışması, “kamu makamının özel menfaat için kapıdan kapıya bilgi verilmesi işlemini ve tanıtım kötüye kullanılmasını” oluşturarak adil olmayan davranış faaliyetlerini içeren ‘Kullanım Amaçlı Tıbbi Ürünlerin için potansiyel taşımaktadır. Reklamının Yapılmasına İlişkin Konsey Direktifi’ yayımlamıştır. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Tavsiye Kararına (No. 2000, 10) göre: Sosyal pazarlama, müşteri odaklı pazarlamayla (ürün, fiyat, yer ve promosyon gibi kriterlerin) birlikte toplum içi 1. Kamu görevlilerinin resmî görevlerini tarafsız ve ortaklıkları geliştirme; verilecek hizmetin konusuyla ilgili objektif bir şekilde icra etmelerini etkileyen ya da politikaları oluşturma; yaygınlaştırma stratejilerini ve etkiliyormuş gibi gözüken şahsi çıkarlara sahip projeye ek fon kaynaklarını sağlanma faaliyetlerini de olmaları hâlinde çıkar çatışması ortaya çıkar. içermektedir. Amaç; odak noktası daima davranışlar 2. Kamu görevlilerinin şahsi çıkarları kendisine, olacak şekilde, organizasyonun faaliyetlerini yürütürken ailesine, yakın akrabalarına, arkadaşlarına ya da hiçbir finansal fayda beklemeden açık ve adil bir biçimde iş bağlantısı veya siyasi ilişkileri olduğu kişi ya davranış değişimini pazarlamaktır. Davranış değişikliğine da kuruluşlara sağlanan her türlü menfaati içerir. odaklanılmış olması sosyal pazarlamayı, ticari Bunun yanı sıra onlarla ilgili mali ya da diğer pazarlamadan ayırmaktadır. Kâr amacı gütmeyen türlerdeki her türlü yükümlülüğü kapsar. kurumlar, sosyal pazarlama anlayışı ile kendi hedef 3. Kamu görevlisi diğer kişilerin böyle bir durumda kitlelerinin problemlerini çözme ve isteklerini olduğunu bilen tek kişi olduğu için aşağıdaki karşılamanın yanı sıra toplumsal çıkarları koruma konularda şahsi sorumluluğa sahiptir: Herhangi konusunda da büyük bir rol üstlenmektedir. bir potansiyel ya da gerçek çıkar çatışması Uygulayacakları sosyal pazarlama faaliyetleri sonucunda, konusunda uyanık olmak; Bu tip bir çıkar daha sağlam ve nitelikli bilgi ile daha katılımcı bir çatışmasından kaçınmak için gerekli adımları yönetim oluşması hedeflenmektedir. “Sosyal pazarlama atmak; Bu tip bir çıkar çatışmasının farkına varır anlayışında, öncelikle hedef alınan kitlenin belirlenmesi, varmaz bunu üstlerine bildirmek; Böyle bir bu hedef kitlenin problemlerine, istek ve ihtiyaçlarına durumlarda geri çekilmek ya da çıkar çatışmasın- uygun sosyal malların, başka bir ifadeyle sosyal dan kaynaklanan herhangi bir menfaatten çözümlerin, sosyal fiyatla, uygun zaman ve yerde kendisini tecrit etmek için verilecek nihai karara sunulması, sosyal tutundurma ile bu faaliyetlerden hedef razı olmak. kitlenin, toplumun ve yönetimlerin haberdar edilmesi 4. Böyle durumlarla karşılaştıklarında, kamu gerekmektedir”. görevlileri herhangi bir çıkar çatışmasına sahip olmadıklarını beyan etmelidirler. Sağlık kurumları açısından sosyal pazarlama, kâr amacı 5. Kamusal hizmet sunmaya aday biri ya da gütmeyen sağlık kurumlarının, hedef pazarlarının kamusal hizmette yeni bir göreve gelen biri ihtiyaçlarını karşılamak ve hizmet alanların beğenisini tarafından deklare edilen herhangi bir çıkar kazanmak üzerine odaklanmaktadır. Pazarlama çatışması göreve atanmadan önce çözüme faaliyetlerini önemseyen sağlık kurumu, pazarlama bağlanmalıdır.” araştırmalarıyla çevre hakkında daha yeterli ve güvenilir bilgiler toplayarak faaliyetlerini kime yönelteceğini ve Promosyon nasıl bir mesaj verilmesi gerektiğini tam olarak bilinmeli;
Tıp Dili Kılavuzu ‘promosyon’u “yükselme, ilerleme; hastalar ile daha iyi iletişim kurabilecek; sorunlarını, tanıtım” şeklinde tanımlamaktadır. Türk Tabipleri hizmet sunduğu toplumla daha kolay paylaşabilecektir. Birliğinin belirlediği hekimlerin endüstri ile ilişkilerinde Toplum satın aldığı hizmetin arkasında kimin olduğunu uyması gereken temel ilkelerden birisi de promosyona bilmek istediğinden, güven ve itibar kazanmak, gerçekte yöneliktir: “Tanıtım (promosyon) etkinlikleri hekimlerin kim olduklarını ortaya koymak zorundadır. eğitimine ve hasta bakımına katkı sağlayacak şekilde olmalı ve hekimin endüstri ve temsilcisine karşı bir Yasal Sınırlamalar
yükümlülük duymasına yol açmayacak biçimde açık Yasal düzenlemeler, etik bir kararsızlık söz konusu olarak yapılmalıdır.” olduğunda yöneticilerin başvuru kaynağı olmaktadır. Ancak, birbiriyle çatışan değerler söz konusu olduğunda İlaç sektörüne ilişkin olarak Dünya Sağlık Örgütünün çok fazla bir şey söyleyemeyebilirler. Bazı durumlarda 1988’de kabul ettiği ‘Tıbbi İlaç Promosyonu Etik yasaların ve diğer hukuki düzenlemelerin, kurumda ortaya Kriterleri’ bu konudaki temel ilkeleri çizmektedir. Uluslar çıkan ahlak dışı davranışları tanımlamakta yetersiz arası İlaç Üreticileri Federasyonu (IFPMA) tarafından kalabildiği; böyle yasal boşlukların bulunduğu “gri düzenlenen Farmasötik Ürünleri Pazarlama Yöntemleri alanlarda” karşılaşılan ikilemlerin çözümünde görevlilere Yönergesi’nin 1. maddesinde ise tanıtımın dürüst, yardımcı olmak amacıyla belirlenen etik ilke ve kanıtlanabilir ve objektif unsurlar içermesi gerektiği ifade standartların, en az yasalar kadar önemli olduğu edilmektedir. Avrupa Konseyi, tıbbi ürünlerin reklamı, belirtilmektedir. ürünlerin reçete edilmesinin, tedarikinin, satışının ve tüketiminin promosyonu amacıyla tasarlanmış her türlü
Yönetim etiğine ilişkin ilke ve değerler şu şekilde tanımlanmaktadır (Şen, 2012):
• “İyi davranışta bulunma ve kötü davranışlardan kaçınma konusunda, kamu görevlilerine rehberlik ederler, • Devlete ve kamu görevlilerine olan güveni artırırlar, yönetimin meşruiyetini geliştirirler ve devlet-halk bütünleşmesini sağlarlar, • Kamu kurumlarındaki yönetsel davranış standartlarını yükseltirler, • Değerlerin çatıştığı durumlarda karar vericilere ve uygulamacılara yol gösterirler, • Sosyal dokuyu, ekonomik gelişmeyi, demokrasiyi ve hukuk devletini güçlendirirler. • Kamu hizmetlerinin maliyetini düşürür ve kalitesini yükseltirler”.
Yöneticilere iyi işleri yapma ve kötü işlerden sakınma bakımından yol gösterici ve halkın, kamu örgütlerine güvenini sağlayarak hükûmetin meşruiyetini gerçekleştirici etik ilkeler; kabul edilebilir davranışların minimum özelliklerini ortaya koyarlar. Kamu yararı için oldukça önemlidirler. Mükemmel bir toplumun var olması için çaba içerisinde olan etik, iyi eylem yargısına varmaya çalışırken bireyi düşünmeye yönelterek eğitmektedir. İhmal edilerek köreltilmeye veya eğitilerek geliştirilmeye açık olan vicdan, akıl ve duygulardan yararlanan bir yeti olduğundan örgütlerde vicdan eğitimi ile ilgili konulara ağırlık verilmelidir. Vicdanını eğitmekte olan yöneticiler, değerlendirmelerini yaparken veya başkaları hakkında karar verirken de onlara saygı duyacak ve her birinin değerli olduğunu unutmayacaktır; işe alımlarda, terfilerde ya da iş başarısını değerlendirmelerinde tüm çalışanlarına ve işe başvuran adaylara eşit haklar ve fırsatlar verecektir.
Profesyonel yönetim anlayışını bütünleyen etik ilkeleri yöneticilerin örgütlerinde egemen kılmaları, onların çalışmalarını kolaylaştırarak ekip anlayışı içerisinde daha verimli çalışmalarına yol açabilecektir.