SAĞ103U-SAĞLIK İŞLETMECİLİĞİ I
Ünite 3: Sağlık Hizmetleri, Sağlık Hizmetlerinin Sınıflandırılması ve Geliştirilmesi
Sağlık ve Sağlık Hizmetleri
Sağlık kelimesi bütün bir sistemi kapsar. Bu sistem, aynı zamanda sağlık hizmetlerinin idamesini ve iyileştirilmesini de içerir. Sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç; insan vücudunun hastalığa, rahatsızlığa, yaralanmalara ve travmaya eğilimli olduğu anlayışından ve gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Sadece insanların erken ölümünün önlenmesine yardımcı olmakla kalmayan, aynı zamanda insan ömrünü uzatabilecek çözümler de sunan bir sisteme sahip olmak önemlidir. Herhangi bir hükûmetin başarısı, belirli faktörlerin yardımıyla değerlendirilir ve ülkedeki sağlık sisteminin kalitesi bunlardan biridir.
Sağlık Hizmetlerine Sınırlı Erişim
ABD’de Ekonomik Bakım Yasası, Mart 2010’da yürürlüğe girmiştir ve 3 temel hedefi vardır:
• Sağlık hizmetleri genelinde maliyetleri düşürmek üzere tasarlanmış, yenilikçi tıbbi bakım sağlama yöntemlerini desteklenmesi • Medicaid programının, federal fakirlik seviyesinin %138’inin altında geliri olan tüm yetişkinleri kapsayacak şekilde genişletilmesi (Tüm eyaletler Medicaid programlarının kapsamını genişletmemiştir.) • Uygun fiyatlı sağlık sigortasının daha fazla insana ulaştırılması. Yasa gereği, federal fakirlik seviyesinin %100 ila %400›ü arasında bir gelire sahip olan tüketicilere, ev masraflarını düşüren devlet yardımları (sağlık sigortası priminde indirimler) sağlanmaktadır.
Tıp alanında çalışan kişiler, hasta transferinin insanların tıbbi yardıma başvurmasını engelleyen faktörlerden biri olduğunu bilmektedir. Sağlık profesyonellerinin şehir planlamacılarıyla iş birliği yaparak en iyi güzergâhları tasarlaması mümkündür. Bu, ulaşımı hastalar için daha kolay hale getirir ve sağlık uzmanları bile bundan kazanç elde edebilir. Tıbbi olmayan ulaşıma erişimi artırarak ve şehrin toplu taşıma sistemini verimli hâle getirerek ölü sayısını azaltmak mümkündür. Teletıp sistemini günlük yaşamın bir parçası olarak hayatınıza dahil edin. Teletıp, sağlık uzmanlarına erişimi artıracak ve tıbbi yardıma ihtiyaç duyan herkesin bunu evinin konforunda alabilmesini sağlayacaktır.
Bir diğer engel olan Dil engelini ortadan kaldırma yöntemleri ise:
• Destekleyici bir kültürü teşvik edin ve farklı dilleri konuşan insanların ihtiyaçlarına cevap verebilecek, daha kapsayıcı bir sağlık sistemini devreye sokun. • İngilizce yeterliliği sınırlı olan hastalar için hasta güvenliğini rutin olarak takip edebileceğiniz sistemler geliştirin. • İngilizce yeterliliği sınırlı olan hastalar için tıbbi hataları raporlama sisteminizi iyileştirin.
• Mevcut sistemleri, sınırlı İngilizce yeterliliğine sahip hastalar arasındaki tıbbi hataları daha iyi tanımlayabileceğiniz şekilde uyarlayın. • İngilizce yeterliliği sınırlı olan hastalar arasında tıbbi hataları önlemek için kök nedenleri inceleyin.
Geliri olmayanlar için devlet desteğiyle sunulan sağlık sigortasının bulunduğu ülkemizin aksine birçok ülkede sağlıklı bir aile hayatı, ancak sağlık sigortanız varsa mümkündür. Sınırlı sağlık sigortası engeli nasıl ortadan kaldırılması Hastanelerin sigortasız hastaları sigorta şirketleri ve benzeri programlarla buluşturmak için net bir stratejisi olması, Sigortasız hastalar, ayrıca Sosyal Yardım ve Kayıt Uzmanlarıyla temasa geçerek kendi kendilerine de destek talebinde bulunması ile gerçekleştirilebilir.
Türkiye’de Hasta Hakları
01.08.1998 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve en son 16.01.2019 yılında güncellenen Hasta Hakları Yönetmeliğine göre başlıca hasta hakları şöyle sıralanmıştır:
• Sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyete uygun olarak faydalanma hakkı • Bilgi isteme hakkı • Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme hakkı • Hizmet alacağı sağlık personelini tanıma, seçme ve değiştirme hakkı • Yetersiz sağlık hizmeti durumunda öncelik sırasının tıbbi kriterlere göre belirlenmesini isteme hakkı • Modern tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım isteme hakkı • Sağlık kayıtlarını inceleme, düzeltme ve gizli tutulmasını isteme hakkı • Hasta mahremiyetine saygı isteme hakkı • Rıza olmaksızın tıbbi ameliyeye tabi tutulmama hakkı • Kendisine uygulanması planlanan veya uygulanmakta olan tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkı • Sağlık kurum ve kuruluşlarında güvenlik içinde olmayı bekleme ve bunu isteme hakkı • Sağlık kurum ve kuruluşlarının imkânları ölçüsünde hastaların dini vecibelerini serbestçe yerine getirebilmeleri için gereken tedbirler alınmasını isteme hakkı • Kişilik değerlerine uygun bir şekilde ve ortamda sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkı • Refakatçi bulundurulmasını isteme hakkı • Tıbbi ve zorunlu haller kapsamında hizmetin sağlık kurum ve kuruluşu dışında verilmesini isteme hakkı • Hasta haklarının ihlali hâlinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakkı
Hasta Hakları Bildirgesi
1973 yılında Amerikan Hastaneler Birliği tarafından düzenlenen Hasta Hakları Bildirgesi, hastaneye yatırılan hastaların yararlanabileceği 12 hakkı listeler. Bu haklar şöyledir:
• Kendisini tedavi edecek doktoru/doktorları seçebilme • Doktoru/doktorları ile karşılıklı olarak kabul edilebilir şartlarda anlaşma yapma • Tedavide gizliliğinin korunması, kayıtlarına sadece tedavi sürecine dahil olan veya hasta tarafından belirlenen kişilerin erişebilmesi • Seçtiği sağlık hizmetini satın almak için öz kaynaklarını kullanma • Doktoru/doktorları tarafından önerilse bile tıbbi tedaviyi reddetme • Tıbbi durumları, tedavinin riskleri ve faydaları ve uygun alternatifler hakkında bilgilendirilme • Tıbbi tedavi sürecine üçüncü şahısların dahil edilmesini reddetme ve tıbbi tedaviyi alma veya reddetme durumundaki eylemlerinin hastalar ve doktorlar için üçüncü şahıslarca verilen cezalarla sonuçlanmayacağından emin olma • Sigorta planını yalın bir dilde, eksiksiz şekilde açıklanmış ve aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler dahil edilmiş olarak alma (Sözleşmeler: Doktor ve sağlık planı arasındaki ve hasta veya işveren ile plan arasındaki sözleşmenin bir kopyası; Teşvikler: Katılımcı doktorlara tedaviyi veya rasyon bakımını azaltmak için mali teşvikler sunulup sunulmadığı; Maliyet; Kapsam: 24 saat acil bakım hizmetinin mevcudiyeti ve yeri dahil olmak üzere, kapsama dahil edilen ve hariç tutulan faydalar; Nitelikler: Katılımcı doktorların isim listesi ve nitelikleri; Yetkilendirme Prosedürleri; Sevk; İtirazlar:; Susturma Kuralı.
Sektördeki Zorluklar
Dünya genelinde sağlık sektörü, çelişkili bir manzara sunmaktadır. Tıp alanı bir taraftan ileri teknolojinin avantajlarından faydalanırken madalyonun öteki yüzü çirkinleşmeye devam etmektedir. Madalyonun öteki yüzünde sağlık hizmetlerinin artan maliyeti vardır. Bu durum hastaların sektördeki en son teknolojik gelişmelerden faydalanmalarını zorlaştırmaktadır. En çok mağduriyet yaşayanlar, fiyatlardaki sürekli artışla uğraşmak zorunda kalan sıradan halktır.
Sektörün asıl sorunu burada yatmaktadır. Sağlık sektörü, yalnızca bu sorunlarla mücadele etmek için değil, çelişkiyi azaltmak için de gereken yeterliliğe sahip olmak zorundadır. Sektörün üstesinden gelmesi gereken en büyük zorluklar şunlardır:
• Fiyat şeffaflığı • Ödeme modeli • Siber güvenlik
Bazı İyi Uygulama Örnekleri
Premier Health grubunun Strateji ve İş Geliştirmeden Sorumlu Başkan Yardımcısı Lainie Dean, “Sıkı iş gücü piyasası Premier Health için çok zorlayıcı.” demektedir. Personel problemini çözmek ve sektördeki boşlukları gidermek için çok çalışıyorlar. Şirket, sektörün bu zorlukların üstesinden gelmesine yardımcı olmak için lise öğrencilerini sektördeki mevcut kariyer fırsatları ile tanıştırmanın yollarını bulmaya çalışıyor. Bu oldukça alışılmamış bir stratejidir ancak sihirli sonuçlarını göstermeye başladığını söylemeye gerek yoktur.
Onlardan ilham alan Mercy Health da aynı stratejiyi benimsemiştir. Springfield’daki Merch Health’in Genel Müdürü Adam Groshans, “(Biz) iş gücümüzün sürekli gelişimi konusunda kararlıyız.” demektedir. “Çapraz eğitim ve mentorluğun, bilgi ve becerileri geleneksel yöntemler ile paylaşmanın mükemmel yolları olduğunu kanıtlanmıştır.”
Sağlık Hizmetlerinin Sınıflandırılması
Koruyucu, tedavi edici, rehabilite edici ve geliştirici sağlık hizmetleri şeklinde bir sınıflama en sık gördüğümüz sınıflamalardan biridir.
Başlıca Sağlık Hizmeti Türleri
Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri: Temel diş bakımı için pratisyen diş hekimine başvurmanız gerekir. Bununla birlikte, ikinci basamak tedavi için bir uzmana danışmanız gerekebilir.
Doğum Öncesi Bakım: Kadınların hamilelikleri sırasında ihtiyaç duydukları bakım, doğum öncesi bakım olarak bilinmektedir ve hamilelerin sağlıklı kalmasına yardımcı olduğu için yolculuğun önemli bir parçasıdır.
Koruyucu Bakım: Adından da anlaşılacağı gibi insanları sağlıkla ilgili acil durumlara karşı koruyan herhangi bir tıbbi bakım hizmeti, koruyucu bakım olarak bilinir.
Ruh Sağlığı Hizmetleri: Ruh sağlığı hizmeti, ruh sağlığı bozuk olan bir kişiye sunulan, değerlendirme, tanı, tedavi ve danışmanlık hizmetlerini kapsar.
Beslenme Desteği: Bazı hastalıklar acil müdahale gerektirirken diğerleri yaşam tarzının değiştirilmesine ihtiyaç duyar. Hastalıkların üstesinden beslenme desteği sağlayan bir profesyonel yardımıyla gelmek mümkündür.
Farmakolojik Bakım: Eczacılar hasta merkezli sonuçlar ortaya koyabilmek için doktorlar ve diğer tıp uzmanları ile birlikte çalışırlar.
Madde Bağımlılığı Tedavisi: Madde bağımlılığı tedavisi hastanın yoksunluk krizlerini kontrol altına almayı, yoksunluk semptomlarını azaltmayı ve gerekli diğer desteği sağlamayı amaçlamaktadır.
Laboratuvar ve Teşhis Hizmetleri: Teşhis hizmeti, sağlık sorunlarını tespit etmeye, incelemeye ve tedavi etmeye yardımcı olur. Laboratuvar testlerinin yardımıyla, tıp uzmanları hastanın sağlığı ile ilgili, teşhis sürecini
kolaylaştıran, net bir resim elde ederler. Laboratuvar, nükleer tıp, radyoloji, ultrason, patoloji vb. olmak üzere çeşitli teşhis araçları vardır.
Fizik Tedavi ve Günlük Aktivite Terapisi: Bu tedavilerin her ikisi de hastanın hareket ve belirli görevleri yerine getirebilme yetisini iyileştirmek için çalışır.
Birinci Basamak Sağlık Hizmeti: Birinci basamak sağlık hizmetlerine aşağıdakiler dahildir:
• Erken müdahale • Sağlığın teşvik edilmesi • Sağlık sorunlarının önlenmesi • Süregelen ve uzun vadeli tıbbi durumları yönetme • Sağlık sorunları olan kişilerin teşhisi, tedavisi ve bakımı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), birinci basamak sağlık hizmeti hedeflerine ulaşılmasına yardımcı olacak 4 unsur tanımlamıştır.
1. Sağlığı tüm sektörlere entegre edin. 2. Paydaş katılımını arttırın. 3. Sosyal diyaloğun iş birlikçi modellerini takip edin. 4. Sağlıklı hizmetlerini insanların ihtiyaç ve beklentilerine göre düzenleyin.
İkinci Basamak Sağlık Hizmetleri: Tıbbi bir durum kötüye gittiğinde ikinci basamak sağlık hizmetlerinden faydalanmak önemlidir. Birinci basamak sağlık hizmeti almalarına rağmen semptomları ciddileşen hastalar, uzmanlara yönlendirilir. Bu, tüm sağlık sistemlerinde hizmetin ikinci aşamasıdır ve belirli bir organa, vücuttaki belirli bir bölüme, duruma veya hastalığa odaklanır.
Üçüncü Basamak Sağlık Hizmetleri: Bu, sağlık sisteminin üçüncü aşamasıdır ve genellikle birinci ve ikinci derece sağlık hizmetlerinden verilen sevk üzerine sunulan özel danışmanlık hizmetini ifade eder. Bakım, ayrıca son derece özel ekipman ve uzmanlık gerektirir.
Sağlık Hizmetlerinin Geliştirilmesi
Sağlık hizmetleri gelecekte, hastaların tıbbi tavsiye alma şansını artıran entegre bir sistem sunacaktır. Gelecek, sektör için büyük bir potansiyele sahiptir ve uygulamaların entegre sistemlere duyduğu ihtiyacın önemli oranda artması beklenmektedir.
Çevrim İçi Ziyaretler
Bu, önümüzdeki 10-20 yıl içinde sağlık sektörünün durumu olacaktır. Hastalar için çevrim içi olup hangi doktorların mevcut olduğunu görmek ve ihtiyaç duydukları tıbbi yardımı kendi evlerinin konforundan almak daha kolaydır.
Grup Ziyaretleri
Çevrim içi ziyaretler sağlık sisteminin verimliliğini arttırmaya yardımcı oluyor, peki ya onu bir gömlek üste çıkarırsak? Grup ziyaretleri, sistemin verimliliğini artırmaya ve hasta görme süresini azaltmaya yardımcı
olabilecek, bir sonraki adımdır ancak hâlâ popüler bir seçenek değildir.
Takım Oyunu
Gelecekte teknolojinin tıp alanında hüküm süreceği doğrudur fakat bu diğer tüm bileşenlerin sorumluluklarından kurtulacakları anlamına gelmez. Personelin, hastaların kaliteli sağlık hizmetini herhangi bir gecikme olmadan almalarını sağlamak için ekip olarak çalışması gerekecektir.
ESK (Elektronik Sağlık Kayıtları)/ETK (Elektronik Tıbbi Kayıtlar)
On yıl öncesinde, ESK’ları tam veya kısmi olarak kullanan doktor sayısı %44 idi ancak yıllar sonra bu sayı önemli ölçüde arttı. Bugün ofis tabanlı hekimlerin %85,9’undan fazlası sertifikalı bir ESK veya ETK sistemi kullanmaktadır. Araştırma bulguları, bölgedeki aynı ESK sağlayıcısına sahip hastanelerin yüzdesi arttıkça, bir hastanenin klinik özetlerini kendi sağlık sistemi dışındaki bir hastane ile değiş tokuş etme olasılığının arttığını kanıtlamaktadır. Teknolojinin sağlık sektörünün geleceğini belirlemede önemli rol oynayacağını görmek için bu kadarı yeterlidir ama burada bütün sorumluluk sektöre ait değildir. Hastalar da kendi sorumluluklarını anlamalı ve evden izleme teknolojilerine erişim sağlamalıdırlar. Bu adım, aldıkları bakım hizmetine daha proaktif yaklaşmalarını sağlayacaktır.
Veri Madenciliği
Biyomedikal verilerden bilgi edinmek kazançlı bir fırsattır ancak henüz derinlemesine araştırılmamıştır. Bu yöndeki araştırmalar bazı olumlu sonuçlar ortaya koymuştur, bu da sağlık profesyonellerinin bazı değerli bilgileri elde etmelerine yarayacak model üzerinde çalışmaya başlayabileceği anlamına gelmektedir.
Yapay Zekâ ve Nesnelerin İnterneti (IoT)/Medikal Nesnelerin İnterneti (IoMT)
Yapay zekâ ve dijital teknolojiler sağlık hizmetlerinin sunumunda daha hasta odaklı bir yaklaşım benimsenmesi ve daha düşük maliyetli hizmet sunulması için katkı sağlayacak yeniliklerdir. Mobil ve giyilebilir cihazlar ile sensörlerdeki gelişmelerin, geleneksel transaksiyonel bakımdan daha kesintisiz bir hasta yönetimine geçişi de başlatacaktır.
Ödeme Değişikliği
Geri ödeme yapısı, sektörden beklenen bir sonraki büyük değişiklik alanıdır.