15 yaş altı nüfusun, genel nüfus içerisindeki oranı yüksek Giriş ise bu tür toplumların nüfus yapısına genç nüfus adı
Bir ülkenin veya bölgenin nüfus yapısının ve özelliklerinin verilir. bilinmesi sağlık hizmetlerinin sunumu açısından oldukça önemlidir. Sağlık hizmetlerini planlama, örgüt oluşturma, Ülkelerin veya bölgelerin nüfusları, belli yaş gruplarındaki uygulama ve yeniden düzenleme aşamalarında en çok insanların yoğunluklarına göre farklı isimler almaktadır. başvurulan veri kaynağı, bölgenin nüfusu ve nüfus Eğer 65 ve daha üzeri yaştaki insanlar (65+),toplumun yapısıdır. %10’undanfazlaisebu tür toplumların nüfus yapısına yaşlı nüfus adı verilmektedir. Nüfus yapısı, cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, meslek grupları ve çeşitli yaş grupları yönünden dağılım konularını içine 0-14yaş nüfusu tüm topluma oranlandığında%30-40,15-64 almaktadır. Doğum, ölüm, göçler, evlenmeler ve yaş nüfusu%50-60, 65+ yaş nüfusu ise %5-9 oranlarında boşanmalar gibi olaylar ise nüfus dinamiğini yoğunluğa sahip olan bölgelere orta yaşlı nüfus adı verilir. etkilemektedir. Demografi bilimi haricinde coğrafya, Kalkınmakta olan ülkelerin nüfus yapıları bu formdadır.
sosyoloji, ekonomi, tarih, biyoloji, tıp ve istatistik gibi Nüfus Piramidi bilim dalları da nüfus konusu ile oldukça yakından Nüfus pramidi, nüfusun yaş ve cinsiyet yapısını ilgilenmektedir. incelemeyi sağlayan grafiksel bir yöntemdir. Aynı Nüfus, sınırları belirli bir alanda ve belirli bir zamanda zamanda nüfusun yaş ve cinsiyet yapısını bir zaman dilimi yaşayan insan topluluğudur. Ülkemizde nüfus sayımlarını içerisinde değerlendirme olanağı sağlamaktadır. Bu Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) yapmaktadır. Dünya grafiksel yöntemde nüfusun yaşa ve cinsiyete göre nüfusu, ülke nüfusu, kent nüfusu, ilçe nüfusu vb. dağılımı beşerli yaş gruplarına göre gösterilir. 0-4 yaş grubu tabanda, 90+ yaş grubu tavanda olacak şekilde artan Nüfusun Yapısı ve Genel Özellikleri beşli yaş grupları yukarıya doğru orantılı olarak yatay
Nüfus yapısı, cinsiyet, yaş, eğitim, meslek ve çeşitli yaş dikdörtgen çubuklar dizilerek çizilmektedir. Bu şekliyle grupları yönünden dağılım konularını kapsamaktadır. grafik bir piramide benzemektedir. Bu piramitlerin Doğum, ölüm, iç ve dış göçler, evlenme ve boşanma gibi incelenmesi, o nüfusun doğum ve ölüm hareketliliği olaylar ise nüfus büyüklüğünü (artış ya da azalış yönünde) hakkında bir fikir verir. Nüfus pramitleri ülkelerin sosyo- etkilemektedir. ekonomik yapıları hakkında da önemli bilgiler
Belirli bir bölgedeki sağlık ile ilgili hizmetlerin vermektedir.
değerlendirilmesi, tedavi hizmetlerinin yürütmesi ve Nüfus Hız ve Oranları zaman içerisinde yeniden düzenlenmesi çalışmalarında Günümüzde sağlık, eğitim gibi hizmetlerin etkin olarak ilgili bölgenin nüfusu ve nüfusun yapısal özelliklerine verilebilmesi için hizmet verilecek olan hedef toplumun öncelikle başvurulmaktadır. nüfus yapısı ve özelliklerinin bilinmesi gerekir. Eğer bu Nüfus, belirli bir zamanda sınırları belirlenmiş bir bölgede yapı ve özellikler yeterince bilinmiyor veya eldeki veriler yaşayan insan sayısı olarak da tanımlanabilir. Bir ülkenin güvenli değilse yapılan hizmetin etkinliğinden söz etmek ya da bölgenin sağlık ile ilgili istatistiklerinin, hız ve de mümkün olmaz. oranlarının hesaplanmasında bölgenin nüfusu ve nüfusa ait Hız, belirli bir bölgede sağlık olaylarının görülme sıklığını yapısal özelliklerinden yararlanılmaktadır. Nüfus ölçmek için kullanılır. Olayın görülme sayısının, sayımları iki farklı yöntemle yapılır. Bunlar; bölgedeki tüm nüfusa bölünmesiyle elde edilir. Belli bir 1. De facto, sayım anında bireylerin bulundukları zaman dilimi için hesaplanır bölge içerisinde sayılmasıdır. 2000 yılına kadar Oran, bir sağlık olayının diğerine göre ne boyutta Türkiye’de nüfus sayımı bu yöntemle yapılmıştır. olduğunu ifade eder. Hasta sayısının sağlam nüfusa oranı, 2. De juro, sayım anında bireylerin bulundukları 15-49 yaş grubundaki sigara kullanan kadınların, bölge içerisinde değil sürekli oturma yerlerindeki kullanmayanlara oranı gibi (a/b). nüfusta sayılması yöntemidir. Günümüzde nüfus sayımları bu yöntemle yapılmaktadır. Nüfus yoğunluğu, bir bölgedeki toplam nüfusun o yerin yüz ölçümüne (km²) bölünmesi ile elde edilir. Bir bölgede Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi, kişilerin yerleşim km²ye kaç kişinin düştüğünü gösteren ölçüdür. yerlerine göre nüfus bilgilerinin güncel olarak tutulduğu, nüfus hareketlerinin her an izlenebildiği, MERNİS Genel cinsellik oranı, bir bölge veya ülkede toplam nüfus kayıtlarındaki T.C. Kimlik Numarasına göre kişiler ile içerisinde her 100 kadına kaç erkeğin düştüğünü veren bir ikamet adreslerinin eşleştirildiği bir kayıt sistemidir. ölçüdür.
Bir ülkenin ya da bölgenin belirli bir yıl içindeki 30 Yaşa özel cinsellik oranı, bir bölge veya ülkede incelenen Haziran ya da 1 Temmuz tarihindeki nüfusuna Yıl Ortası yaş grubundaki erkek nüfusun aynı bölgedeki o yıl Nüfus (YON) denir. içindeki kadın nüfusuna bölünmesi ile bulunur. Yüzde olarak ifade edilir.
Doğumlar ve Ölümlerle İlgili İstatistikler Perinatal ölüm hızı, bir yıl içerisindeki ölü doğan bebek Sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinde doğumlar sayısı ile canlı doğan fakat 0-6 gün arasında ölen oldukça önemli bir yer tutar. Özellikle hastaneler, bölgeler bebeklerin, o yıldaki tüm canlı doğum sayısına ve ülkeler arası karşılaştırmalarda bebek doğum ve ölüm bölünmesiyle elde edilir.
istatistikleri en önemli sağlık göstergesidir. Bir ülkenin sağlık düzeyini gösteren en önemli ölçütlerden
Doğum ve ölümler arasındaki farka nüfusun doğal artışı biri ana ölüm hızıdır. Hamilelik döneminde hijyenik denir. koşulların olmaması, doğum ve lohusalık dönemlerinde etkili bir sağlık hizmeti alamaması, bölgedeki anne Kaba doğum hızı, belirli bir yıl içindeki canlı doğum ölümlerinin artmasına neden olabilmektedir. Bu hız sayısının yıl ortası nüfusa bölünmesiyle elde edilir ve her hesaplanırken hamile bayan, gebelik dışında farklı bir bin nüfusa kaç tane canlı doğum düştüğünü kaba doğum nedenden ölmüş ise bu ölümler anne ölümleri dışında hızı gösterir. tutulmaktadır.
Belirli bir yılda, doğurgan çağda olan 15-49 yaş Evlenmeler ve Boşanmalarla İlgili İstatistikler grubundaki her 1000 kadına düşen canlı doğum sayısını Bölgede olan evlenmelerin sayısı ve evlenen çiftlerin genel doğurganlık hızı gösterir. özellikleri hakkındaki veriler, ana-çocuk sağlığı ve aile Belirli bir yıl içinde olan canlı doğum sayısının 15-49 yaş planlaması hizmetlerinin örgütlenmesi, yürütümü ve grubu evli kadın yıl ortası nüfusuna bölünmesiyle evli yeniden düzenlenmesi aşamalarının planlanmasında kadınlara özel doğurganlık hızı bulunur. kullanılmaktadır. Evlenmelerle ilgili veri kaynakları ise TÜİK’in yayınladığı Evlenme İstatistikleri, Türkiye nüfus Belirli bir yaş ya da yaş grubundaki kadınların 1 yıl içinde araştırmaları ve özel araştırmalardır. yaptıkları canlı doğum sayısının o yaş grubundaki kadın yıl ortası nüfusuna bölünmesiyle yaşa özel doğurganlık Evlenmelerle ilgili olarak sıklıkla kullanılan hızlar hızı bulunur. aşağıdaki gibi sıralanabilir.
Doğurgan çağda olan kadın nüfusun yaş yapısını dikkate 1. Genel Evlenme Hızı almadan, doğurganlık düzeyi hakkında bilgi veren bir 2. Evlenilebilecek Yaşa Özel Evlenme Hızı istatistiğe toplam doğurganlık hızı denir. 3. Kadınlara Özel Evlenme Hızı 4. Erkeklere Özel Evlenme Hızı Canlı doğum olayı gerçekleştikten sonra bireyin 5. Genel Evlenme Hızı (GEH) yaşamının herhangi bir anında yaşamsal fonksiyonlarının tamamını yitirmesine ölüm adı verilir. Bir bölgedeki ölüm Boşanma, erkek ile kadının, yeni bir evlenme yapacak istatistikleri, sağlık hizmetlerinin planlamasında ve şekilde hukuki bir kararla evliliklerini tamamen sona bölgeler arasındaki karşılaştırmalarda kullanılan önemli erdirmeleridir. Boşanmalar için sıklıkla kullanılan hızlar; verilerdendir. kaba boşanma hızı, genel boşanma hızı, cinsiyete özel boşanma hızı, yaşa ve cinsiyete özel boşanma hızıdır. Kaba ölüm hızı, bir ülke ya da bölgede belirli bir yıl içerisinde gerçekleşen toplam ölüm sayısının yıl ortası Göçlerle İlgili İstatistikler nüfusa oranlanması ile hesaplanır. Göç, kişilerin gönüllü ve zorunlu nedenlere bağlı olarak
Yaşa özel ölüm hızı, bölgede bir yıl içinde incelenen yaş coğrafi alanlar üzerinde yer değiştirmesidir. Bir başka grubunda ölen sayısının, bu yaş grubu yıl ortası nüfusuna ifade ile göç, sürekli yerleşip yaşamak amacıyla bir bölünmesiyle elde edilir. yerleşim yerinden bir başka yerleşim yerine taşınma olayıdır. Göçler gerek ülke içinde farklı bölgeler arasında Genel mortalite hızı, bölgede bir yıl içinde belirli bir gerekse bir ülke ile yabancı ülkeler arasında olan nüfus hastalıktan ölenlerin (mortalite), yıl ortası nüfusa hareketleridir. Nüfusun özellikle yaş ve cinsiyet yapısında bölünmesi ile elde edilir. önemli değişikliklere neden olmaktadır. Göç veren
Bebek ölüm hızı, yıl içinde bir yaşına girmeden ölen kesiminin nüfusu azalırken göç alan kesimlerin ise nüfusu bebeklerin o yıl içerisinde canlı doğan bebek sayısına kontrolsüz şekilde artmaktadır.
bölünmesi ve 1000 ile çarpılmasıyla elde edilir. Her bin Bölge sınırları içinde bir yerleşim yerinden diğerine canlı doğuma karşı kaç bebeğin bir yaşına girmeden yapılan göçe iç göç adı verilmektedir. Bölge sınırları öldüğünü gösterir. Bebek ölüm hızı neonatal ve dışındaki bir yerleşim yerinden, bölgeye yapılan göçe içe postneonatal dönem olarak ikiye ayrılmaktadır. Neonatal göç denir. Bölge sınırları içinden, bölge dışına yapılan dönem, 0-27 günlük dönemde ölen bebekler, postneonatal göçe dışa göç denir. Bir bölgeye olan içe göçlerin dönem ise 28-364 günlük dönemde ölen bebekler için toplamından o bölgeden dışa olan göçlerin toplamının kullanılmaktadır. çıkartılmasıyla net göç elde edilir.
Gebelikte, 28. haftadan sonraki fetüs ölümleri ölü doğum Göçlerle ilgili hesaplanan hızlar; genel göç hızı, iç göç olarak isimlendirilmektedir. hızı, içe göç hızı, dışa göç hızı ve net göç hızıdır.