SAĞ112U-SAĞLIK İŞLETMECİLİĞİ II
Ünite 7: Sağlık Hizmetleri Finansmanı
Finans ve Finansal Yönetim
İşletme ve organizasyonların ihtiyaç duydukları para, fon ve sermaye gibi varlıkları finans kavramı ile açıklanmaktadır. Finans kavramından türeyen finansman ise bu varlıkların tedarik edilmesi anlamına gelmektedir. Finansal yönetim ise ihtiyaç duyulan bu varlıkların uygun şartlarda temini ve bunların yatırım ve finansman gibi temel kararlarda etkin bir şekilde yönetilmesini kapsamaktadır. Finansal yönetim çerçevesinde şirketler aralarında çeşitli varlıkların değiş tokuşunu sağlarlar ve ekonomik olarak varlıklarını bu şekilde güçlendirmeye çalışırlar. Bu tür değiş tokuşun gerçekleştiği alanlara finansal pazarlar değiş tokuşa konu olan varlıklar ise menkul değerler olarak adlandırılmaktadır. Finansal pazarlarda faaliyet gösteren ve amacına göre finansal olaylara iştirak eden aracı kurum ve kuruluşlara finansal kurumlar denilmektedir. Bu kurumların önemli olanları; ticaret bankaları, yatırım bankaları, kredi birlikleri, sigorta şirketleri, sosyal güvence sağlayan kuruluşlar ve yatırım ortaklıkları gibi kurum ve kuruluşlardır.
Finansal Tablolar
Finansal tablolar bir işletmenin özetle finansal yönetiminin kayıt altına alındığı tablolardır. Bu tablolar, bir işletmenin muhasebe sisteminde kayıt altına alınan bilgilerinin eksiksiz, tutarlı, açık ve anlaşılır bir şekilde hazırlanarak ilgili kişilere iletilmesini sağlayan ve işletme varlık ve kaynakları hakkında geniş bilgiler verilmesi için düzenlenmektedir. Finansal tabloların düzenlenmesinin temel amacı, işletme yönetimi, çalışanları ve diğer ilgili tarafların işletmenin finansal durumu, performansı ve finansal durumundaki değişiklikler hakkında bilgi sahibi olması ve bu bilgilerin karar süreçlerinde kullanımını sağlamaktır. Bu nedenle finansal tabloların: anlaşılabilir olma, ihtiyaca uygun olma, tarafsız ve uyumlu olma, güvenilir olma, tam olma, zamanında sunulma gibi özelliklere sahip olması gerekmektedir. Belli başlı finansal tablolar ve anlamları aşağıda verilmektedir.
Bilanço
Statik yapıya sahip bir işletmenin belirli bir faaliyet döneminde sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları bir düzen içerisinde gösteren finansal tablodur.
Gelir Tablosu
Dinamik yapıya sahip işletmenin belirli faaliyet dönemindeki faaliyet sonuçlarının gösterildiği temel bir finansal tablodur.
Kâr Dağıtım Tablosu
İşletmelerin dönemsel kârları ile önceki dönemlerden dağıtılmayarak gelen kârların pay sahipleri ile kârdan pay alması karşılaştırılan diğer taraflara nasıl dağıtıldığını, kârdan ayrılan yedekleri ve fonları gösteren tablodur.
Fon Akım Tablosu
İşletmenin belirli bir dönemde fon kaynaklarını ve bu kaynakların kullanım alanlarını gösteren bir tablodur.
Nakit Akım Tablosu
Bir faaliyet dönemi içinde işletmelerde ortaya çıkan nakit akışlarını, kaynakları ve bu kaynakların kullanım yerlerinin gösterilmesinde yardımcı olan tablodur.
Özkaynak Değişim Tablosu
İlgili dönemde ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri geçmiş dönemler kârı veya zararı dönem başı tutarları ve dönem net kârı veya zararı kalemlerinde bir muhasebe dönemi içerisinde meydana gelen değişimler, dönem sonu kalan bakiyesi gibi kalemleri gösteren tablodur.
Satışların Maliyet Tablosu
Gelir tablosunda yer alan satışların maliyeti kısmı, işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, ilk madde ve malzeme, ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetini göstermek üzere düzenlenen ek finansal tablodur.
Net İşletme Sermayesi Değişim Tablosu
Bir faaliyet dönemi içinde net işletme sermayesinde ortaya çıkan artış veya azalışları, net işletme sermayesi kaynaklarının kullanım yerlerini göstermek ile işletmenin verimliliğini ve satın alma gücün göstermek amacıyla düzenlenen finansal tablodur.
Finansal Analiz ve Analizde Kullanılan Yöntemler
Finansal analiz işletmenin yönetimi açısından işletme yöneticileri için bir pusula işlevi gören bir analizdir. Bu analiz; işletme faaliyetlerinde etkinlik ve başarı derecesini ölçmede; geleceğe ait planlar hazırlamada, işletme mali durumunu ve performansını, faaliyetlerin ve sonuçlarını kontrol ve değerlendirme süreçlerinde kullanılır. Finansal analiz yoluyla sağlanan bilgiler işletme yöneticileri tarafından alınan kararların temelini oluşturduğu gibi rasyonel bir planlama için de gereklidir. İşletmelerin finansal analizinde dört temel analiz tekniği bulunmaktadır.
Karşılaştırmalı Analiz Yöntemi ile Mali Tablolar Analizi
İşletmelerin birden fazla dönemlerine ait bilanço ve gelir tablolarında yer alan kalemlerin muhasebe ilkelerine göre hazırlanmış geçmiş yıl verileriyle bugünkü verilerini yan yana koyarak karşılaştırmalı olarak düzenlenmesi ve bu tablolarda yer alan tutar ve farkların zaman içindeki değişimlerinin hesaplanarak değerlendirilmesidir.
Yüzde Yöntemi ile Mali Tablolar Analizi
İşletmelerin varlık durumu ve faaliyet sonuçları hakkında bilgi sahibi olabilmemizi, ayrıca işletmenin faaliyette bulunduğu sektördeki rakip işletmelerle de karşılaştırma yapabilmemizi sağlamaktadır. BU yöntemde her gelir ve
gider kalemi 100 kabul edilip bunun üzerinden şirketin durumu tespit edilmektedir.
Eğilim (Trend) Yöntemi ile Mali Tablolar Analizi
Üç veya daha fazla dönemi kapsayarak bilanço ve gelir tabloları ile bir yıl baz alınarak o yılın tutarları 100 kabul edilmesi ve karşılaştırılması yapılmak istenen yılların aynı türden hesap kalemlerinin baz alınması buna göre ortaya çıkan değişim yüzdelerinin hesaplanması ile yapılan finansal analizdir.
Oran Yöntemi ile Mali Tablolar Analizi
Mali tablolarda yer alan kalemler arasında basit matematik ilişkileri göstermek, başka bir deyişle oranları hesaplamak, tek başına bir amaç olmayıp önemli olan hesaplanan oranların yorumlanması ve değerlendirilmesidir. Likidite, kar, finansal yapı, faaliyet gibi alanlardaki oranlar bu yöntemle tespit edilebilir.
Sağlık Hizmet Sunucularına Yapılan Geri Ödeme Yöntemleri
Sağlık finansmanı, sağlık hizmetleri sunumu doğrultusunda verilecek hizmet kaynakları hizmet alanlara, hizmet alanlar veya finansal güvence sağlayan üçüncü taraflar ise finansal kaynakları ile hizmet kaynaklar alacak hizmet sunucularına aktarmasıdır. Sağlık hizmetlerinde finansmanın amacı, tüm bireylere finansal koruma sağlarken kaynak dağıtımında adaleti gözetmek, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini sağlamak için finansal açıdan yeterli ve sürdürülebilir kaynak yaratmak, bu kaynakları verimli bir şekilde kullanmak ve kaynak oluşturma yöntemlerinin hane halklarını yoksullaştırmasını önlemektir. Sağlık hizmetleri sunucularına farklı biçimlerde ödeme yapılmaktadır.
Değere Dayalı Ödeme Yöntemi
sağlık hizmet bedelini sağlanan hizmet kalitesiyle ilişkilendiren ve hizmet sunucuları hem verimlilik hem de etkinlikleri için ödüllendiren bir geri ödeme sistemidir. Bu yöntemde kalite ölçütleri göz önünde bulundurulmaktadır.
Maaş Ödemesi Yöntemi
Yapılan işin kalitesinden bağımsız bir biçimde aylık ödemelerin yapıldığı sistemdir. Bu ödeme sisteminde ücret, hizmet miktarı ya da kalitesinden bağımsızdır.
Hizmet Başına Ödeme Yöntemi
Her bir hizmet başına ödeme esasına dayanan, geriye dönük, değişken ve en yaygın kullanılan ödeme sistemidir. BU sitemde teşhis ve tedaviye ilişkin her bir hizmet ayrı ayrı ücretlendirilmekte ve ödeme de bu şekilde gerçekleştirilmektedir.
Vaka Başına Ödeme Yöntemi
Bu ödeme biçiminde ise her bir hasta için ayrı ayrı ödeme gerçekleştirilmektedir. Bu sistemde bir hastaya yapılan işlemlerin her bir ayrı ayrı değil tek bir vaka için yapılan tüm hizmetler tek bir kalem olarak hesaplanmakta ve ödeme bu şekilde gerçekleştirilmektedir.
Kişi Başına Ödeme Yöntemi
Bu yöntemde belirli bir süre içinde hizmet sunucuya kayıtlı her bir bireye, tanımlanmış bir hizmet grubuna yönelik önceden belirlenmiş sabit bir ücret ödenmektedir.
Gün Başına Ödeme Yöntemi
Bu yöntemde sunulan hizmetleri ve bu hizmetlerin maliyetlerini dikkate almadan bütün hizmetleri tek bir çatı altında toplamakta ve hastalara yatarak veya ayakta sağlanan hizmetleri için hizmet sunucularına belirli bir oranda gün başına ödeme yapılmaktadır.
Global Bütçe Yöntemi
Bu yöntemde hastane ve hizmet alıcısı tarafından mutabakat sözleşmesine dayanan bir dizi hizmetin sağlanması için belirli bir süre zarfında (genellikle bir yıl) bir hastanenin toplam harcamalarını kapsayacak şekilde önceden düzenlenmektedir. Böylece ödenecek toplam para tutarına sınırlandırılma getirilmiş olmaktadır.
Harcama Kalemli Bütçeler Yöntemi
Hastanelerin kalem bazında elde edilen bütçelere dayanarak finanse edilmesini ifade eden bu yaklaşımı kullanan hastaneler finansmanı, kalemlerin toplamına dayanmaktadır. Merkezi finansman birimi hastanenin sadece toplam bütçesini değil, aynı zamanda o bütçenin tam olarak nasıl harcanacağını da belirlemektedir.
Teşhis İlişkili Gruplara Göre Ödeme Yöntemi
Bu yöntemde sağlık hizmet sunucularına hastanın tanısı göz önüne alınarak geri ödeme yapılmakta ve temelinde benzer özellikleri olan hastaları sınıflandırarak her hasta grubunun benzer tedavi aldığı ve bu yüzden benzer kaynakları gerektirdiği düşünülmektedir.
Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Finansman Yöntemleri
Türkiye’de kamu ve özel sektör tarafından sunulan sağlık hizmetleri büyük ölçüde kamu kaynakları ile finanse edilirken sağlık hizmet sunucuları verdikleri sağlık hizmetlerinin karşılığı olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından geri ödeme almaktadırlar. Türkiye sağlık sisteminde sağlık hizmetlerinin finansmanında Sosyal Güvenlik Kurumu, en kapsayıcı ve en aktif rol oynayan kurumdur. Türkiye’ de uzun bir süre hizmet başı ödeme modeli kullanıldıktan sonra 1 Temmuz 2006 tarihinde yayınlanan Tedavi Yardımına İlişkin Uygulama Tebliği ile tanıya dayalı vaka başı paket ödeme uygulamasına geçilmiştir.