Temel İlkyardım Bilgisi — Ünite 7 Soru-Cevap

Dünyada en çok 1-4 yaş ve sonrasında da 5-9 yaş arası çocuklar boğularak ölmektedir. Bangladeş’te hala 1-4 yaşlarındaki çocuk ölümlerinin yüzde 43’ü boğulmadan kaynaklıdır. Türkiye içinse tablo dünya genelindeki kadar kötü değildir.

Bedende özellikle bazı organlar oksijensizliğe çok dayanıksızdırlar. Bunların başında beyin gelir. Herhangi bir nedenden beyne gelen kan akımında azalma/kesilme ya da oksijen eksikliğinde beyin ölümü gerçekleşmeye başlar. Eğer 3-5 dakika içerisinde bu durum düzeltilmezse beyin geri dönüşümsüz olarak ölür.

Bilinci kapalı bir kişi için en tehlikeli durumlardan birisi sırtüstü pozisyondur. Bu pozisyonda iken dil kökü kişinin soluk borusunu kapatabilir. Bu nedenle sırtüstü çevrilen bir yaralının hemen ağız içini kontrol ederek kişiye baş çene pozisyonu verilmelidir.

En sık karşılaşılan boğulma sebepleri arasında bilinç kaybı sonucu sırtüstü yatan kişide dil kökünün üst solunum yolunu tıkaması, asılma, ağır akciğer travması, gazla zehirlenme, solunum yolunun yabancı cisimle tıkanması ve suda boğulmalar yer alır.

Boğulma sonucunda bedende ortaya çıkabilecek genel belirtiler nefes alma zorluğu, gürültülü, hızlı ve derin solunum, ağızda balgam toplanması, bedende (özellikle yüz ve dudaklarda) morarma, bilinç bozuklukları ve bayılmadır.

Vücuda oksijen alınamaması sonucu hipoksi, karbondioksit atılamamasına bağlı olarak hiperkapni ve dokunun oksijen kullanamaması, karbondioksitin birikmesi sonucu asidoz gelişir.

Suda boğulma vakalarında kişinin yaşamını tehdit eden durum suda bulunmasıdır. Bu nedenle hayatı tehdit eden durum ortadan kaldırılmalı, kişi sudan çıkartılmalıdır. Burada önemli nokta ilkyardımcının can güvenliğidir.

Triaj, Fransızca ayırt etmek, elemek, sınıflandırmak, seçmek anlamına gelir. Tıbbi anlamda ise hangi hastaya öncelik verilmesi gerektiğini ifade eder. Triajın amacı daha fazla sayıda hayat kurtarmak, durumu öncelik gerektirenleri tespit etmektir.

Triaj, olayla ilgili herkese uygulanır. Triajı belirleyen ilkyardımcı diğer kişilere de görev verir. Ama tek sorumlu eğitim alan ilkyardımcıdır. Triaj sorumlusu olay yerine hakim olmalıdır. Triaj için değerlendirme süresi her bir yaralı için 1 dakikayı aşmamalıdır. Triajda değerlendirme solunum, dolaşım, bilinç sırasıyla gider. Öncelikli hasta veya yaralılar tespit edilir.

Başvuru triajı: 112 komuta merkezi kendisine gelen aramaları ciddiyetine göre sınıflandırır. Hangi arama daha ciddi ve acilse var olan ekibini o bölgeye yönlendirir. İlkyardımcı ya da 112 acil servisi arayan kişi komuta merkezinin acil durum önceliğine göre ambulans sevk edeceğini bilmelidir. Bu nedenle 112 acil servis arandığında sakin bir şekilde olayın ne olduğunu, kişinin durumunu, ne zaman olduğu, kaç yaralının olduğu gibi durumları net bir şekilde söylemelidir. Müdahale triajı: Hangi yaralıya önce müdahale edileceğine karar verme işlemidir. Nakil triajı: Hangi hasta veya yaralının naklinin önce yapılacağına karar vermedir.

Ağır yaralı ya da ölü olarak değerlendirilenler: 15 dakikadan fazla nabız alınamayanlar, çok büyük doku travması ve kaybı olanlar, aşırı dozda radyasyona maruz kalanlar, bedeninin çoğu yanık olanlara müdahale önceliği verilmez, triajda üzerine yoğunlaşılmaz.

Kırmızı kod: Öncelikli müdahale ve nakledilmesi gereken gruptur. Sarı kod: Bulunduğu duruma göre yaşamı tehlikede olmasa da zamanında hastaneye ya da acil service yönlendirilmezse yaşam tehditi olabilecek kişiler için kullanılır. Yeşil kod: İlkyardım açısından acil değildir. Siyah kod: Ölmek üzere olan ya da ölmüş kişilere verilen koddur. İlkyardım yapılmaz ya da en sona bırakılır.

Hasta ya da yaralının kafa, boyun ya da omurga zedelenmesinden şüpheleniliyorsa boyun ve omurga hiç hareket etmeyecek şekildem taşınmalıdır. Kişiye zarar vermeyecek ya da en az zararı verecek taşıma yöntemi tercih edilmelidir. Baş her zaman düz tutulmalı, homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmelidir. Yavaş ve düzgün adımlarla yürünmeli ve adımlar omuzdan daha geniş olmamalıdır. Omuzlar, leğen kemiğinin ve omuriliğin hizasında tutulmalıdır. Hasta/yaralı en az 6 destek noktasından (baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak) tutulmalı, kaldırılmalı ve taşıma süresince buna uyulmalıdır.

Araç içerisinde bulunan bir kişiyi kişiye zarar vermeden çıkarma tekniğine rentek manevrası adı verilir. Rentek manevrasına geçmeden önce ilkyardımcı kesinlikle hastayı çıkarması gerektiğine emin olmalıdır. 

Kaza yapan aracın yanına yaklaşırken aracın patlama, yanma, devrilme gibi olasılıkları kesinlikle göz önüne alınmalıdır. Özellikle patlama olasılığı yüksek olan araçlara yaklaşılmamalı derhâl ilgili kuruluşlara haber verilmelidir. Kaza yapan aracın kontağı kapatılmalı, el freni çekilmeli ve hareket etme olasılığı ortadan kaldırılmalıdır. Meraklı kalabalık derhal uzaklaştırılmalı, olay yerinde sigara içilmesi önlenmeli, cep telefonu-çağrı cihazı gibi kıvılcım oluşturabilecek her türlü cihazı kullanmaktan kaçınılmalıdır.

Bilinci açıksa ve hasta/yaralı konuşabilecek durumda ise hasta ya da yaralı ile ilkyardımcı kendini tanıtarak konuşur. Onu sakinleştirir. Durumu ile bilgi alır. Bu bilgiler ışığında hızlı bir ikinci değerlendirme yaparak kişiyi çıkartıp çıkarmayacağına karar verir. Yapılan ikinci değerlendirmede ciddi bir bulgu ya da olumsuzluk tespit edilememişse kişi araç içerisinden çıkartılmaz. Hasta ya da yaralının yanından 112 acil servis gelinceye kadar ayrılınmaz. Kişinin araç içerisinde kalması kişinin var olan durumunun kötüye gitmesine yol açacaksa kişi araçtan çıkartılır. Örneğin kişinin ciddi bir kanaması varsa kişinin şoka girmesini engellemek için kişiye şok pozisyonu vermek gerekir. Bu nedenle kişi araçtan çıkartılmalıdır.

Taşımalar ilkyardımcının sayısına göre sınıflandırılsa da genel olarak bu taşıma teknikleri; Sürükleme teknikleri (ayak bileğinden, koltuk altından ve yaralıyı boyna asarak), Kısa mesafeli taşıma teknikleri (Kucakta taşıma, omuzdan destek verme, sırtta taşıma, omuzda taşıma, altın beşik, kol ve bacaklardan
tutarak ve sandalye ile taşıma) ve Sedye ile taşıma teknikleri olarak sınıflandırılır.

Ayak bileğinden tutarak sürükleme, koltuk altından tutarak sürükleme, elbisesinden tutarak sürükleme ve ilkyardımcıyı boyna bağlayarak sürükleme şeklinde sıralanabilir.

Hasta/yaralının ciddi bir yaralanması yoksa, bilinci açıksa ve ilkyardımcıya yardım edebiliyorsa iki, üç, dört elle altın beşik yapılarak taşınır. Birden fazla ilkyardımcı gerekir. Yaralı bilinci açık olduğu için kendisi oturur. Yaralı kollarını ilkyardımcıların boynuna sarar ve taşıma gerçekleştirilir.

İlkyardımın tanımında, ilkyardım işlemleri sırasında eldeki mevcut malzemelerden faydalanılması gerektiği vurgulanır. Genelde ilkyardımlık olaylarda olay yerinde sedye bulma şansımız yok denecek kadar azdır. Ancak sedye üzerine yaralı koyma teknikleri aynı zamanda bir taşıma tekniği olarak da değerlendirilebilir. Sedye Üzerine Yerleştirme Teknikleri, kaşık tekniği, köprü tekniği ve karşılıklı durarak kaldırma tekniği şeklinde sıralanabilir.