Sağlık Politikası ve Ekonomi

Sağlık ihtiyacı,

• mikro düzeyde kliniklerde belirlenirken;
• makro düzeyde sağlık hizmetlerini planlanması, kaynak dağıtımının sağlanması ve sağlık sistemlerinin başarı ve başarısızlıklarının değerlendirilmesi şeklinde ele alınmaktadır.

Sağlık hizmetlerinin özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• Sağlık hizmetleri depolanamaz
• Sağlık hizmetlerinin ikamesi yoktur, yerine başka bir hizmet konulamaz ve acil olma özelliği söz konusudur.
• Sağlık hizmetlerinde bilgi asimetrisi ya da asimetrik bilgi vardır.
• Sağlık hizmetleri homojen değildir. Her hastaya göre farklı tedavi uygulandığından sürekli değişebilen bir olgudur.
• Sağlık hizmetlerinde risk ve belirsizlik vardır. Sağlık ihtiyacını önceden kestirmek zor olduğundan maliyetler de belirsizdir.
• Sağlık hizmeti tüketen bireye özel fayda sağlaması yanında topluma dışsal fayda sağlaması nedeniyle yarı kamusal hizmet olarak sınıflandırılır.
• Sağlık hizmetlerinin bir kısmı (Koruyucu sağlık hizmetleri) bölünemeyen hizmet niteliğinde olup tam kamusal mal niteliğindedir.
• Sağlık hizmetlerinde piyasa koşullarında rekabet edilemez.

Sağlık ihtiyacı, sağlıktaki fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik halinde bozulma ya da azalma şeklinde ele alınabileceği gibi sağlığı geliştirme, yaşam kalitesi ve yaşam süresinin uzatılması için sağlık bakımından ya da hizmetlerinden yararlanma şeklinde de ele alınmaktadır.

Sağlık ihtiyacı temelde dört şekilde ele alınmaktadır. Bunlar

• normatif ihtiyaç,
• hissedilen ya da algılanan ihtiyaç,
• ifade edilen ihtiyaç ve
• karşılaştırmalı ihtiyaçtır

Normatif ihtiyaç, gerçek durumla teknik olarak belirlenmiş olması gereken standartlar arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Normatif sağlık ihtiyacı bilimsel ya da kliniksel sağlık ihtiyacı olarak da nitelendirilir.

Hissedilen ihtiyaç; bireyin kişisel, duyguları ya da istekleri ile kendisi tarafından tanımlanan ihtiyaçtır. Hissedilen sağlık ihtiyacı bireyin kendi sağlık ihtiyacı hakkındaki görüş ve algılamalarından ibarettir.

İfade edilen ihtiyaç, hissedilen ihtiyacın eyleme dönüştürülmüş şeklidir. Bireyin herhangi bir mal ya da hizmeti ihtiyaç olarak algılayıp talebe dönüştürmesidir. Hissedilen sağlık ihtiyacı ise, bireyin hissettiği sağlık ihtiyacını karşılamak için harekete geçerek açığa vurmasıdır.

Bireylerin sağlık hizmeti talebi üzerinde cinsiyet, yaş, eğitim vb. bireysel nitelikler başta olmak üzere fiyat ve gelir esneklikleri, sağlık hizmetlerine ulaşmanın kolaylığı, finansman yöntemlerinin etkisi ve sağlık sigortalarının yaygınlığı gibi faktörler etkili olmaktadır.

Sağlık hizmetlerinde fiyatlandırma yaparken tartışılan konular şunlardır:

• Kullanılan yöntemlerin sağlık kuruluşlarının verimliliğini artırıp artırmadığı,
• Ekonomik olarak faaliyetlerin gelişmesine sebep olup olmadığı,
• Toplum sağlık düzeyini ve talebini ne ölçüde etkilediği

Sağlık kuruluşlarının fiyatlandırma yaparken kullandığı temel fiyatlandırma yöntemleri şunlardır:

• Maliyete dayalı fiyatlandırma,
• Rekabete dayalı fiyatlandırma,
• Talebe yönelik fiyatlandırma ve
• Resmi fiyatlandırma

Maliyete dayalı fiyatlandırma yönteminde fiyat, mal ve hizmetin maliyetine yüzde olarak belirlenen kârın eklenmesi ile oluşturulmaktadır. Bu yöntemde “başabaş noktası analizi” öne çıkmaktadır. Başabaş noktası analizinde, toplam maliyetleri karşılayabilmek için ne kadarlık bir üretim hacminin gerçekleştirilmesi gerektiği sorusuna cevap aranmaktadır.

Rekabete dayalı fiyatlandırma yönteminde fiyat, rakip işletmelerin uyguladığı fiyat temel alınarak hesaplanmaktadır. Bu yöntemde hastanenin, rakip hastanelerin uyguladığı fiyatlar ve kâr marjları hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir.

Talebe yönelik fiyatlandırma yönteminde fiyat, talep koşulları temel alınarak belirlenmektedir. Tüketicinin söz konusu mal ya da hizmete biçtiği değerin tahmin edilmesine dayanır. Talep düşükse fiyat düşük, talep yüksekse fiyat yüksek olmaktadır. Bu yöntemde aynı mal ve hizmetin farklı kişilere farklı fiyatlardan satılması şeklinde uygulanan fiyat farklılaştırması kavramı kullanılmaktadır.

Talebe yönelik fiyatlandırma yöntemleri:

• Belirli mal ya da hizmette göre fiyat farklılaştırması
• Tüketiciye göre fiyat farklılaştırması
• Mamule göre fiyat farklılaştırması
• İmaja göre fiyat farklılaştırması
• Yere göre fiyat farklılaştırması
• Zamana göre fiyat farklılaştırması

Resmî fiyatlandırma yönteminde ise fiyat, Sağlık Bakanlığı ve meslek odaları tarafından oluşturulmaktadır. Bu yöntem, devlet hastanelerinde ve SGK’lı hastalar ile ilgilenen özel hastanelerde SGK tarafından belirlenen fiyatların kullanılmasıyla uygulanmaktadır.

Sağlık hizmetleri sektöründe piyasalaştırma sürecinin unsurları,

• Satıcı-müşteri ilişkisinin ve fiyatlandırma anlayışının devreye sokulması,
• Riskin fiyatlandırılması ve kişisel sorumluluk düzeyine indirgenmesi,
• “Tercih hakkı” ve “tüketici davranışı” kavramlarının benimsetilmesi,
• Özel sermayeye ait işletme yönetimi yöntemlerinin uygulamaya sokulması,
• Kamu-özel sektör ortaklıkları ya da özelleştirme yoluyla özel sermayenin payının artırılması

olarak görülmektedir.

Kamu Özel İşbirliği, sağlık hizmetlerinin piyasalaştırılmasının en önemli aşamalarından biri olarak görülmektedir. Kamu Özel İşbirliği, bir sözleşmeye dayalı olarak, yatırım ve hizmetlerin projeye yönelik maliyet, risk ve getirilerinin, kamu ve özel sektör arasında paylaşıldığı bir finansman modelidir.

Türkiye’de bu alanda, Yap-İşlet-Devret, Yap-İşlet, İşletme Hakkı Devri ve Yap-Kirala-Devret modelleri yer almaktadır.

Şehir Hastaneleri ve Sağlık Kampüslerinde Yap Kirala Devret Modeli kullanılmaktadır. Bu modelde özel sektör tesisi yapmakta, sözleşme süresi boyunca belirlenen alanları işletmektedir.

Küresel sağlık politikalarında rol oynayan kuruluşların, bu alandaki faaliyetlerini üç farklı yoldan yürüttüğü söylenebilir.

1. Dünya genelinde düzenleyici adımlar atmak ve standartlar getirmek
2. Tüm dünyanın ortak adımlar atmasına olanak tanımak üzere kapsamlı küresel politika gündemleri oluşturmak (HIV/AIDS vb.)
3. Ulusal sağlık uygulamalarının, küresel politikalar yoluyla nasıl destekleneceğini ya da sınırlandırılacağını belirlemek ve sağlık kaynaklarının bölüşümünü sağlamak

Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü gibi Uluslararası Sağlık Kuruluşları; ülkelere kredi açmakta, ülkeler üzerinde denetimler gerçekleştirme ve ülkelere yol göstermekte, bu şekilde ülkelerin sağlık reform programlarını yürütmesine ve piyasa temelli uygulamaların hayata geçmesine katkı sağlamaktadırlar.