SAĞ207U-SAĞLIK İŞLETMELERİNDE YÖNETİM
Ünite 7: Sağlık İşletmelerinde Stratejik Yönetim
Strateji ve Stratejik Yönetim Kavramları ve Stratejik Yönetimin Özellikleri
İlk olarak askeri kurumlarda kullanılmaya başlanan Strateji kavramı, zaman içinde önce iktisat, sonra da işletme bilim dalları tarafından uyarlanmıştır. Geleneksel anlamda orduların zaferi için geliştirilen yol ve yöntemler olarak ifade edilen strateji, işletme alanında geleceğe yönelik çevre analizi ile amaç belirleme, amaca ulaştıracak yol-yöntem belirleme ve kaynak tahsisi çalışmaları olarak tanımlanmaktadır.
Stratejik planlama, işletmenin çevresel analizinin yapılması, uzun dönemli amaç ve amaçlara ulaştıracak yolların belirlenmesine yönelik bir geleceği şekillendirme süreci olarak tarif edilmektedir.
Stratejik yönetim işletmenin/kurumun uzun dönemde yaşamasını sağlayacak işletmeye rekabet üstünlüğü ve ortalama kâr üzerinde getiri sağlamak için stratejinin planlaması, uygulanması ve kontrol süreci olarak ifade edilmektedir.
Stratejik Yönetim Düzeyleri
Bir işletmede hiyerarşik olarak birden çok strateji düzeyi bulunmaktadır. Özellikle de işletmenin ölçeğinden etkilenen bu düzeyler itibariyle stratejiler dörde ayrılabilmektedir.
• Kurumsal stratejiler • İşletme stratejileri • Fonksiyonel stratejiler • Küresel stratejiler
Stratejik Yönetimin Temel Özellikleri
Stratejik yönetimi fonksiyonel yönetimden ayırt eden özellikler söz konusudur;
• Stratejik yönetim tepe yönetiminin faaliyet alanıdır. • Stratejik yönetim uzun vadelidir ve nihai sonuçlara odaklanmıştır. • Stratejik yönetim kaynak tahsisi faaliyetidir. • Belirsizlik ve risk içeren bir yönetim alanıdır. • Stratejik yönetim için kullanılan bilgi kaynakları çok çeşitlidir. • Bütüncül bir anlayışa sahiptir.
Sağlık Kurumlarında Stratejik Yönetim Süreci: Stratejik Analiz ve Stratejik Yönlendirme
Çalışma alanı insan olan ve yoğun yasal ve teknolojik değişimlere uyum sağlamak durumunda olan sağlık kurumları için stratejik yönetim çok önemli ve zor bir konudur. Bir sağlık kurumunda stratejik yönetim süreci hangi safhalardan oluştuğu ilerleyen başlıklarda anlatılmaktadır.
Stratejik Bilinç ve Stratejistlerin Seçimi
Bir kurumda stratejik yönetim sürecinin başlangıcında, yöneticilerin stratejik bilince sahip olması gerekmektedir.
Stratejik bilinç, yöneticilerin; değişimin sürekliliği, sektörlerinde ve çevrede rakipler tarafından çeşitli stratejiler geliştirilip uygulandığı ve içinde bulunulan işletmenin rekabette yaşayabilmesi için yeni stratejilere ihtiyaç olduğunun farkında olması şeklinde tanımlanmaktadır.
Bir işletmede strateji oluşturup uygulayacak olan stratejistler iki gruba ayrılabilir:
• Yönetici stratejistler, • Profesyonel uzman stratejistler,
Stratejik Analiz Evresi
Bir işletmenin dış ve iç çevre koşullarının incelenmesi ve değerlendirilmesi aşamasıdır.
Dış Çevre Analizi: Aşağıdaki çevre analizlerinden oluşmaktadır:
• Genel çevre • Ekonomik çevre • Politik-yasal çevre • Demografik çevre • Sosyo-kültürel çevre • Teknolojik çevre • Uluslararası çevre • Ekolojik çevre • Sağlık hizmetleri çevresi
Sektör/İş Çevresi Analizi: Bir işletmenin girdilerini temin ettiği, çıktılarını sunduğu, alıcıları, tedarikçileri ve rakiplerinden oluşan çevredir. Bu analizde beş temel güç bulunmaktadır:
1. Olası rakiplerin tehdidi 2. Alıcıların pazarlık gücü 3. Tedarikçilerin pazarlık gücü 4. İkame ürün ve hizmetler 5. Rakipler arasındaki rekabetin
İç Çevre Analizi: Bir işletmede iç çevre analizi, işletmenin sahip olduğu varlık ve yetenekleri hakkında bilgi toplaması ve analizi faaliyetidir. Bir iç çevre analizinde şu önemli konularda bilgi toplanması ve analiz edilmesi gerekir.
• Varlık ve yeteneklerin belirlenmesi • Temel yeteneklerin belirlenmesi • Temel yeteneklerin rakiplerle karşılaştırılarak üstünlük ve zayıflıkların belirlenmesi
İşletmelerin temel yeteneklerinin rekabette üstünlük ve zayıflık bakımından değerlendirilmesinde değer zinciri analizi ve fonksiyonel analiz gibi farklı yöntemler kullanılmaktadır. Bu analizlerde temel araç olarak kıyaslama kullanılmaktadır.
Değer zinciri analizi. Michael Porter (1980) tarafından geliştirilmiştir. Porter’a göre, işletmede yürütülen faaliyetlerin rekabet avantajı ve değer yaratma kapasitesi
bakımından durumu, işletmenin rekabet üstünlüğünü belirler.
Fonksiyonel Analiz: Fonksiyonel analiz işletmenin fonksiyonları olan yönetim, üretim, pazarlama, finansman, muhasebe, insan kaynakları, Ar-Ge ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin, rakiplere göre üstünlük ve zayıflıklar itibariyle incelenmesidir.
SWOT Analizi
İşletme analizi sonucunda önemli olan fırsat ve tehditlerle, üstünlük ve zayıflıkların birlikte değerlendirilmesi ve bu bilgilerin stratejinin geliştirilmesinde kullanılmasıdır. Bu değerlendirmede farklı araçlar bulunmaktadır, ancak en yaygın olarak kullanılan araç, SWOT(FÜTZ) analizidir.
Stratejik Yönlendirme
Stratejik analiz sürecinde yapılan değerlendirmeler sonucunda bir işletmenin stratejisinin tasarlanması, yönünün belirlenmesi gerekmektedir. Stratejik yön, bir işletmenin misyonu, vizyonu, amacı ve değerleriyle ilişkilidir
Sağlık Kurumlarında Strateji Oluşturma
İşletme dış ve iç çevre analizleri ile bilgi toplayıp zayıflık ve üstünlüklerine karşı fırsat ve tehditler ile ilgili değerlendirmeleri yaptıktan sonra, sıra stratejileri belirleme safhasına gelmiştir. İster somut isterse de hizmet üretimi alanında çalışsın, kâr amaçlı olsun ya da olmasın, bir kurum/işletme geleceğini tasarlamak, bulunduğu sektörde rekabet etmek ve rakiplerine karşı üstünlük elde etmek durumundadır.
Stratejik Alternatifler
İşletmeler için farklı stratejik alternatifler söz konusudur. Bir kurumda strateji oluşturma, seçim ve uygulamada sorumlu yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflaması aşağıda verilmiştir.
• Kurumsal Stratejiler • Büyüme Stratejileri • Savunma Stratejileri • Dengeyi Koruma Stratejileri • Rekabet Stratejileri • Fonksiyonel Stratejiler
Sağlık Kurumlarında Stratejilerin Uygulanması: 7-S Modeli
Yapılan çalışmalarda, uygulama aşamasının başarısı için ise kurum içinde 7 faktörün karşılıklı ilişki ve etkileşim içinde çalışması gerektiği ifade edilmektedir. Bu faktörler; strateji (strategy), örgüt yapısı (structure), sistemler (systems), yönetim tarzı (style), kurum kültürü (shared values), insan kaynakları (staff) ve yetenekler(skills) olarak sıralanmıştır
Sağlık Kurumlarında Stratejik Kontrol
Stratejik yönetim sürecinin son aşaması stratejik kontroldür. Bu noktada yöneticiler seçilen stratejinin uygulamada ne derece başarılı olduğunun
değerlendirmesini yapmak durumundadırlar. Bu amaçla uygulanana kontrol türleri şunlardır:
• Girdi Kontrolü • Çıktı Kontrolü • Davranış Kontrolü • Öngörü(varsayım) kontrolü • Stratejik denetim • Uygulama kontrolü • Özel uyarı kontrolü
Stratejik Kontrol Süreci
Stratejik kontrol süreci dört aşamadan oluşan bir süreçtir:
1. Başarı standartlarının belirlenmesi 2. Uygulama sonuçlarının ve performansın ölçülmesi 3. Performansın başarı standartları ile karşılaştırılması 4. Düzeltici faaliyetler ve uygulama
Stratejik Kontrol Teknikleri
Bir işletmede stratejinin kontrol ile ilgili kullanılabilen tekniklerdir. Üç grupta incelemek mümkündür:
1. Finansal bütçeler, 2. Stratejik uyumluluk ile ilgili işlevsel analiz, 3. Performans Karnesi (Balancedscorecard).