İşletmelerin Kanıta Dayalı Sağlık Politikalarında Halkla İlişkiler

Davranışsal yaklaşımlar esas alınarak oluşturulmuş sağlık politikalarına yönelik modellere örnek vermek istersek; 
İskandinav modeli, Amerika modeli ve Kıta Avrupası modeli önemli bulunmaktadır.

İskandinav modeli 2.Dünya Savaşı sonrası halka sağlık standartlarını yükseltmek ve sağlıktan yararlanma bakımından eşitlik sağlayabilmek amacıyla sağlık
politikalarını oluşturmuştur.

Amerika modelinde ise birey çözümü piyasada bularak sağlık hizmetlerinden yararlanırken devlete en son başvurmaktadır.
Bu aşamada da gelir yetersizliği yaşanması durumunda gelir transferi yapılmaktadır.

Alman modelinde de sağlık hizmetleri çalışma şartlarına göre değişiklik göstermektedir.

Kanıta dayalı sağlık politikalarında Çerçeveleme; "Karar durumunun kendine özgü yolu, genellikle karar durumunun çerçevesi” olarak adlandırılır. Belirli bir bilgi türünün sunulma şekli, seçim seçeneklerini tanımlamak için kullanılan özel etiketler, karar durumunu tanımlamak için kullanılan özel dil bu tanım için örnek olarak gösterilebilir. Örneğin; Bir bebek
bezi firması, ürün sattıkça kanserli çocuklar yararına bağış yaptığı açıklamaktadır. Bu yardım vicdani bir sorumluluk yaratma çerçevesi çizmektedir. Kuruluşa faydası, çalışmalarda iş yükü dağınıklığını önler. Hedeften sapmayı kaldıran bir durum yaratır. Zaman kaybını en aza indirir.

Patrick Jackson'un "Davranışsal Halkla İlişkiler Modelinde" yer alan süreçler sırasıyla aşağıda verilmektedir;

1-Farkındalık oluşması,
2- İnsanların örtük ilgi süreci,
3-Örtük ilginin halkla ilişkiler etkinlikleriyle tetiklenmesi,
4- Nihai davranış öncesi küçük bazı tutum ve davranış değişiklerinin yaşanması ve 5- Son olarak davranış değişikliğinin gerçekleşmesi durumudur.

Davranışsal yaklaşım üzerinde düşünülmesi gereken en önemli şey değiştirilmesi planlanan değişkenlerin diğer hangi değişkenler üzerinde etkisi olduğunu iyi tahmin ederek işe koyulması gerektiği prensibinden hareket etmektir. Sağlık alanında da davranışsal yaklaşımlar söz konusu olduğunda bu ekonomik model üzerine her şeyin oturtulması gereklidir. Halkla ilişkilerde bu durum daha da belirginleşir. Bireyin sağlığı söz konusu olduğunda; onun psikolojisi, düşünceleri, tutumu dikkate alınmalıdır. Bu alanda çalışacak kişilerin de duygu ve düşüncelerinin etkileşimde göz ardı edilmemesi gerekir. Etken ve edilgen unsurların koordine ve uyumu çok önemlidir. Sağlıkta halkla ilişkilerde psikolojiden yararlanma gerçekliği, bütünleşik yapıdaki hedef kitle analizi, mesaj tasarımı, algı yönetimi ve kurum içi motivasyon konuları da ayrıca önem taşımaktadır.

Sağlık alanında kullanılan kanıt kavramı; "Sağlık sistemlerindeki herhangi bir uygulamanın tarihsel, bilimsel değerlendirilmesine dayanmış olan bilgi" olarak kısaca açıklanabilir.

Üretilen bilginin hız ve miktarındaki artış; bilgi kaynaklarının ulaşılabilirlik, güvenilirlik, güncellik, kullanım kolaylığı açısından farklı olması; başta sağlık bilimleri olmak üzere araştırmalarda maliyet, etkinlik, kalite kavramlarının giderek önem kazanması; araştırmaların analizine yönelik yeni çalışma türlerinin oluşması; araştırmaların kanıt değerlerini inceleyip değerlendirerek yeniden geliştirilmesi ve kalıcı hâle getirilmesi gibi nedenler kanıta dayalı politikalar oluşturulmasını önemli kılmıştır.

Diğer yandan; nüfusun artması, kaynakların azalması ve yaşam ömrünün uzaması ile hasta sayısının artması, toplumda beslenme alışkanlıklarının bozulması ile yeni hastalıkların belirmesi ve hekim başına düşen hasta sayısının artması ise sağlık alanında kanıta dayalı politikaların uygulanmasının gerekliliğini ortaya koyan en önemli sebepler arasında yer alır.

Taahhüt araçları;  "Kullanıcıların, kısa vadeli faydalar yaratan ilgi çekici işlere yığıldıklarında, tercihlerini doğru yürütmesine yardımcı olabilecek bir araç kategorisini temsil eder.”

Sosyal normlar; "İnsanların kendi çıkarlarını düşünmekten çok, sonuçların sosyal bağlamda değerlendirmesi, etrafındakilerin ne yaptıkları ve diğerlerinin kendi davranışları hakkındaki düşüncelerini dikkate almasıdır.” Örneğin, sigaranın sağlığa zararları hakkında yapılan kamu spotları, afişler insanları etkilemesi için yapılmıştır. Bu nedenle hastalanan bir kişinin doktora gittiğinde sigarayı bıraktığını söylemesi doktorun düşüncesinden kaynaklanmaktadır.

Kanıta dayalı iletişim tasarımı oluşturmak için sadece randomize kontrollü deney çalışmaları yapmak yeterli olmayabilir. Çünkü beklentilerin ve alışkanlıkların zaman içerisinde değişebileceğini düşünmek gerekir.

Tasarrufların bir sağlık kuruluşuna birçok katkısı vardır. Ama en çok; çalışmaların bütünlüğünü bozmadan durum değerlendirmesi yapmayı ve bütünü kontrol etmeyi sağlaması açısından katkı sağlar.

Sağlık hizmeti alırken; hastanenin hastadan sevk kağıdı istemek yerine sadece tüm sağlık detayları içine yüklü bir kimlik kartının istenmesi sağlık politika yapıcılar tarafından "basitleştirme" aracının uygulanıp benimsendiğini gösterir. Çünkü basitleştirme'de “Bir görevin karmaşıklık derecesi, istenen davranışların yavaş icrasını beraberinde getirebilir, hatta onları durdurabilme gücüne de sahiptir.” düşüncesi hakimdir. Bu nedenle basitleştirme aracı kullanılarak çözüm üretilmektedir. Sağlık alanında sevk kağıdı uygulamasının kaldırılıp insanlardan tüm sağlık detayları içine yüklü bir kimlik kartının istenmesi de buna güzel bir örnektir.

Davranışsal tasarım çalışmalarında kullanılan yöntemlerin başında ve bilimsel çalışmalardan referans alan bu tür faaliyetlerin pratik olarak uygulama metodlarına göre
süreçlerin başında Rastgele Kontrol Deneyleri gelmektedir (Randomized Control Trials – RCTs). Rastgele kontrol deneyleri A/B Testine benzer deneyler olup rastgele seçilmiş, biri kontrol biri deney grubu olan iki grup üzerinde uygulanan aynı müdahalenin reel etkisini görmek amacıyla yapılan deneylerdir.

Rastgele kontrol deneylerinde karşılaşılma ihtimali yüksek olan sorunlardan biri "Hawthorn etkisi" olarak bilinmektedir. Bahsedilen bu soruna göre; deney altındaki insanların, deneyde olduklarının bilinci ile hareket etmeleri sonucu doğan istatistiksel sapma ortaya çıkmaktadır.

Hükümetler bünyesinde kurulan davranışsal aksiyon takımları veya içgörü birimleri, sosyoloji, psikoloji, nörobilim, ekonomi, siyaset bilimi, halkla ilişkiler ve iletişim ve pazarlama gibi multidisipliner olarak uzmanlık alanlarına sahip kişilerin koordinasyonunda davranışsal yaklaşımlı sağlık politikalarını başarı ile yönetmektedirler.

Davranışsal temelli sağlık politikalarında görevli yürütücü bir ekibin; davranışsal temalı müdahaleler tasarlama yetkinliğinin olması ve elde edilen kanıtsal verileri günümüz hayatına senkronize ederek hayatla eşleştirme yeteneğine sahip olması gerekir.

Sağlık politikalarında halkla ilişkilerin davranışsal araçlarla sürdürülmesi örgütsel düzeyde iş verimliliğini artırma, yönetsel becerileri geliştirme, iletişimi ve etkileşimi artırma gibi noktalarda önem göstermektedir. Örgütsel amaçların gerçekleşmesinde tahminleme yapılmasında ve karar aşamalarında, geleceğe dönük planlamalarda destekleyici rol oynamaktadır. Hedef kitle düzeyinde tepkileri anlamak olumlu ve olumsuz davranışları değerlendirebilmek, çözüm üretebilmek, talebi öngörebilmek açısından önemlidir. İhtiyaç beklenti ve istekleri yönetebilirler. Olumsuz tepkileri engelleyebilirler. Değişimi daha kolay takip edebilirler.

Türkiye’de 03 Mayıs 1920 tarihinde ilk kez Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kurulmuştur. Bu adımla toplumun sağlık alanındaki taleplerini, eksikliklerini tespit edebilmek ve sağlık alanında kullanılacak kaynakların en doğru şekilde harcanması amaçlanmıştır.1923-1946 yıllarında, ilk Sağlık bakanı Dr. Refik Saydam sağlık politikası olarak bulaşıcı hastalıklarla mücadele konusunda toplum yararına önemli katkılar sağlamıştır. Ardından 1946-1960 yılları arasında ilk yazılı sağlık planı olarak kabul edilen “Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı” uygulanmıştır. Ayrıca bu yıllarda hastanelerin yatak sayılarının ve personel sayılarının artırılması için birçok faaliyette bulunulmuştur. Bu çalışmalara ek olarak anne-bebek ölümlerinin azaltılması ve enfeksiyonlarla mücadele için çalışmalar yapılmıştır. 1960’lı yıllarda en önemli sağlık politikalarından biri de anayasa bünyesinde kanun hükmü altında vatandaşların sağlık haklarının güvence altına alınması olmuştur. 1980’li yıllarında koruyucu sağlık hizmetlerinin sağlanması, aile planlanması ve anne-bebek sağlığının korunması alanında toplum bilinçlendirilmesi sağlanmıştır. Bu nedenle toplumun dikkatini çeken 1992 ve 1993 yıllarında Ulusal Sağlık Kongreleri düzenlenmiştir. 2003 yılında ise “Sağlık Dönüşüm Programı” ile sağlıkla ilgili önemli adımlar kaydedilmiştir.

Sağlık Dönüşüm Programı" ile;

-Sağlık Bakanlığı tarafından denetim yapılması durumu,
-Genel Sağlık Sigortası sisteminin kurulması,
-Alanında uzman kişilerin görevlendirilmesi,

-Sağlık alanında yapılan eğitim yapısının geliştirilmesi,
-Kalite ve akreditasyon 
-Sağlık Bilgi Sistemi konuları ele alınmıştır. 

Aşılama politikasında uygulanan model "Bilgi-Temelli Model"dir. Bu model, sorun için acil araştırma politikası uygulamasının yapıldığı modeldir. Araştırma bulguları kanıta dayalı politikalar oluşturmak için kullanılır. Genel olarak ideal bir model olarak görülmektedir.

Politika uygulayıcıların, sosyal bilimcilerin, yöneticilerin ve araştırmacıların birlikte hareket ettiği sağlık modeli "İnteraktif Model"dir. Bu modelde; araştırmanın yanı sıra politik tecrübe, bilgi birikimi gibi unsurların da kanıta dahil olduğu görülmektedir. En kapsamlı model olarak kabul edilmektedir.

Sağlık alanında değişen ekonomik, politik, teknolojik çevre koşulları, küresel etkileşimin gelişmesi, toplumsal ihtiyaç ve isteklerin sürekli artması, insani ve etik değerlerin etkisi, yasal hakları etkisi; sağlık politikalarının kanıta dayalı modelde ispatlanabilir açıklanabilir, hesap verilebilir, şeffaf ve güvenilir kararlar almaya yönlendirmektedir. Bu nedenle sağlık politikalarında kanıta dayalı modelde davranışsal halkla ilişkiler çalışmalarının gerekliliği tartışılmaya başlamıştır. Günümüzde İngiltere başta olmak üzere birçok gelişmiş ülkelerde politikaların tasarlanmasında kullanılan davranışsal yaklaşımlar, insanların ne tür politikalara karşı daha verimli bir uyum göstereceği, ulusal faydanın sağlanmasında karşılaşılacak olası problemlerin çözümünün neler olabileceği ve benzer bir çok etkenlere karşı hazırlıklı olmayı getirmektedir.