kurumların temel sorumluluğu; tıp etiği ilkeleri Giriş çerçevesinde sağlık hizmetlerinde kalite adına “kurumsal
Tarihin başladığı ilk zamanlardan beri bir arada yaşayan performansı” ve “devamlılığı” sağlamaktır. Ülkemizde insanlar birbirleriyle olan ilişkilerinde bazı kurallara sağlık hizmetlerinin devlet eliyle yürütülmesi esastır. uygun davranması gerektiğini kavramıştır. Bu kurallar Sağlık hizmetlerinin aksaması ya da yerine getirilmemesi ahlak, görgü ve din temelinde başlamış olup zamanla durumunda devlet sorumlu tutulmakta ve tazmin yükü toplumsal yapının karmaşıklığı ve çeşitliliğiyle “hukuk altına girmektedir. Sağlık hizmetlerinin sunulması, kurallarının” benimsenmesine verilmiştir. Bu kurallar yürütülmesi ve denetlenmesi Anayasa’nın 56. Maddesinin içinde sağlık disiplini içinde “sağlık hukuku” da uzun bir 3. ve 4. fıkralarıyla düzenlenmiştir. geçmişe sahiptir. Sağlıklı bir şekilde yaşamak ve hastalıklarla mücadele etmek, hastaları iyileştirme çabaları İdarenin sorumluluğunun kaynağı önceleri sadece kusura gibi durumlar sağlık alanında bir takım hak ve dayandırılmış daha sonra kusursuz sorumluluk esası da yükümlülüklerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Sağlık benimsenmiştir. Önceleri kusur açısından ağır kusur şartı hukuku denildiğinde bir tarafta hasta diğer tarafta hekimin aranırken günümüzde kısmen de olsa bundan vazgeçilmiş bulunduğu karşılıklı hukuki ilişkiler akla gelmelidir. Bu ve hafif kusur hallerinde de sorumluluk ve tazminata noktada hukuk ve sağlık hukuku arasındaki ilişkinin hükmedilir hale gelinmiştir. Sorumluluğun kaynağı olarak anlaşılması önemlidir. Hukuk insan ilişkilerini kusur sorumluluğu ve kusursuz sorumluluk huşuları düzenlerken toplumda yer alan ve insanlar arasında oluşan benimsenmektedir.
tüm ilişkilerle değil sadece insanın toplumsal özellikler Sağlık hizmetlerinde kusur objektif bir kusurdur. Subjektif taşıyan ilişkileriyle ilgilenmektedir. Dolayısıyla hukuk kusurlar aranmaz; hizmetin kuruluşu, düzenlenmesi, bireyin toplumda düzenli, güvenli ve huzur dolu bir yaşam teşkilatlanması, personeli, malları ve işleyişindeki sürmesini sağlayan etkin bir rol üstelenen alandır. Sağlık aksaklıklarla bağlı oluşan kusurlardır. Bu kurular hafif ve hukuku ise, hasta-hekim ilişkisi bağlamında hak ve ağır kusurlar olarak gruplandırılabilir. yükümlülükler içermekte olan alandır. Aynı zamanda hukuk sağlık alanında çalışan personelin, uzmanların da Kusursuz sorumluluk ise bir kusura bağlı olmaksızın, idari huzur ve barış içinde adil koşullarda çalışmasını da veya eylemlerden doğan zararlardan idarenin sorumlu düzenler. Sağlık sadece hastalık ya da sakatlığın yokluğu tutulması durumudur.
değil; bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik Özel hastaneler kapsamında da kamu hizmeti içinde oluş halidir. Hukuk metinlerinde sağlık hukuku ile yürütüldüğünden hareketle buradaki kamu hizmetinin ilgili düzenlemeler yer alır. Sağlık sistemi ve toplum niteliği idarenin denetimi ve gözetimi altında yürütülen ilişkisi üç bileşenlidir: kamu hizmeti olan “virtüel kamu hizmeti” şeklindedir. Bu
• Hasta noktada idarenin sorumluluğu denetim ve gözetim eksikliğine bağlı zarar doğuran bir olayın gerçekleşmesi • Sağlık kuruluşu halinde idare, aksi takdirde özel hastane yönetimi sorumlu • Sağlık çalışanı tutulmaktadır. Sağlık Hizmetlerinde İdarenin Sorumluluğu Sorumluluğun Şartları
Sosyal devlet anlayışının benimsenmesiyle birlikte Sağlık hizmetlerinin yürütülmesi sırasında idarenin idarenin (devletin) kamu hizmeti ve kolluk faaliyeti gibi sorumluluğunun söz konusu olabilmesi için şu şartlar toplumun iki önemli gereksinimini karşılamaya başladığı aranmaktadır: görülmüştür. İdare ilgili faaliyetleri kamu görevlisi denilen gerçek kişiler aracılığıyla yerine getirirler. İdare • Hukuka aykırılık faaliyetlerini yerine getirirken bazen kişiler zarar • Kusur görebilmektedir. Bu zararların karşılanması noktasında • Zarar idarenin sorumluluğu gündeme gelir. • İlliyet bağı
Sağlık Kuruluşlarının Sorumluluğu Sağlık Hizmetlerinde İdarenin Mali Sorumluluğu
Sağlık hizmetleri bir anlamda kamu hizmeti olup idareye İdare Anayasa’nın 125. Maddesinde yer alan birtakım yükümlülükler bireye ise haklar verilmiştir. düzenlemelerle sağlık hizmetleri kapsamında bir takım Kamu hastaneleri bireylerin sağlık taleplerinde bireyler mali sorumlulukları vardır. Burada hizmet kusuru önemli için bir hak Devlet için ise bu hakkın karşılanabilmesini bir unsurdur. İdari davranış ile zarar arasında bir sağlamak üzere yükümlülüktür. Dolayısıyla bu nedensellik olmadığında idarenin sorumluluğunun hastanelerde çalışan hekim ve diğer sağlık görevleriyle azalmasına ya da tamamen ortadan kalkmasına olanak hukuki ilişkisi özel hukuktan farklıdır ve bu ilişkide kamu sağlar. Sağlık hizmetlerinde bireyin gördüğü zarar maddi hizmeti sunan ile kamu hizmetinden yararlananlar söz (parasal ya da bedensel zarar) ya da manevi (acı, üzüntü) konusudur. Özel hukukta olduğu gibi sözleşmeye bağlı olabilir. değildir. Kamu hastanelerinde hastaların bazı durumlarda ücret ödemeleri de bir sözleşme doğurmaz ve idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sağlık hizmeti veren
Sağlık Kuruluşlarında Yöneticilerin Sorumlulukları Ceza Hukuku Sorumluluğu
663 Sayılı KHK ile bakanlığın sağlık hizmeti politikası ve Hekimin hukuka aykırı kusurlu bir eyleminin aynı yapısı değiştiği gibi kamu hastanelerinin de yapısında zamanda ceza yasalarında tanımlanan bir suçun unsurları değişiklik meydana gelmiştir. Bu değişiklikten Kamı ceza hukuku sorumluluğunu oluşturur. Bu cezai yaptırım Hastaneleri Kurumu daha belirgin etkilenmiştir. hekimlerin suç işlemelerinin önünde bir psikolojik engel Hastanelerin yönetsel yapısı baştan aşağıya yenilenmiş, oluşturmak üzere planlanmıştır. yöneticilerin görev ve sorumlulukları yeniden tanımlanmıştır. Sağlık Hizmetlerinde Hak ve Yükümlülükler
Sağlık hizmetleri hak ve yükümlülükleri kapsamında Kamu Hastaneleri Yönetimi sağlık çalışanlarının haklarının ve yükümlülüklerinin neler
Kamu Hastaneleri Yönetimi 2012 yılında uygulamaya olduğu konusu ele alınmaktadır. konulan “Kamu Hastane Birlikleri Yasası” ile düzenlenmiştir. Kamu Hastaneleri Birliğine bağlı Sağlık Hizmetlerinde Sağlık Çalışanlarının Hak ve hastaneler “Hastane Yöneticisi” tarafından yönetilir ve Yükümlülükleri
KHK’nın 30. Maddesine göre düzenlenmiştir. Hastane Hukuk düzeninde kişilere tanınan ve koruma altına alınan yöneticisine bağlı yönetim şu birimler sorumludur: yetkiler olarak tanımlanan hak ve bunun yanı sıra ilgili kişileri sorumlu kılan yükümlülükler bulunmaktadır. Bu • Başhekimlik bakımdan konu hasta dışında, hekim ve diğer sağlık • Sağlık Bakım Hizmetleri Müdürlüğü çalışanları ekseninde ele alındığında, ilgili sağlık
Sağlık Hizmetlerinde Sağlık Çalışanlarının çalışanlarının haklarının ve yükümlülüklerinin neler olduğu hususları aşağıda detaylandırılacaktır. Sorumluluğu Sağlık hizmetlerinin sunumunda hekim ve birlikte çalıştığı Hekim Hakları
sağlık çalışanlarının da sorumlulukları vardır. Hekim ve hasta aynı sağlık sistemi içinde yer alan bireyler olarak değerlendirilir be hekim hakları hastalara karşı Hekim ve Sağlık Çalışanlarının Sorumlulukları haklar olarak değil hastalarla dayanışma içinde ve mesleki Hekimlerin mesleki uygulamalarından kaynaklanan değerleri koruyan nitelikli hizmet üretimi için devletten sorumluluk “tıbbi sorumluluk” olarak tanımlanır ve bu sağlanmasını ve korunmasını istenen haklar kategorisinde sorumluluklarla ilgili ceza sorumluluğu, hukuksal yer alması gerektiği ifade edilir. Hekim ve hasta hakları sorumluluk, hukuksal sorumluluk ve idari sorumluluk birbirinden ayrılamaz. Hekim haklarından bazıları olarak dört grupta toplanır. Bunların dışında hekimlerin şunlardır: “etik” açıdan da sorumlulukları vardır. Bunlar: 1. Çağdaş bilimsel tıp olanaklarından yararlanma ve • Hastalarına karşı sorumluluk mesleki uygulamalarında kullanma hakkı • Meslektaşlarına karşı sorumluluk 2. Mesleki bağımsızlığını ve özerkliğini koruma • Topluma karşı sorumluluk hakkı • Bir birey olarak kendisine karşı sorumluluk 3. Değerlerine ters düşen durumlardan kaçınma hakkı Hekimin hukuki sorumluluğu sözleşmeden doğan 4. Sağlığını koruma hakkı sorumluluklardır. 5. Yeterli bir gelir düzeyini talep etme hakkı
İdare Hukuku Sorumluluğu 6. Hastayı reddetme ve tedaviyi yarıda bırakma hakkı Kamu hastanesinde görevli bir hekimle hasta arasında özel 7. Yönetsel süreçlere katılma hakkı hukuk anlamında herhangi bir sözleşme ilişkisi 8. Mesleki beceri ve yeteneğini geliştirme hakkı bulunmamaktadır. Kamu sağlık hizmetleri bir kamu 9. Danışma, meslek dayanışması ve yardımlaşma görevlisi konumundaki hekimler aracılığıyla sunulması talep etme hakkı sonucunda hastanın uğramış olduğu zararlardan dolayı 10. Hekim hatasına ortak olmayı reddetme hakkı idarenin hizmet kusuru diğer yandan da hekimin duruma 11. Cezalandırma pratiklerinde bulunmayı reddetme göre kişisel ya da görevsel kusuru nedeniyle tazmin hakkı yükümü ortaya çıkar. 12. Acil durumlarda rıza dışı müdahalede bulunma Medeni Hukuk Sorumluluğu hakkı Medeni hukuk açısından hekimin sorumluluğu gerek 13. Hastayı yatırma ve taburcu etme kararını verme sözleşme öncesi görüşme aşamasındaki bir görüşme hakkı
kusurundan gerek haksız eyleminden gerekse Hekim Yükümlülükleri sorumluluğu, gerekse sözleşmesel borç ilişkisinden doğan En önemli hekim yükümlülüğü hastanın iradesine, edim yükümlerine aykırı kusurlu eyleminden veya talimatına, uygun hareket etme ve anamnez alma vekaletsiz iş görmesinden kaynaklanmış olabilmektedir. yükümlülüğüdür. Anamnez, hastalığın teşhisinde faydalı olabilecek, tedavinin seçiminde sürdürülmesinde önemli
olacak, hastanın geçmişine ilişkin her tür bilginin elde edilme işlemidir.
Tedavi Yükümlüğü: Hekimin hastasını muayene etmesinin ardından karar verdiği teşhis sonrasında uygulayacağı tedaviyi seçme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Tanı Yükümlüğü: Hekimin öncelikle hastasını tanıması, sağlık problemlerini ve kaynağını bulmaya çalışması gerekir. Bu sayede hasta hakkında bir görüş geliştirerek doğru teşhis yapma olasılığı artar. Bu amaçla, anammez, muayene, laboratuvar tetkik sonuçları, görüntüleme yöntemleri ve cerrahi müdahaleleri dikkate alarak tanı koyar. Hekim elindeki bilgileri en iyi şekilde kullanarak tanı koyar; gerekli durumlarda tanı konulabilmesi için hastayı olanakların daha geniş/iyi olduğu sağlık kuruluşuna sevk eder.
Tedaviyi Kesme Yükümlüğü: Hasta kendi geleceğini belirleme hakkına dayanarak tedavinin sonlandırılmasını istiyorsa hekim bu talebe uymak zorundadır.
Sır Saklama Yükümlüğü: Hekim hastası hakkında tanı ve tedavi amacıyla edindiği bilgili meslek sırrı olarak ele almalı ve saklamalıdır.
Dosya Tutma Yükümlüğü: Hekimin teşhis ve tedavisini yaptığı hasta hakkında bir dosya tutması verdiği kararları, takip edilen yöntemleri, kullanılan ilaçları vb. bu dosyaya kaydetmesi gerekir.
Ceza Muhakemesi Hukuku Bakımından Hekimin Yükümlülükleri
Hekimlerin yukarıda sırlanan yükümlülüklerine ek olarak ceza muhakemesinden kaynaklanan yükümlülükleri de vardır. Bu yükümlülükler şunlardır:
• Hekimin tanıklığı • Hekimin vücuttan örnek alması • Bilirkişilik görevi • İhbar yükümlülüğü • Otopsi yükümlülüğü.