Acil Sağlık Hizmetlerinde Kullanılan Tıbbi Ürün ve Cihazlar

Acil durum: Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) belirtildiği şekliyle; ani gelişen hastalık, kaza, yaralanma ve benzeri durumlarda olayın meydana gelmesini takip eden ilk 24 saat içinde tıbbi müdahale gerektiren durumlar ile ivedilikle tıbbi müdahale yapılmadığı veya başka bir sağlık kuruluşuna nakli hâlinde hayatın ve/veya sağlık bütünlüğünün kaybedilme riskinin doğacağı kabul edilen durumlardır.

İlk yardım, herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin tıbbi yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önleyebilmek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut imkânlarla yapılan ilaçsız uygulamalardır. Acil yardım ise, Acil sağlık hizmetleri konusunda özel eğitim görmüş sağlık ekipleri tarafından, tıbbi araç ve gereç desteği ile olay yerinde ve hastaneye nakil sırasında verilen hizmetlerin bütünüdür.

Acil sağlık hizmeti birimleri; temel hizmet ve destek hizmet birimlerinden oluşur. İllerde faaliyet gösteren bütün acil sağlık hizmet birimleri ve hizmetle ilgili diğer birimler sundukları hizmet açısından İl Sağlık Müdürlüğüne karşı sorumludur.

Acil sağlık hizmetlerinde yer alan temel hizmet birimleri: Acil Sağlık Hizmetleri Şube Müdürlüğü, İl Ambulans Servisi Başhekimliği ve Hastane Acil Servisleridir.

Morbidite: Özel bir grup içinde ve belirlenmiş bir zaman diliminde belli bir hastalığa yakalanan ve tanı konulan hastaların sayısı veya oranıdır.
Mortalite: Genel popülasyon içinde belli bir hastalığa bağlı ölüm sayısı veya oranıdır.

Primer tedavi birimi, acil servise ayaktan başvuran, tetkik ihtiyacı olmayan, anamnez ve muayene ile tedavisi planlanabilen hastaların bakıldığı alandır.

Triyaj: Fazla sayıda hasta ya da yaralının olduğu ortamlarda, hem olayın gerçekleştiği yerde hem de sağlık kuruluşlarında uygulanan hızlı bir öncelik belirleme işlemidir.

Acil servislerde ilaç uygulamalarını enteral ve parenteral yol olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Enteral uygulama: En basit anlamıyla ilacın sindirim sistemi yoluyla emilmesidir. Oral, gastrik veya duodenal ve rektal uygulamaları içerir. Parenteral uygulama: Damar içi, kas içi, deri altı ve transdermal yol dahil olmak üzere sindirim sistemi yoluyla ilaç emilimini içermeyen herhangi bir uygulama yolunu ifade eder.

Acil servislerde bulunması gereken asgari tıbbi ürün listesindeki ilaçlar; absorbanlar, anestezik ajanlar, sedatif-hipnotik ajanlar, paralizan ilaçlar, antihistaminikler, akciğerler ile ilgili preparatlar, antikonvülzanlar, elektrolit replasmanları, gastrointestinal ilaçlar, göz, kulak, burun ve boğaz ilaçları, hormonlar, insülinler ve antidiyabetik ajanlar, narkotik olmayan analjezikler, antipiretikler ve opioitler, kardiyovasküler ilaçlar, koagülan ajanlar, kolinesteraz inhibitörleri, psikoterapötik ilaçlar, sistemik kullanım için antibiyotikler, topikal
antibiyotikler, topikal kanama durdurucu ajanlar, toksikoloji ile ilgili antidotlar, trombolitik ajanlar, vitaminler, plazma hacmi arttırıcılar ve parenteral replasman sıvıları, kadın hastalıkları ve doğum ile ilgili ilaçlar, hiperamonyemi (kanda amonyak veya bileşenlerinin düzeyinin artması) acil tedavisi için ilaçlar ve diğer ilaçlar olarak gruplandırılmıştır.

Antikonvülzanlar ya da diğer adıyla antiepileptik ilaçlar epilepsi nöbetleri, bipolar bozukluk,
nöropatik ağrı gibi durumların önlenmesinde ve tedavisinde kullanılan ilaç grubudur.

Antikoagülan ajanlar trombin üretimini ve/veya aktivasyonunu inhibe ederek kan pıhtısı (trombüs) ilişkili olayların gelişimini önlediklerinden acil servislerde sıklıkla kullanılan ilaç grubudur.

Kolinesteraz inhibitörleri, asetilkolinesteraz (AChE) inhibitörleri veya antikolinesterazlar olarak da bilinmektedir. Bu ilaçlar, asetilkolinin (ACh) asetat ve koline normal olarak parçalanmasını engelleyen ve böylece merkezî ve periferik sinir sisteminde bulunan asetilkolinin etki seviyelerini ve süresini arttırırlar. Bu ilaçlar myastenia gravis (MG), glokom ve Alzheimer hastalığı için kullanılmaktadır.

Kendi kendine yeterli soluk alamama durumu olarak da tanımlanabilen solunum yetmezliği olan hastaları solunum cihazına bağlayabilmek için ağızdan nefes borusuna ulaşan bir boru
takmak gerekir. Bu boru takma işlemine entübasyon denir.

Acil servislerde kullanılan en yaygın ağrı kesici/analjezikler asetaminofen (parasetamol), steroit olmayan antienflamatuvar ilaçlar ve opioitlerdir.

KED kurtarma yeleği, omurga ve boyun kırıklarında hastanın güvenli bir şekilde taşınmasında kullanılır. Acil yardım ambulanslarında bulundurulması zorunlu bir ilk yardım malzemesidir. Ambulanslardan başka, itfaiye ve AKUT gibi araçlarda da KED Kurtarma Yeleği kullanılır.

Kapnografi cihazı: Solunum sırasındaoluşan karbondioksit (CO2) kısmi basıncının hava yolundan sayısal olarak ölçülmesi için kullanılan tıbbi cihazdır.

Acil yardım ambulanslarında, hasta nakil ambulanslarına ek olarak, faraş sedye, KED (Kendrick extrication device) kurtarma yeleği, transport ventilatör cihazı (erişkin ve pediatrik kullanımına uygun basınca (10-50 cmH2O) ayarlanabilir, PEEP valfli), enjektör pompası, monitörlü defibrilatör, kalp monitörü, ısı izolasyonlu kap, acil doğum seti, kapnografi cihazı ve yanık seti (alüminyum veya jel esaslı yanık örtüsü, yanık sargısı ve kompresler) bulundurulmalıdır.

• Temel yaşam desteği,
• İleri travma yaşam desteği,
• İleri kardiyak yaşam desteği,
• Yoğun bakım gerektirmeyen hastaların müşahede biriminde takibi,
• Ayaktan hasta bakımı

Acil hastaların pratisyen hekimlerce karşılandığı, dahili veya cerrahi branşlardan en az birer uzmanın sorumluluğunda, 24 saat kesintisiz hizmet esasına dayalı olarak uzman düzeyinde acil sağlık hizmetinin verilebildiği, diğer branş uzmanlarının ise ihtiyaca göre icap (evde nöbet) yöntemi ile acil sağlık hizmeti sunduğu acil servislerdir. 

Bünyesinde Dahiliye, Genel cerrahi, Kadın hastalıkları ve doğum, Çocuk sağlığı ve hastalıkları, Ortopedi ve travmatoloji ile Beyin cerrahi, Kardiyoloji, Nöroloji, Anestezi ve reanimasyon branşlarında ve bu branşlara ilave olarak hasta yoğunluğuna göre gerektiğinde diğer branşlarda da 24 saat kesintisiz hizmet esasına dayalı olarak uzman düzeyinde acil sağlık hizmeti verilebilen acil servislerdir.