bir etkendir. Diğerlerinden farklı biri olarak Grup Nedir? algılanmak istemeyiz, grubun dışında kalmaktan
Günlük konuşmada kullanılan “grup” sözcüğü en genel hoşlanmayız. Dâhil olduğumuz grubun bizi anlamda “çoğul olmayı” belirler. Sosyal psikolojide ve sevmesini, iyi davranmasını isteriz. Hemen her sosyolojide ise grup kavramı çeşitli şekillerde grupta tek seslilik ve söz birliği yönünde, bireye tanımlanmıştır. Bu tanımlara göre, bir kalabalığın grup güçlü baskılar vardır. Grup baskısına uymayan olabilmesi için ortak amaçlar, ortak normlar, kendilerine kişi de, ciddi sonuçlarla karşılaşma riskini göze bir grup olarak hissetmeleri gibi koşullar öne sürülmüştür. almaktadır. Dolayısıyla böyle baskılar sonucu Bu koşullardan özellikle etkileşim son derece önemlidir. ortaya çıkan uyma davranışına boyun eğme adı Çünkü grup, “etkileşim hâlinde olan birden fazla insan verilir. Gruba karşı çıkan kişiye değişmesi anlamını da taşır. Başka bir tanımda grup, belirli bir amacı yönünde baskı uygulanır. yerine getirmek için karşılıklı bağımlılıkla etkileşim içinde • Grubun söz birliğinin etkisi: Uymayı etkileyen olan iki ya da daha fazla birey olarak açıklanmaktadır. etkenlerden biri de grubun sözbirliği etmesidir.
Bir kalabalığın ya da topluluğun grup olarak Bir kişi herkesin üzerinde anlaştığı bir grup kararı tanımlanabilmesi için yukarıda da ifade edildiği gibi üç ile karşılaştığında; kendisini, o karara uyma temel koşulu yerine getirmesi gerekir. Bu koşullar: yönünde baskı altında hisseder. Ancak grupta söz birliği yoksa uyma oranında hızlı bir düşme • Söz konusu topluluğun üyeleri arasında ortak bir olmaktadır. amaç ve çıkar bulunmalı, ayrıca bu amaç ve • Grup büyüklüğünün etkisi: Grubun büyüklüğü çıkarlar doğrultusunda üyeler arasında ilişki de uymayı arttırıcı bir etkiye sahiptir. bulunmalı, • Yüz yüze olmanın etkisi: Bireylerin birbirlerini • Topluluğun her bir üyesi grubun varlığını ve görerek etkileşime girmeleri uyma davranışını sembollerini bilinçli olarak ayırt etmeli ve arttırmaktadır. • Topluluk içinde süreklilik bulunmalıdır. İnsanlar Neden Grup Oluştururlar? Uyma Davranışı ve Birey Var olan bulgular bize insanların çeşitli nedenlerden ötürü
“İnsanın en belirgin özelliği nedir?” diye sorulduğunda gruplara katıldıklarını gösteriyor. Bunlardan bir kısmını verilecek ilk yanıt hiç şüphesiz ki sosyal varlık olmasıdır. şöyle sıralayabiliriz: gruplara katılmak önemli psikolojik Bunun anlamı insanın belirli bir toplum içinde yaşıyor ve sosyal gereksinimleri karşılamamıza yardım eder. olmasıdır. Dolayısıyla insan davranışlarının büyük bir kıs- Gruplara katılarak, yalnız başımıza altından mı sosyaldir. Sosyal davranış dendiğinde ise, kişinin kalkamayacağımız işlerin hakkından gelebiliriz. Ayrıca, tutum ve davranışlarının bir başkası ya da başkaları grupların bir üyesi olarak, üye olmayan kişilerin tarafından etkilendiği anlaşılmaktadır. Sosyal etki sonucu edinemeyeceği bilgilere de kavuşmuş oluruz. Gruplar aynı meydana gelen gruba uyma davranışı, kişilerin zamanda kendimizi güvende hissetmemizi sağlar. benzerliğini ve dolayısıyla sosyal davranış düzenliliğini yaratır. Sosyal davranışın düzenli olması sonucunda, Bireylerin gruplara üye olmasının temelinde ihtiyaçları bireyler başkalarının davranışını önceden tahmin bulunur. Gruplar bireylerin şu ihtiyaçlarını karşılarlar:
edebilirler ve kendi davranışlarını ona göre • Üstünlük ve ait olma ihtiyacı ayarlayabilirler. Bu durum da sosyal etkileşimin genellikle • Yeni ihtiyaçların yaratılması çatışmasız ve ahenkli olmasını sağlar. • Kendi başlarına gerçekleştiremeyecekleri
İnsanların uyma davranışı göstermelerinin nedenleri çok amaçları, gruplar aracılığıyla gerçekleştirme
çeşitli olmakla birlikte, bunları belli başlıklar altında Grup Gelişiminin Aşamaları toplamak mümkündür: Grupların oluşumu genellikle bir süreç sonunda • Bilgi ve güven: Bir insan için diğer insanlar gerçekleşir. Bu yönde beş aşamalı yaygın kabul görmüş önemli bilgi kaynağıdır. Birey dâhil olduğu bir modelden bahsedilebilir. Özellikle tüketici dav- grubun yanılmaz olduğunu düşünürse ve grup ranışları üzerinde grup etkisini anlayabilmek ve bu etkiyi kendisinin sahip olmadığı bilgiye sahipse uyma doğru biçimde yönetebilmek açısından pazarlamayla yüksek olacaktır. Gruba aşırı güvenme ve uğraşanların bu süreci ve aşamaların temel özelliklerini bilgisinin doğruluğuna inanma aşırı uymaya yol bilmeleri gerekmektedir. Beş aşamalı grup gelişim açar. “Her iki durumda da, birey kendi fikrinin modeline göre gruplar, oluşum, fırtına, kurallar, yanlış, grubundakinin doğru olduğuna karar performans ve dağılma olarak üzere beş aşamalı bir süreç verecektir. Bu tür uymaya biz benimseme adını sonunda oluşurlar: veriyoruz”. Kişinin gruba güveni arttıkça, kendi inancına güveni sarsılacak, uyma eğilimi • İlk aşama olan oluşum aşaması, grubun amacı, artacaktır. yapısı ve lideri ile ilgili büyük belirsizlikler ile • Ters düşme korkusu: Ters düşme korkusu pek tanımlanmaktadır. Bu aşama bir “alışma” çok toplumsal olayda insanları yönlendiren temel dönemidir. Üyeler, hangi tür davranışların kabul
edilebilir olduğunu belirlemek için nabız doktorlar, avukatlar, müzisyenler, tiyatro sanatçıları gibi yoklamaktadırlar. Bu aşamada grup üyeleri bir mesleki gruplar, itibar grupları, siyasi kampanya araya gelir, tanışır, bilgilerini paylaşır, grubun gönüllüleri, yıllık komiteleri verilebilir. amacını ve her bir üyenin görevlerini öğrenirler. Sembolik Gruplar • Fırtına/Karışıklık aşaması, grup içi çatışmayı ifade etmektedir. “Grup üyelerinin karşı karşıya Grupları farklılaştırmanın ikinci boyutu ise üyeliğin gelmesi” olarak da nitelenebilecek bu aşamada gerçek ya da sembolik olmasıdır. Üyelik grupları bir lider daha çok endişe ve çatışma hâkimdir. Üyeler ya da öndere ya da grubun anahtar üyeleri tarafından grubun varlığını kabullenmesine rağmen bireyler onaylanan bir üye olabilmek için bireysel talebin olduğu üzerindeki baskılara direnç göstermektedirler. gruplardır. Sembolik gruplarda öte yandan üyeliğin garanti • Üçüncü aşamada yakın ilişkiler gelişir ve grup edildiği herhangi bir süreç ya da taahhüt söz konusu bütünlük gösterir. Bu aşamada daha yüksek bir değildir ve grup lideri ya da grubun anahtar üyeleri, grup kimliği ve arkadaşlık duygusu vardır. Grup kişinin üyeliğini her zaman inkâr edebilirler ancak birey yapısı kuvvetlendiğinde ve üyeler için doğru kendini yine üye olarak da görebilir ve grubun norm ve davranışların neler olduğuna dair ortak beklenti değerlerine uyum gösterebilir. Üyelik gruplarına örnek setleri oluş-tuğunda kurallar/ düzenleme ve olarak sendikalar, profesyonel birlikler, sivil toplum bütünleşme aşaması tamamlanmış olur. örgütleri verilebilir.
• Dördüncü aşama performans /faaliyet Biçimsel-Biçimsel Olmayan Gruplar aşamasıdır. Bu aşamada, grup ilişkileri ve Bazı gruplarda üyelerin davranışları belirli kriterlere liderlik hakkındaki problemler çözülmüş bağlanmıştır. Spor takımlarında, müzik ekiplerinde, sınıfta durumdadır. Bu noktada yapı tam olarak biçimi belirlenmiş davranışlar ve grup üyeliğini belirleyen fonksiyoneldir ve üyeler tarafından kabul gruplar vardır. Üyelik geçerli olduktan sonra üyeliğin edilmiştir. devam edebilmesi için de beklenilen davranışlar vardır. • Dağılma/ara verme-son bulma aşaması, Biçimsel gruplar, rasyonel olarak organize edilmiş ayrılmak için hazırlıktır. Bazı gruplar genellikle gruplardır. Belli normlara bağlıdır. Biçimsel gruplar açıkça grubun görevlerini tamamlamasından veya bazen saptanmış birtakım amaçları gerçekleştirmek için belirli de grup üyelerinin yollarına ayrı ayrı devam etme görevleri yürütmek üzere meydana getirilmiş gruplardır. isteklerinden ötürü bilinçli bir şekilde alınan bir Kendileri dışında bir makam tarafından, belli fonksiyonları karar ile grubun varlığına son verirler. yerine getirmek üzere kurulmuşlardır. Biçimsel gruplar,
Grup Türleri genellikle organizasyon-örgüt-kurum kavramlarının karşılığı olarak da isimlendirilirler. Bu gruplar içinde grup Gruplar pek çok biçimde sınıflandırılmaktadır. En yaygın üyeleri, belirli pozisyon ve statülere atanma yoluyla sahip sınıflandırma sistemine göre gruplar, iletişim sıklığına, olurlar. Bu gruplardaki üyeler, yönetim tarafından üyelik yapısına, biçimsellik durumlarına ya da grup belirlenmiş yazılı kurallara tabidirler. İkiye ayrılırlar: üyelerinin aidiyet duygusuna göre sınıflandırılmaktadır. • Geçici biçimsel gruplar, belli bir görev Birincil-İkincil Gruplar verilmediği, grup içinde biçimsel faaliyet Birincil gruplar yüz yüze ilişkilerin, dostluk, sevgi olmadığında dağılan gruplardır. bağlarının yüksek olduğu gruplardır. Grup üyeleri arasında • Sürekli biçimsel gruplar ise belli hizmetleri güven verici ilişkiler kurulur. Bu ilişkilere birincil ilişkiler devamlı sağlamak üzere oluşan gruplardır. Bu adı verilir ve birincil gruplar, “insan neslinin bakıldığı, gruplara ayrıca komuta grubu adı da verilir. korunduğu yerler” olarak nitelendirilir. Bu yönüyle de grup üyeleri arasında güven verici ilişkiler kurulur. Biçimsel olmayan gruplar, “gayri resmi gruplar, doğal gruplar ya da informel gruplar olarak bilinirler. Biçimsel Birincil gruplara örnek olarak aileler, iş örgütleri, iş olmayan gruplar, kişilerin ortak ilgileri, arkadaşlık kartelleri ve cemaatler verilebilir. Birincil grupların üç ilişkileri, ortak beklentileri ve sosyal ihtiyaçları temel fonksiyonu vardır: doğrultusunda oluşan gruplardır.
• Yakın ilişkiler yoluyla duygusal destek sağlamak İç ve Dış Gruplar • Toplumsallaşma sürecine katkıda bulunmak Grup, kendi üyeleri açısından ve grubun diğer gruplarla • Uyumu kolaylaştırmak ve toplumsal kontrolü kurduğu ilişkiler açısından özel bir anlam taşır. İnsanlar olanaklı kılmak bazen diğer gruplara karşı düşmanca duygular taşıdığı
İkincil gruplar, birincil grubun dışında kalan gruplardır. gibi, bazen de gruba diğer gruplardan bir tehdit gelebilir. İkincil gruplarda iletişim sık değildir ve grubun normları Özellikle de grup toplumla kültür ve ırk açısından farklılık daha az bağlayıcı ve zorunludur. Bu grupların oluşması taşırsa bu gibi düşmanlıklar daha da belirginleşir. için yüz yüze ve içten etkileşim ilişkisine gerek yoktur. Sosyologlar bu ayrımı “biz” ve “onlar” kavramlarıyla İkincil grup örnekleri özellikle sanayileşmiş, kentleşmiş bütünleştirip iç ve dış gruplar olarak ayırmaktadırlar. İç toplumlarda görülmektedir. İkincil gruplara örnek olarak gruplar “bizlik” duygusuna sahip olduğumuz ve bizi diğer
gruplardan ayıran belirgin özelliklerimizin olduğu • Bilgilendirme gücü: Referans grubunun kişinin gruplardır. Dış gruplar ise bizim grubumuzun dışında olan öğrenmek istediği bilgilere sahip olması sonucu herhangi bir alternatif grup olup, üyesi olmadığımız, bizim ortaya çıkan güçtür. için çok önem taşımayan, hatta çok iyi duygular • Yasal güç: Kişilere toplumsal sözleşme sonucu beslemediğimiz gruplardır. verilmiş ve çoğu kez ayırt edici bir üniforma ile
Referans Grupları birlikte gelen bir güçtür. • Uzman gücü: Belli bir alanda uzmanlık Bazı şeyleri gruplar halindeyken tüketiriz; mesela aile oluşturmuş kişi ve grupların edindiği güçtür. içinde, maçta, okulda, satın aldığımız, tükettiğimiz ürünler • Ödül gücü: Kişiyi maddi ya da manevi yönden ve hizmetler vardır. Günümüzde bireyler çeşitli sosyal ödüllendiren güç, onun tüketim davranışları grupların üyesi durumundadır. Bir sosyal grubun referans üzerinde etkili olabilir. İşinde terfi olanağını grubu olabilmesi için bireyin davranışı üzerinde etkili sağlanması veya prestij sağlayan bir kulübe üye olabilmesi gerekir. Söz gelişi, aile bir referans grubudur. yapılması bu tür güce örnek olarak verilebilir. Benzer şekilde mesleki dernekler, kulüpler, partiler de bir • Zorlayıcı güç: Bu güç adından da anlaşılacağı referans grubudur. Referans grupları kişilerin tutumlarını, gibi kişiyi sosyal ya da fiziksel yönden yıldırarak fikirlerini, değer yargılarını ve davranışlarını doğrudan etkilemeyi amaçlar. veya dolaylı olarak etkileyen topluluklardır. Referans grupları tüketicinin toplumsallaşma süreci aracılığı ile Referans grupları çeşitli ölçülerden hareketle tüketim olgusunu (satın alma, tüketme, elden çıkartma) sınıflandırılmaktadır: etkiler. Tüketicinin toplumsallaşması, tüketici olma sürecini ifade eder. Bağlı Bulunulan/Üyelik Gerektiren Referans Grubu: Bireyin içinde olduğu ya da üye olarak kabul edildiği, Grup ve referans grubu kavramlarının birbirinden ayırt benimsendiği referans grubudur. Bu grup başta kişinin edilmesi gerekir. Normlar, değerler ya da inançlar dizisini ailesi olmak üzere, akrabaları, komşuları, arkadaş grubu, iş paylaşan ve davranışları birbiriyle bağımlı olan diğer çevresi, mesleki gruplar, spor merkezleri, diğer ilgili kişi insanlarla açıkça ve tümüyle tanımlanmış kesin ilişkilere ve kuruluşlardan oluşmaktadır. Bu grupların her biri sahip iki ya da daha fazla birey grup olarak adlandırılır. tüketicilerin birbirinden farklı satın alma kararlarında Ortak değer ve perspektifleri birey tarafından mevcut etkili olabilirler. davranışlarına temel olarak kullanılan grup referans Bağlı Olmak İstenilen/Özenilen Referans Grubu: grubudur. Bu yüzden bir referans grubu özel durumlarda Bireyler, yalnızca kendilerine açık gruplara girmezler. bireyin davranışları için kullanabileceği rehber Ayrıca bireyler, yeterli niteliğe ya da yeteneğe sahip niteliğindedir. olmadıkları için giremedikleri gruplara da özenirler. Bu Referans grubu kişinin belirli bir durumda davranışını gruplar bağlı olmak istenilen ya da özenilen referans belirlerken rehber olarak aldığı, gözlemlediği ve grubu adını alır. Bağlı olmak istenilen ya da özenilen önemsediği gruptur. Bu açıdan bakıldığında, insanların referans grubu, ünlü sporcular, şarkıcılar gibi kişilerin neden kendilerine doğrular ve yanlışlar, yani normlar hayranlık duyduğu birey veya topluluklardan oluşan koyan gruplara üye oldukları sorusu önem kazanır. gruptur. Tüketiciler bu grubun üyesi değildirler. Ancak bu Danışma grupları ile ilişki kurulmasının üç önemi nedeni grubun bir üyesi olmak isterler. olduğu ifade edilebilir: Bağlı Olmak İstenmeyen/Kaçınılan Referans Grubu: • Faydalı bilgiler elde etmek, Grupların tümü tüketiciler üzerinde olumlu izlenim • Ödüllendirilmek ya da cezalandırılmamak, yaratmaz. Kimi referans grupları olumsuz örnekler ortaya • Benlik kavramını oluşturacak, değiştirecek ve koyar. Tüketiciler istemedikleri belli gruplardan uzak sürdürecek eylemler göstermek. durmaya, kendilerini onlardan farklı kılmaya özen gösterirler. Üyesi olunmak istenmeyen kulüpler, politik Referans grubuna ilişkin belli bir sayı sınırı ya da üyelik parti, alkol bağımlısı gruplar gibidir. gerekmez; somut bir örgütsel yapıdan söz edilmez. Referans grupları bireyin ne yapması gerektiğini Tüketiciler, referans grubu (arkadaş, komşu vb.) söyleyemez. Bireyler bu grupların eylemlerinden, karşısında, gösteriş tüketimi eğilimindedirler. Gösteriş görüşlerinden ve duygularından etkilenirler. Referans eğilimli tüketim, bazı mal ve hizmetlerin kişilerde statü grupları; tüketici güdüleri, algıları öğrenme süreci, tutum yaratacağı düşüncesiyle tüketilmesini ifade eder. Gösteriş oluşumu konularında model oluşturur ve satın alma eğilimli tüketime ekonomide Veblen etkisi de sürecinde bunların kullanımını yönlendirir. denilmektedir.
Referans grupları tüketiciler üzerinde aşağıdaki güçleri Referans grubunun tüketici davranışı üzerinde üç önemli uygularlar: etkisi vardır. Bunlar, bilgilendirici, normlandırıcı ve kimliklendirici etkilerdir. • Referans gücü: Kişinin hayranlık duyduğu kişi ve grupların tüketim davranışlarını kopya etmesi sonucu oluşan bir güçtür.