artmıştır. Ancak ithalatın ihracattan daha fazla tutarlarda Giriş gerçekleşmesi nedeniyle dış ticaret açığı büyümektedir.
Dış ticaret işlemleri, ülke içi ticaret işlemlerine göre çok karmaşık, daha masraflı ve çok dikkat isteyen işlemlerdir. Ülkelerin dış ticaret yapma nedenleri şu başlıklar altında Dış ticaret ilişkisinde tarafların hak ve yükümlükleri listelenebilir:
açısından hukuki (mevzuat), yabancı para kullanılması • Ülkelerin kaynak donanımlarının farklılığı yönünden kambiyo işlemleri, taşıma faaliyetleri yönünden (Mukayeseli avantajlar) nakliye ve sigorta, şirket ve ülke ekonomisine etkilerinin • Ülkelerin bazı ürünlerin üretiminde tespiti açısından muhasebe ve finans, tüm bu işlemler uzmanlaşmaları (Kalite ve fiyat avantajı) sırasında düzenlenen sözleşme ve yordamlar açısından • İç ve dış fiyatlar arasındaki farklılık (Ölçek belgeler önem arz etmektedir. ekonomisi, maliyet avantajı)
Dış Ticaret İşlemleri ile İlgili Başlıca Kavramlar • İhtiyaç fazlası ürünlerin değerlendirilmesi Dış ticaret işlemleri ile ilgili başlıca kavramlar ve • Yatırım mallarının temininde kolaylık kavramların açıklamaları aşağıda sıralanmıştır. • Sermaye birikiminin sağlanması • Farklılaştırılmış ürünler ve talepler İhracat, bir malın, yürürlükteki İhracat Mevzuatı ile • Yeni istihdam alanlarının açılması Gümrük Mevzuatına uygun şekilde Türkiye gümrük • Çeşitli teşvik ve yardımların sunulması. bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılması ya da Müsteşarlıkça kabul edilecek sair çıkış ve işlemler olarak Dış Ticaretin Türleri tanımlanabilir. Dış ticaret işlemlerinden kastedilen, ürün ve hizmet
İhracat rejimi, serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç hareketleriyle ilişkili işlemlerdir. Başka bir ifade ile ithalat amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin ve ihracat işlemleri ile bu ithalat ya da ihracat işlemlerinin hükümlerin uygulandığı rejimdir. parasal karşılıkları ifade edilmektedir. Ticaret genel olarak, iç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır. İthalat, bir ülkedeki alıcıların, başka ülkelerde üretilmiş mal ve hizmetleri satın almalarına denir. İthalat
İthalat, ithalatı serbest olan bir malın ithalat ve gümrük Dış ticaret dengesi, bir ülkenin herhangi bir dönemde mevzuatına uygun olarak ithalatının yapılması, ithalat (genellikle bir yılda) yaptığı ihracat toplamının ithalat bedelinin ise kambiyo mevzuatına göre transfer edilmesi toplamı ile karşılaştırılmasıdır. işlemine denir. İhracatın karşıtıdır ve onunla birlikte bir
Dış ticaret hacmi, bir ülkenin belirli bir dönemde ülkenin dış ticaret dengesini oluşturur. Bir ülkenin başka gerçekleştirdiği ihracat ve ithalatın toplamıdır. ülkelerde üretilmiş malları yürürlükteki mevzuat çerçevesinde satın alma işlemi olarak tanımlanabilen Kambiyo, iki ülke parasının birbiriyle değiştirilmesi ithalat, gerek yerli üretici gerekse de ülke ekonomisi işlemidir. üzerinde olumsuz etkiler bıraktığı için pek arzı edilen bir
Döviz tevdiat hesabı, gerek yurt dışında gerek yurt içinde durum değildir.
yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin serbest tasarruflarında Döviz transferi yapılıp yapılmamasına göre ithalat bedelli bulunan döviz veya efektiflere banka veya özel finans ve bedelsiz olmak üzere iki türlüdür. Bedelli ithalat, ithal kurumlarında açtırdıkları tevdiat hesaplarıdır. edilen malların bedellerinin ithalattaki ödeme
Konvertibl dövizler, uluslararası para piyasalarında bütün şekillerinden biriyle yurt dışında döviz transferi yapılarak ülkelerce kabul gören ve bu sebeple bir diğer ülke parasına gerçekleştirilen ithalatı, bedelsiz ithalat ise ithal edilen serbestçe çevrilebilme imkânına sahip dövizlerdir. malların bedellerinin yurt dışında kazanılan dövizlerle karşılanarak yurt dışında herhangi bir döviz transferi Ülkelerin Dış Ticaret Yapma Nedenleri yapılmadan gerçekleştirilen ithalatı ifade etmektedir.
Dış ticaret geçmişten beri ülkelerin uyguladığı bir İthalatçı vasfının kazanılabilmesi için: kavramdır. Geçmişte sadece elzem olan veya lüks olan mallar için kullanılan dış ticaret günümüzde teknolojinin • Tacirlik sıfatının kazanılması gelişimi ile kolaylaşmış ve diğer mal ve hizmetlere de • İlgili ithalatçı birliğine üye olunması uygulanmaktadır. Dış ticaret yapma nedeni teorik olarak • Vergi dairesinden mükellef kaydının alınması mukayeseli avantajlar teorisine dayanır. İhracat ve ithalat • Mükellef yazısının ve şirket belgelerinin günümüzde bir ülke ticaretinde kaçınılmaz bir uygulamadır. gümrüklere bildirimi zorunludur. Arzu edilen durum ihracatın, ithalattan fazla olması yani dış ticaret fazlasının ortaya çıkmasıdır. Aksi durumda, ithalatın İthalat türleri sınıflandırılırsa şu açıklamalar yapılabilir:
ihracattan fazla olması durumunda dış ticaret açığı ortaya Akreditifli ithalat, alıcının, malın sevkinden önce bir çıkar. Az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelere ithalat, banka aracılığıyla satıcının bulunduğu yerdeki bankası ihracata göre fazla olup bu ülkelerde dış ticaret açığı nezdinde malın sevk belgesinin teslimi karşılığında artmaktadır. Türkiye’de ithalat ve ihracat yıllar itibariyle ödemek üzere kredi açtırmasıdır.
Mal karşılığı ithalat, malın gümrüklenmesi işleminden İhracatın Başlıca Yararları sonra bedelini ödeyerek belgenin çekilmesi ile gerçekleşen Günümüzde küresel düşünmek, tüm dünyayı bir pazar ithalattır. olarak görmek gerekmektedir. İhracatın başlıca yararları
Belge (vesaik) karşılığı ithalat, malın gelmiş olma şartı şunlardır:
aranmaksızın ithalat yapılan ülkeden yola çıkarılmış • İstihdam sağlanır. olduğunu gösteren belgenin bedelini ödeyerek bankadan • Devalüasyona karşı korur. belge alınması ile gerçekleştirilen ithalattır. • Ürün çok sayıda müşteriye ulaşılır. Kredili ithalat, bedeli daha sonra ödenmek üzere yapılan • Firmaya düzenli para akışı, yeterli işletme vadeli ithalattır. sermayesi sağlar. • İş süreçlerini kolaylaştırır. Geçici kabullü ithalat, ihraç etme amacıyla yapılan ithalattır • İşi büyütmenin en iyi yoludur. • Kârlılık artar. Ankonsinasyon ithalat, satışının yapılması ve belirli bir • Makroekonomik krizlere karşı daha dayanıklı vade sonunda mal bedelinin transfer edilmesi şartıyla olunur. yapılan ithalattır. • Marka tanıtılır.
Bedelsiz ithalat, bedeli için döviz transferi yapılmadan • Mevsimsel satışlardaki dalgalanmalar dengelenir. yurt dışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecburi • Pazar çeşitlendirmesiyle risk dağıtılır. olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan bazı şahsi • Rakiplerin küçülttüğü iç pazara bağımlı kalınmaz. ve ticari mahiyette eşyanın yurda ithalidir. Tüm pazarlarda rekabet edebilirliğiniz artar. • Satışlar artar. İthalatta, hatalardan kaynaklardan zararları en aza • Teknoloji ve inovasyon (yenilikçilik) kapasitesini indirgemek için mevzuatlardaki küçük detaylara bile sürekli artırma imkânı sağlar. dikkat edilmelidir. Bu zararlardan korunabilmek için: • Uluslararası iş dünyasının bir parçası olmayı • Gümrüklerdeki ve mevzuatı bilen gümrük sağlar. müşavirleri ile çalışılmalıdır. • Üretim kapasitesini tam kullanarak birim • İthal edilecek ürüne uygulanabilecek gümrük maliyetlerini düşürür. rejimleri önceden araştırılmalıdır. • Ürünlerin yaşam süresi uzar. • İthalat konusu ürün analiz edildikten sonra İhracat Türleri ödeme yapılmalıdır. • İthalata konu olan ürün için alınması gereken izin İhracat türleri sınıflandırılırsa aşağıdaki açıklamalar belgelerinin (TSE, analiz, kontrol belgesi vb.) yapılabilir:
olup olmadığını araştırılması gerekmektedir. Konsinye ihracat, satışı sonradan yapılmak üzere • İthalat yapılacak ürünlerin başka kuruluşlar ithalatçılara, komisyonculara, ihracatın yurt dışındaki şube tarafından ithal edilip edilmediği araştırılmalıdır. temsilciliklerin mal gönderilmesi şeklinde yapılan ihracat • Vesaik mukabili, mal mukabili, kabul kredili biçimidir. ödeme şekilleri ile çalışılması tercih edilmelidir. Transit ihracat, transit ticaret, yurt dışında veya serbest • Yükleme detayı konusunda nakliyeci kuruluş ile koordineli bir şekilde çalışılmalıdır. bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, Türkiye üzerinden transit olarak veya • Yükleme yapılan ülkede kontrolör bir kuruluş ile doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede çalışılmalıdır. yerleşik bir firmaya ya da antrepoya satılmasıdır. İhracat Sınır ticaret merkezlerinde ihracat, doğu ve güneydoğu Bir malın yabancı ülkelere döviz karşılığı yapılan satışına Anadolu’ya komşu ülkelere sınırı bulunan illerimizdeki ihracat denir. İhracatçı Birliklerinin kapsamına giren gümrük hatlarında Sınır Ticaret Merkezleri Kurulmasına malları ihraç edecek olan firmaların, Birliklere üye İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’na istinaden yapılan olmaları gerekmektedir. Birlik üyelik belgesine sahip ihracat türüdür. olmadan bu malların ihracı yapılamaz. Ön izne bağlı ihracat, kayda bağlı ihracat gibi mevzuat Bir malın yabancı ülkelere döviz karşılığı yapılan satışını uygunluğu açısından ele alınan ihracat türleri de gerçekleştiren ihracatçı vasfına sahip olabilmek için: bulunmaktadır.
• Tacirlik sıfatının kazanılması İthal edilmiş malın ihracı, gümrük mevzuatı • İlgili ihracatçı birliğine üye olunması çerçevesinde serbest dolaşıma girmiş veya kullanılmış • Vergi dairesinden mükellef kaydının alınması malın ihracıdır. • Mükellef yazısının ve şirket belgelerinin ihracatın Serbest bölgelere yapılacak ihracat, serbest ticaret yapılacağı gümrüklere bildirimi zorunludur. bölgesine yapılan ihracattır. Serbest ticaret bölgeleri,
ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla birlikte gümrük • Bazı aracıların ihracatçılarla ilgili farklı emelleri bölgesi dışında sayılan, ülkede geçerli ticari, mali ve olabilir. iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından KOBİ’lerin birleşerek ihracat amacıyla bir konsorsiyum ayrılan yerler olarak tanımlanabilir. kurması ve ihracatın bu konsorsiyum tarafından gerçekleştirilmesi pazara girişte yararlı bir yöntem olarak Bedelsiz ihracat, kambiyo mevzuatı çerçevesinde yurda görülmektedir. KOBİ’lerin birleşerek ihracat amacıyla getirilmesi gerekli olmaksızın yurt dışına mal çıkarılması kurdukları konsorsiyum, sermayenin, bilginin, tecrübenin bedelsiz ihracat olarak tanımlanmaktadır. bir araya getirilerek ölçek ekonomisi yaratması sebebiyle destekleyici bir modeldir. Dış Ticarette Pazara Giriş Yöntemleri Pazara nasıl girileceğinin belirlenmesi, en önemli kararlar Ortak Yatırım
arasındadır. Giriş şekli seçilirken ihracatçı, ihraç pazarında İhracatçı işletme ile ithalatçı işletme arasındaki hisse, talep edilen hizmet düzeyinin, tarifeler ve nakliyenin, teknoloji transferi, yatırım, üretim ve pazarlama marka bilincinin ve rekabet avantajının iç pazardakilere alanlarından biri veya birkaçının söz konusu olduğu bir benzeyip benzemediğini göz önünde bulundurmalıdır. ortaklık anlaşmasıdır. Bu tip anlaşmalar maliyeti Pazara giriş şeklini etkileyen unsurlar başlıcaları: yaymakta, riski azaltmakta, pazar hakkındaki bilgi ve detayları öğrenmeye olanak sağlamakta ve böylece pazara • İşletmelerin amaç ve hedefleri, girişi kolaylaştırmaktadır. • Girilecek ülkedeki siyasi, ekonomik ve yasal çevre, • Kaynaklar, Lisans Anlaşmaları
• Pazar potansiyeli, İşletme sahip olduğu teknolojik know-how, tasarım ve fikrî • Rekabet çevresi, mülkiyet hakkını, bir sözleşmeye bağlı olarak yabancı bir • Ürün karakteristiği, işletmeye, bir ödeme şekli veya telif karşılığında • Yönetimin odaklandığı konulardır. devredebilir. Lisans anlaşmaları yabancı pazarlara hızlı bir girişe imkân sağlamaktadır. Ancak, lisans anlaşmaları Uluslararası pazarlara doğrudan ihracat ya da dolaylı üretim ve pazarlamadaki kontrolün kaybolmasını ve eğer ihracat yolları ile girilebilir. anlaşma da yasaklanmamışsa istemeyerek de olsa
Doğrudan İhracat teknolojik know-how’ın lisans kullanıcısı tarafından paylaşılmasını beraberinde getirmektedir. Doğrudan ihracatçı, aracı kullanmayarak ihracat işlemlerini kendisi yapar. Bu tür ihracatın avantajları: e-Dış Ticaret İşlemleri
• Aracıların saf dışı edilmesi kâr marjını İnternet üzerinden geleneksel yöntemlerle yaptıkları ticareti, arttırmaktadır. yenilikçi bir yaklaşımla e-Ticaret boyutuna taşıyan küçük • Müşteri ile daha yakın ilişkiler kurulabilir. ölçekli işletmeler, mağaza açma ihtiyacını e-Mağazalar ile ikame ederek küresel ölçekte satış fırsatı Ancak diğer taraftan, doğrudan ihracatta; yakalayabilmektedirler. Dünya markası olan birçok işletme
• Faydadan daha fazla zaman ve kaynak harcamak ise mağazalarının yanı sıra e-Ticaret platformları üzerinde zorunda kalabilmekte, de hizmet sunarak, geleneksel yöntemlerle yaptığı satış hacmini, internet üzerindeki satış hacmi ile büyütebilme • İhracatçı doğrudan risklere daha fazla maruz imkânı bulabilmektedir. Bu gelişmeler göstermektedir ki, kalabilmektedir. günümüzde elektronik ortamda iş yapmak, bir tercih Dolaylı İhracat olmaktan çıkmış ve ölçek ayırımını ortadan kaldırarak iş İhracat yapmak isteyen, ancak gerekli personel ve kaynağı hayatının merkezine yerleşmiştir.
olmayan şirketler, komisyoncular, acenteler, SDŞ e-Ticaret (Sektörel Dış Ticaret Şirketleri), DTSŞ (Dış Ticaret Bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkisiyle şekillenen Sermaye Şirketleri), lokal alım ofisleri vasıtasıyla ihracat sistemler, geleneksel ticaret (offline ticaret) olarak yapabilir. Bu dolaylı ihracat olarak adlandırılır. Dolaylı adlandırılan ticarete yeni bir boyut eklemiştir. e-Ticaret ihracatın avantajlarından bazıları şunlardır: (online ticaret) olarak adlandırılan bu ticaret şeklinde • İhracatçılar, ihracatın teknik ve hukuki yönlerini temel sistemler; firma web sitesi, B2B e-Pazaryerleri ve öğrenme yerine, üretim konusuna e-Perakende siteleri üzerinde yapılanmıştır. Bu yapı; yoğunlaşabilmektedirler. sosyal bilişim, çoklu araçlar, kullanıcı kaynaklı içerik • İşletmeler, aracının bu alandaki deneyimlerinden sistemleri, zengin internet uygulamaları, ürün geliştirme, faydalanmaktadır. çoklu kanallar, çoklu iş modelleri gibi gelişmeler paralelinde bir üst boyuta taşınarak “e-Ticaret Platformu” Dolaylı ihracatın dezavantajları ise şunlardır: olarak adlandırılan sistemler de gelişmeye başlamıştır.
• Mal üzerindeki kontrolü kaybetme riski söz e-Ticaretin başlıca avantajları şunlardır: konusu olabilir.
• Kurulum ve işletim maliyetlerinden tasarruf; e-Ticaret ifadesine yüklenen anlam daha çok B2C, yani mağaza görevlilerine ve yüksek kira bedeli internet üzerinden tüketiciye satıştır. Bunun en önemli ödenen mekânlara ihtiyaç ortadan kalkar. nedeni, son kullanıcıya yönelik olması ve bu nedenle de • Sipariş sürecindeki masrafları azaltma; müşteri daha geniş kitlelerce bilinmesidir. Oysa daha dar kitlelere siparişleri doğrudan sipariş veri tabanına gelir. hitap etmekle birlikte B2B’nin işlem hacminin daha fazla • Küresel anlamda bir kitleye ulaşarak satış olduğu ifade edilmektedir.
fırsatlarını artırır. Elektronik Veri Değişim Sisteminin Uygulanma Süreci • Günde 24 saat, haftada yedi gün açık olarak Elektronik veri değişimi standart dokümanların elektronik büyük firmalarla yarışabilme imkânı sağlar. veriler aracılığıyla işletmelere iletilmesi işlemine denir. • Elektronik işlemler yoluyla ödemeler daha hızlı EDİ bir işletmenin diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerini alınır. her türlü evrak ve dokümanları belirli standartlara bağlı • Normalde cadde üzerindeki mağazanızı olarak gerçekleştirilmesi işlemidir. Bu işlem temel iş incelemeyecek müşteriler işletmeye çekilir. verilerinin bir bilgisayardan diğerine gönderilmesinde • Müşteri alımlarının izlenmesiyle toplanan verileri işlem kodları ve mesajların belirli bir formata tabi kullanarak teklifler daha iyi hale getirilebilir. tutulması işlemidir. Elektronik veri değişim sistemleri • Online mağazayı mevcut müşteriler için katalog kamu kurumlarında da uygulama alanı bulmaktadır. Kamu olarak kullanma imkânı sağlar. sektöründe EDI uygulamaları gümrük, uluslararası ve
Elektronik Ticaret İşlemlerinde Etkileşim ulusal ticaret, istatistik, alanlarında kullanılır. EDI’nin en önemli kullanım alanlarından biri de dış ticaret ve gümrük Dış ticaret işlemlerindeki önemi bakımından; firmadan işlemleridir. firmaya (B2B) ve firmadan tüketiciye (B2C) arasındaki en önemli fark, satışın kime yönelik olduğudur. Müşteriler Elektronik veri değişim sisteminin çeşitli yararları vardır. nihai tüketici B2C, müşteriler firma ise B2B kavramı Bunlar; kullanılmaktadır. • Zamandan ve maliyetten tasarruf sağlar, Firmalar Arası e-Ticaret İşlemleri • Hataların azaltılması sağlar, (B2B-Business to Business) • Kağıt kullanımı ve arşiv yükünün azaltılması
İşletmelerin bayileri, tedarikçileri, müşterileri için internet sağlar, üzerinden çalışılacak şekilde hazırlamış oldukları iş • Eşgüdüm sağlar, uygulamalarına B2B (business to business) denmektedir. • Müşteri sadakatinin artırır, Tüketiciye yönelik olarak firmaların ürün ve hizmetlerinin • Sipariş süresinin kısaltır, satışına ilişkin internet ortamında yürüttükleri ticari • Nakit akışın hızlandırır, faaliyetlere ise B2C (business to customer) denmektedir. • Stok kontrolünün optimizasyonu sağlar,
Elektronik Pazaryeri; ağ pazaryeri, e-Pazar ve sanal pazar • Karar almayı etkinleştirir, olarak da adlandırılan e-Pazaryerleri çoğunlukla • Kârlılığın artırır.
birbirinden daha önce haberdar olmayan alıcı ve satıcılar e-Ticaretin Faydaları (tedarikçiler) tarafından karakterize edilir. e-Ticaretin İhracatçı İşletmelere Faydaları: e-Ticaret B2B’nin işlevleri; katalog hizmetleri, alım hizmetleri, işlemlerini uygulayan işletmeler küresel işletme özelliğini müzayede işletmeleri ve değiş tokuş hizmetleri olarak taşırlar. İşletmeler web tabanlı uygulamalar ile cirolarını sıralanabilir. artırmışlardır. Artan kâr ve müşteri segmentindeki artış
Firmadan Tüketiciye e-Ticaret İşlemeleri firmaları araştırma ve geliştirme yatırımlarına (B2C-Business to Consumer) yöneltmiştir. Teknolojik gelişmeler ve bilişim altyapılarındaki gelişim maliyetleri azaltmıştır. e-Ticaret Tüketiciye yönelik olarak firmaların ürün ve hizmetlerinin işlemleri işletmelerin dış ticaret pazarını genişletir. Zaman satışına ilişkin internet ortamında yürüttükleri ticari ve mekâna bağlı olmaksızın ihracat yapılmasını faaliyetlerdir. Bir diğer ifade ile e-perakende siteleri (web kolaylaştırır. Yeni partner ve tedarikçi kitlesine ulaşmada mağazalar) ya da tedarikçi firmaların kendi web siteleri yardımcı olur. üzerinden, ürün ve hizmetlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özellikleri belirlenmiş olarak Web tabanlı alış veriş uygulamaları ithalatçılara da yeni satışını sağlamalarıdır. fırsatlar sunmaktadır. Artan maliyetler ve rekabet firmaları yeni arayışlara yöneltmiştir. Firmalar sanal ofis B2C e,Ticaret, doğrudan ve dolaylı e-Ticaret olmak üzere uygulamaları ile yeni pazarlara açılmışlardır. Ürün iki şekilde de gerçekleştirilir. Maddi olmayan ürünlerin teklifleri, pazar araştırması, firma istihbaratı çalışmaları, online olarak müşteriye gönderilmesinde doğrudan haberleşme, internet ortamında sağlanmaktadır. Bu da e-Ticaret söz konusudur. Dolaylı olan ise internet üzerinden maliyetleri azaltmakta ve rekabet şansını artırmaktadır. fiziki mal ve hizmetlerin satışıdır. Burada tüketiciye yapılan satışlarda sipariş ve ödeme internet üzerinden, teslimatlar ise kargo firmaları ile fiziksel olarak gerçekleştirilir.