kapatılması, dönem sonunda kalan veren bilanço (aktif ve Konaklama İşletmelerinde Dönem Sonu İşlemleri pasif) hesaplarının karşılıklı olarak kapatılmasıdır.
Dönem Sonu İşlemlerinin Kapsamı ve Gerekliliği Dönemin kapatılması ve yeni hesap dönemine ait Konaklama işletmelerinin süreklilik esasına göre kayıtların başlatılabilmesi için kapanış kayıtlarının faaliyette bulunmalarına karşılık, faaliyet yoğunluğu yapılması gerekir.
genellikle mevsimlik olarak artıp azalır. Konuk gelsin ya Değerlendirme Ölçüleri ile İlgili Düzenlemeler da gelmesin, işletme açık kaldığı sürece birtakım giderlerin yapılması kaçınılmazdır. Dolayısıyla işletme ile Değerleme konusu dönem sonu işlemlerinin en zorlu ilgili tarafların en önemli ilgi nedeni olan dönem kârı veya dönemeçlerinden birini oluşturur. Değerleme, varlıkların zararının belirlenebilmesi için, genellikle dar bir zaman ve borçların kaç liralık değere sahip olduğunun diliminde gerçekleşen hasılat ile uzunca bir döneme belirlenmesidir. Değerlenecek unsura uygun ölçütün yayılan çeşitli faaliyetlerin maliyeti karşılaştırılmak seçimi ve bunun doğru uygulanması önemlidir.
durumundadır. Muhasebe kavram ve ilkeleri kapsamında değerleme;
Dönem sonu işlemleri, işletmenin varlıklarının ve varlık ve kaynakların ilk muhasebeleştirilmesinde ve borçlarının miktar ve tutarlarıyla birlikte ayrıntılı ve kesin sonraki dönemlerde mali tablolarda gösterilecek, para ile olarak belirlenmesi amacıyla yapılan işlemler dizisidir. ifade edilen tutarın belirlenmesi şeklinde ele alınmaktadır. Gerek muhasebe kuramında gerekse ticari ve mali Temel mali tabloların içeriğini belirleyen genel kabul mevzuatta, işletmelerin en az yılda bir kez envanter görmüş muhasebe ilkeleri kapsamında genel olarak varlık çıkarmaları öngörülmüştür. Konaklama işletmeleri, daha ve borçların değerlemesi ile ilgili maliyet bedeli ile sık aralarla mali tablo çıkarabilir. Buna gereksinim değerleme ve maliyet bedeli ya da piyasa fiyatından düşük duymayanlar ise yılsonu itibariyle bilanço ve gelir olanı ile değerleme olmak üzere iki değerleme ölçüsü tablosunu düzenlemek zorundadırlar. öngörülmektedir.
Kayıtların doğru bilgi vermesini sağlamak üzere, dönem Yeni Ticaret Kanunu’nda, değerleme ölçüleri için sonu işlemleriyle varlık ve borçların miktar ve tutarları tamamen muhasebe ve finansal raporlama standartlarıyla belirlenir, gelir ve giderlerin dönem sonu ve tahakkuk getirilen düzenleme esas alınmıştır. Vergi Mevzuatında işlemleri yapılır, hatalı kayıtlar düzeltilir. Böylece Değerleme ölçütleri maliyet bedeli, borsa rayici, tasarruf bilançoda; varlık, borç ve öz sermaye unsurlarının tam ve değeri, mukayyet değer, itibari değer, rayiç bedel, vergi doğru olarak gösterilmesi, gelir tablosunda da gelir, gider, değeri ve emsal bedeli olmak üzere belirlenmiştir. kâr ve zarar bilgilerinin gerçeğe uygun şekilde yer alması Muhasebe Standartlarında Değerlemede finansal sağlanmış olur. Dönem sonu (envanter) işlemleri sayım, raporlama amacına uygun olarak değerleme yerine ölçüm değerleme ve envanter kayıtlarını kapsayan bir süreçtir. kavramı kullanılmıştır. Ölçüm, finansal tablolarda yer Envanter işlemlerinin devamında hesapların kapatılmasına alan unsurların bilanço ve gelir tablosunda tahakkuk kadar yapılan tüm işlemler, dönem sonu işlemleri başlığı ettirilecekleri ve gösterilecekleri parasal tutarların altında toplanabilir. Konaklama işletmelerinde bu süreç; belirlenmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Bu kapsamda genel geçici mizanı takiben, muhasebe dışı envanter ve sayılan temel ölçüm esasları şöyledir; tarihî maliyet, muhasebe içi envanter işlemleri, kesin mizanın gerçeğe uygun değer, cari maliyet, net gerçekleşebilir hazırlanması, mali tabloların düzenlenmesi şeklinde değer, kullanım değeri. Ayrıca standartlar kapsamında gelişir ve hesapların kapatılmasıyla son bulur. alternatif değerleme ölçüleri de öngörülmüştür. Tarihî maliyet, varlıkların elde edildikleri tarihte alımları için Muhasebe dışı envanter, varlıklar ve borçlarla ilgili sayım, ödenen nakit ve nakit benzerlerinin tutarıdır. Gerçeğe kontrol ve değerleme işlemlerinin yapıldığı süreçtir. Bu uygun değer, bir varlığın normal ticari koşullarda bilgili aşamada, varlık ve borçlar için, kısaca sayım adı verilen; ve istekli bir satıcı ile bilgili ve istekli bir alıcı arasında el saymak, ölçmek, tartmak gibi işlemlerle miktar tespiti değiştirmesi sırasında saptanan değişim değeri şeklinde yapılır. Miktar tespitinden sonra, her bir kalem için uygun tanımlanmaktadır. Net gerçekleşebilir değer (itfa değeri), değerleme ölçütleri kullanılarak değerleme yapılır. normal akış içinde, tahmini satış fiyatından tahmini Muhasebe içi envanter; varlıklara, borçlara, öz tamamlanma maliyeti ya da satışın gerçekleşmesi için kaynaklara, gelir ve giderlere ilişkin hesapların işletmenin gerekli tahmini satış giderleri toplamı düşülerek bulunan fiili durumunu göstermesini sağlamaktır. Bu amaçla, tutardır. Cari maliyet, aynı varlığın veya varlıkla eşdeğer muhasebe dışı (fiili) envanter sonuçlarına göre, muhasebe bir başka varlığın alınması için hâli hazırda gereken nakit kayıt sürecinde gerekli düzeltme, tamamlama ve dönem veya nakit benzerlerinin tutarı ile gösterilmesidir. ayarlama kayıtları yapılır. Kesin mizan, envanter işlemleri Kullanım değeri (bugünkü değer), varlık veya nakit tamamlandıktan sonra hesapların kesin tutar ve yaratan birimden, işletmenin normal faaliyet koşullarında, kalanlarının yer aldığı ve yılsonunda çıkarılan sağlama elde edilmesi beklenen net nakit girişlerinin bugünkü çizelgesidir. Kesin mizanın kalanlarından dönem sonu değeridir. bilançosu elde edilir. Mali tablolar, işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları hakkında ilgili taraflara bilgi sunan, muhasebe bilgi sisteminin çıktılarıdır. Hesapların
Varlıklarla İlgili Dönem Sonu İşlemleri belgeli lüks ve birinci sınıf işletmelerde kullanılan Burada varlıklarla ilgili dönem sonu envanter işlemleri porselen veya camdan yapılmış (kristal hariç) her türlü süreci ele alınarak; hazır değerler, alacaklar ve stoklar ile mutfak ve servis takım ve malzemeleri üç yıl, turistik maddi duran varlıklara ilişkin örnekler verilerek dönem belgesi bulunmayan lüks ve birinci sınıf işletmelerle sonu işlemleri açıklanacaktır. turistik belgeli diğer işletmelerde ise aynı malzemeler için dört yıl normal kullanım süresi belirlenmiştir. Hazır Değerlerin Envanteri Borçlarla İlgili Dönem Sonu İşlemleri Hazır değerler kapsamında kasa ve bankalardaki Türk Bilançonun pasifinde borçlar; kısa vadeli yabancı parası nominal değer (mukayyet değer) ile değerlenir. kaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklar şeklinde iki Yabancı paranın değerlemesi ise borsa rayici ile yapılır. ana grupta düzenlenmiştir. Bu kapsamda yapılacak işler; Alacakların Envanteri borç tutarlarının karşı (alacaklı) taraşa mutabakatı, borçların değerlemesi, dönem ayarlaması ve kayıt Ticari alacaklarla ilgili genel değerleme ölçütü mukayyet hatalarının düzeltilmesi şeklindedir. Borçların değer olmaktadır. İşletme yönetiminin tercihine bağlı değerlemesinde kullanılacak ölçüt genel olarak mukayyet olarak senetli alacakların tasarruf (peşin) değeri ile değerdir. değerlenmesi de mümkündür. Alacak senedinin üzerinde yazılı olan (nominal) değerinden değerleme günü ile son Ticari borçlarla ilgili envanter işlemleri kapsamında da ödeme tarihî arasında işleyecek faiz hesaplanarak, senet eğer varsa dönem faizi işlenebilir, borç senetlerinde tutarından düşülmek suretiyle senedin peşin değeri reeskont işlemleri yapılabilir, uzun vadeden kısa vadeye bulunur. Hesaplanan ıskonto faizi; “657 Reeskont Faiz geçen borçların dönem ayarlaması söz konusu olabilir. Giderleri” hesabına borç, “122 Alacak Senetleri Gelir ve Giderlerin Dönem Sonu İşlemleri Reeskontu” hesabına alacak kaydedilir. Diğer yandan senetli veya senetsiz alacakların envanterinde ortaya çıkan Gelir ve giderlerin envanteri kapsamında;
bir durum da, alacakların beklenen süre içinde (vadesinde) • Gerçekleşmiş (tahakkuk etmiş) gelir ve tahsil edilememesi nedeniyle şüpheli alacakların tespitidir. giderlerin dönem gelir - gider hesaplarına Stokların Envanteri işlenmesi sağlanır.
Konaklama işletmelerinin stokları, genellikle odalarda • Döneme ait olmayan (gelecek dönemlere ait) kullanılacak malzemeler ile yiyecek-içecek ve diğer gelir ve giderlerin bilanço hesaplarına etkinliklere ait malzemelerden oluşur. Konaklama aktarılması sağlanır.
işletmesinde satış amaçlı tutulan malların, “153 Ticari • Dönem içinde kullanılan maliyet hesapları (7 Mallar” hesabında izlendiği de görülmektedir. Stokların grubu), dönem gider hesaplarına (6 grubuna) değerlemesi maliyet bedeli ile yapılır. Bunun yanında yansıtılır. değer düşüklüğü, fire, kayıp gibi durumların da tespit • Döneme ait gelir ve gider hesaplarının kalanları edilip envanter kapsamında kayıtlara geçirilmesi 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına gerekmektedir. devredilerek kapatılır. Duran Varlıklar Envanteri • Dönem kârından (varsa) vergi karşılıkları
Konaklama işletmelerinde duran varlık yatırımları hesaplanarak muhasebeleştirilir.
genellikle çok büyük tutarlara ulaşır ve aktif toplamının • Dönem net kârı (zararı) bilançoya aktarılır.
önemli oranını (%85-90) oluşturur. Duran varlıklarla ilgili Satılan Hizmet Maliyetinin Oluşumu ve Gelir Tablosu dönem giderleri, kâr - zararın belirlenmesinde etkili olur. Hesabına Yansıtılması Dönem sonunda yapılacak en önemli işlem ise amortisman paylarının muhasebeleştirilmesidir. Otel işletmesinin odalar, yiyecek-içecek ve diğer destek Amortisman; duran varlığın maliyet bedelinin, varlığın bölümlerinde gerçekleşen faaliyetlerle tüketilen malzeme, işletmede kullanılacağı süre (yıl) dikkate alınarak parça işçilik, bakım hizmeti, sigorta, amortisman gibi parça dönem giderine dönüştürülmesidir. Duran unsurlardan dönem boyunca oluşan hizmet üretim varlıkların amortisman süresi dolmadan elden çıkarılması maliyeti “740 Hizmet Üretim Maliyeti” hesabında durumunda, ilgili duran varlık hesabı maliyet bedeli toplanır. Dönem sonunda hesap kalanı “622 Satılan üzerinden kapatılırken, buna ait birikmiş amortisman Hizmet Maliyeti” hesabına aktarılarak satış hasılatına hesabı borçlandırılarak kapatılır. karşılık dönem giderine dönüştürülür.
Konaklama işletmelerini yakından ilgilendiren, Gerçekleşmiş (Tahakkuk Etmiş) Gelir ve Giderlerin amortisman uygulamasına ilişkin düzenleme, 2004 yılında Muhasebeleştirilmesi çıkarılan ve ünite sonunda bilgi verilen, VUK Genel Tebliğleri ile getirilmiştir. Örneğin, eğlence ve spor Dönem içindeki hizmetler dolayısıyla gerçekleşmiş fakat faaliyetleri kapsamında havuzlar, plajlar, aquaparklar vb. henüz tahsil edilmemiş gelirler ile tüketim yapıldığı halde için 10 yıl normal kullanım süresi öngörülmüştür. Turistik henüz bedelleri ödenmemiş giderler olabilir.
Gelecek Dönem Gelir ve Giderlerin Bilanço Hesaplarına • Uzun vadeli yabancı kaynaklar, Aktarılması • Öz kaynaklardır.
Dönem içinde gelir ve gider hesaplarına kaydedildiği Gelir tablosu, işletmenin bir hesap döneminde elde ettiği halde, dönem sonuna gelindiğinde henüz tüketilmemiş hasılat ve diğer gelirler ile katlandığı maliyet ve giderleri (peşin ödenmiş) gider unsurları ile henüz karşılığı yerine ve bunların sonucu olan kâr veya zararı sınıflandırılmış getirilmemiş (peşin tahsil edilmiş) gelirler tespit edilebilir. şekilde gösteren mali tablodur. Gelir tablosu, üç ana Bu durumda döneme ait olmayan tutarların dönem gelir gruptan oluşur. Bunlar; ana faaliyet gelir ve giderleri, yan ve gider hesaplarından çıkarılarak, bilanço hesaplarına faaliyet gelir ve giderleri, faaliyet dışı gelir ve giderlerdir. taşınması gerekir. Gelir tablosu grupları: Dönem Gelir ve Gider Hesaplarının Kâr veya Zarar Hesabına Devredilmesi • Brüt Satışlar,
Hesap dönemi içinde gelirler gerçekleştikçe konularına • Satış İndirimleri (-),
uygun gelir hesaplarının alacak yanına kaydedilir. • Satışların Maliyeti (-),
Giderler gerçekleştikçe de konusuna ve işlevine uygun • Faaliyet Giderleri (-), gider hesapları borçlandırılır. Dönem sonunda tüm gelir • Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar, ve gider hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına • Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar(-), devredilerek kapatılır. • Finansman Giderleri (-),
Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Hesapların • Olağandışı Gelir ve Kârlar,
Kapatılması • Olağandışı Gider ve Zararlar (-),
Muhasebe bilgi sisteminin çıktısı olan mali tablolarla, • Dönem Net Kârı veya Zararıdır.
işletmeyle ilgi tarafların bilgi gereksiniminin önemli bir kısmı karşılanır. İşletmenin mali yapısına ve faaliyet Uygulama
sonuçlarına ait bilgiler mali tablolar aracılığıyla açıklanır. İçeriği açıklanan temel mali tabloların elde edilmesini ve devamında hesapların kapatılmasını göstermek amacıyla Maliye Bakanlığınca 01.01.1994’ten itibaren uygulamaya aşağıda bir uygulama örneği verilmiştir. Burada envanter konulan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri işlemlerinden sonra hesapların durumunu gösteren kesin (MSUGT) çerçevesinde mali tabloları düzenleme ilkeleri mizan ile başlayıp, gelir tablosu ve bilanço belirlenmiştir. MSUGT mali tabloları hazırlama düzenlendikten sonra, aktif ve pasif hesapların konusunda konaklama işletmelerini farklı tutmamıştır. kapatılmasına yer verilen detaylı örnek, sf. 99-102 Bilanço esasına göre kayıt tutan işletmeler, temel mali arasında yer alan Tablo 4.2 ve Tablo 4.3’te yer tabloları her muhasebe dönemi sonunda düzenlemek almaktadır. zorundadır. Mali tablolar bir işletmenin varlık ve kaynak yapısı ile dönem kârı veya zararının oluşumunu gösteren Konaklama İşletmelerinde Mali Tabloların Bilgi faaliyet sonuçlarının standart bilgi formları şeklinde Kullanıcılara Sunumu açıklanmasıdır. Küresel bilgi ekonomisinin toplumsal yaşama yön verdiği
Finansal tablolar setinde aşağıdaki tabloların yer alması günümüzde, işletme işlevleri de değişmektedir. Yeni bilgi öngörülmektedir; teknolojileri ve e-raporlama yöntemleri, daha önce elde edilmesi mümkün olmayan pek çok bilgiye ekonomik • Bilanço (dönem sonu finansal durum tablosu), koşullarda ve hızlı biçimde ulaşma olanağı sunmaktadır.
• Gelir Tablosu, Ekonomik gelişmelere paralel olarak ülkemizde de • Öz Kaynak Değişim Tablosu, muhasebe uygulamaları kural odaklı yaklaşımlardan, • Nakit Akış Tablosu, ilkelerin esas alındığı ve meslek yargısının önem • Önemli muhasebe politikalarını açıklayan kazandığı bir boyuta taşınmaktadır. Mali tablolardaki açıklamaların, kararlarda kullanılabilir bilgilere dipnotlar ve diğer açıklayıcı notlar. dönüştürülmesinde çeşitli mali analiz tekniklerinden Bilanço, işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlıklar yararlanarak onları daha iyi anlaşılır duruma getirmek ile bu varlıkların işletmeye getirildiği kaynakları temel gerekir. Bu amaçla; karşılaştırmalı analiz, dikey yüzdeler, eşitlik şeklinde gösteren mali tablodur. Bilançoda eğilim yüzdeleri, oranlar analizi gibi mali analiz varlıklar, yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar brüt değerleri tekniklerinden yararlanılır.
ile gösterilir.
Bilanço grupları:
• Dönen varlıklar,
• Duran varlıklar,
• Kısa vadeli yabancı kaynaklar,