Sağlık Hizmetleri Finansman ve Başlıca Finansman Yöntemleri

Sağlık hizmetleri finansmanının temel işlevleri şunlardır:

1) Çeşitli finansman yöntemleri ile gelirlerin toplanması 

2) Toplanan gelirlerin bir havuzda toplanarak yönetilmesi 

3) Sağlık sistemindeki hizmet sağlayıcılara ödemelerin yapılması 

Sağlık Hizmetlerinin finansmanında fonların oluşturulmasında kullanılan başlıca gelir kaynakları şunlardır:

*Doğrudan ve dolaylı vergiler

*Zorunlu sigorta primleri

*Gönüllü sigorta primleri 

*Tıbbi tasarruf hesapları

*Cepten ödemeler

*Krediler, hibeler, bağışlar 

Sağlık hizmetleri sunanlara yapılan ödemelerde kullanılan ödeme yöntemleri şunlardır:

1) Hizmet başına ödeme

2) Gün başına ödeme 

3) Vaka başına başına ödeme 

4) Kişi başına ödeme 

5) Bütçe ödemesi 

6) Ücret ödemesi 

Ülkeler tarafından uygulanan sağlık politikalarının belirlenmesinde kullanılan temel yaklaşımlar şunlardır:

1) Sağlık hizmetlerini toplumsal sorumluluk olarak ele almak

2) Sağlık hizmetlerini bireysel sorumluluk olarak ele almak

Beveridge Modeli'nin avantajları şunlardır:

*Sağlık hizmetlerinden tüm vatandaşların eşit şekilde faydalanabilmesi

*Hizmet kalitesinin devletin kontrolünde olması

*Kişi başına düşen sağlık harcamalarının düşük olması 

Beveridge Modeli'nin dezavantajları şunlardır:

*Sağlık hizmetlerinin aşırı tüketilmesi durumunda gecikmelerin ortaya çıkması

*Ekonomik krizlerde vergi gelirlerinin azalması yüzünden sağlık hizmetlerinin aksama riskinin ortaya çıkması 

Bismarck Modeli'nde sağlık hizmetleri başta özel sektör olmak üzere çeşitli hizmet sağlayıcılar tarafından sunulmaktadır. Sigorta kurulşları hizmet sunucuları ile toplu sözleşmeler yaparak sağlık hizmeti alanlar adına hizmet alımı yapmaktadır. Sağlık riski temelde işçi ve işveren tarafından paylaşılmakta, ancak devlet sağlık harcamaları için oluşturulan havuza vergi geliri aktarmaktadır.  

Beveridge Modeli'nde olduğu gibi vergi tabanlı finansman yönteminin başarılı olması için şunlar gerekir:

*Vergi tabanının geniş olması

*Vergi toplama kapasitesinin yüksek olması

*Vergi sisteminin adil olması 

Ekonomi durgunluk, gelirlerin ve dolayısıyla gelirler üzerinden toplanan vergilerin azalmasına yol açar. Bu durumda sağlık hizmetlerinin finansmanı için yeterli kaynak yaratılamaz ve sağlık hizmetlerinin aksamasına ve sağlık hizmetlerinin ödenmesinde özel sigorta ve cepten ödeme gibi yöntemlere yönelmeye yol açar. 

Sosyal sağlık sigortalarında primlerin gelir ile orantılı olması, sağlık hizmetlerinin finansmanında yüksek gelirli bireylerin daha fazla katkı sağlamasına neden olur. Böylece, gelir daha fazla katkıda bulunan bireylerden daha az katkıda bulunanlara doğru yeniden dağıtılmış olur. 

Sosyal sağlık sigortalarında üst gelir grubundaki bireylerin sigorta kapsamı dışında bırakılması, sigorta sistemindeki üyelerin çoğunluğunun düşük gelir grubundan olmasına yol açmaktadır. Bu durum ise hem sigorta sistemindeki kaynakların kısıtlanmasına hem de yüksek gelirli üyelerin düşükgelirli üyeleri sübvanse etmesine engel olmaktadır. 

Özel sağlık sigortasında düzenlenen poliçelerde sigorta poliçelerinde sigortalının ödeyeceği prim miktarı; yaş, cinsiyet, sağlık durumu gibi özelliklere göre belirlenir. 

Özel sağlık sigortasının başarısını tehdit eden unsurlar ters seçim ve ahlaki tehlike olarak adlandırılan ve asimetrik bilgiden kaynaklanan sorunlardır. Ters seçim sigortalıların poliçe düzenlenirken dürüst bilgi vermemesinden kaynaklanmakta; sağlık harcamalarının beklenmedik şekilde artmasına ve  sistemdeki sigorta primlerinin artmasına yol açmaktadır. Ahlaki tehlike ise sigortalıların sigortaya güvenerek sağlıklarına dikkat etmemelerinden kaynaklanmakta; hizmet taleplerinin, maliyetlerin ve primlerin artmasına yol açmaktadır. Bu sorunları önlemek için sigorta şirketleri ön incelemeler ve denetimler yapabilir. Ancak bunlar da maliyetlerin artmasına neden olmaktadır. 

Sağlık sisteminde hizmet sağlayanlara yapılan ödemelerde kullanıcı katkılarının payının artması finansman yükünün düşük gelirli ve sağlık durumu kötü bireylere kaymasına neden olur. Bu da finansman yükünü topluma yayılmasına ve riskin paylaşılmasına engel olur. 

Toplum tabanlı sağlık sigortasında özel sağlık sigortasının aksine kar amacı güdülmez. Özel sağlık sigortasında prim miktarı bireysel sağlık risklerine göre belirlenmekte;  toplum tabanlı sağlık sigortasında ise prim miktarı bireysel gelire ve sigorta türüne göre belirlenmektedir. 

Sağlık hizmetleri finansmanında kamu özel ortaklığının başarılı olması, hizmetin sağlanacağı alana ve anlaşma şartlarına bağlıdır. 

Sağlık hizmetlerinde sürdürebilirlik, sağlık sisteminin gelecekteki sağlık ihtiyaçlarını karşılama kabiliyetini kaybetmeden bugünkü ihtiyaçlarını karşılama yeteneği olarak tanımlanmaktadır.

Sağlık hizmetlerinde finansal sürdürülebilirlik, sağlık hizmetlerinin gerçekleştirilmesi için sağlanan gelirlerle sağlık hizmetlerinin etkin şekilde sunulması için yapılan harcamaların dengede olması olarak tanımlanmaktadır. 

Gelişmiş ülkelerde finansal sürdürülebilirlik sorunu şu faktörlerden kaynaklanmaktadır:

*Nüfusun yaşlanması 

*Yaşlı bağımlılık oranının artması

*Kronik hastalıklar

*Sağlık hizmetleri talebinin gelirden daha hızlı artması

*Sosyal güvenlik harcamalarının artması

*Teknolojiye paralel harcamaların artması 

Toplumdaki bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi zorlaşabilir. Olası yıkıcı harcamalar hane halkı için finansal krizlere yol açabilir. 

Türkiye'de bulaşıcı hastalıklarla mücadele için devlet yatırımları ilk olarak Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde gerçekleştirilmiştir. 

Türkiye'de tüm nüfusun sağlık güvencesi altına alınması için yapılan yasal düzenlemeler ve değişiklikler, 2003 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında gerçekleştirilmiştir.