Stoklar

vergisinin izlendiği 391 Hesaplanan KDV Hesabının Ticaret İşletmelerinde Stoklar karşılaştırılması sonucunda ödenen ya da ödenecek

Stoklar, işletmelerin ana faaliyet konularını yerine KDV’nin tahsil edilen veya tahsil edilecek KDV’yi aşması getirebilmeleri ve mevcudiyetlerini devam ettirebilmeleri durumunda kalan tutarın izlendiği hesap 190 Devreden için ihtiyaç duydukları vazgeçilmez unsurlardır ve bu KDV Hesabıdır. nedenle finansal tablolar incelendiğinde stokların en önemli varlık kalemleri arasında yer aldığı görülmektedir. İşletmenin bir ay içinde alış işlemleri sonucunda ödediği ya da ödeyeceği katma değer vergisinin izlendiği 191 Stoklar; en genel anlamıyla işletmelerin ana faaliyet İndirilecek KDV Hesabı ile satış işlemleri sonucu konularını yerine getirebilmeleri için tüketmek, satmak ya alıcılardan tahsil ettiği ya da edeceği katma değer da üretimde kullanmak amacı ile elinde bulundurduğu vergisinin izlendiği 391 Hesaplanan KDV Hesabının varlıklar olarak tanımlanmaktadır. Bu varlıklar tekdüzen karşılaştırılması sonucunda tahsil edilen veya edilecek hesap planında aşağıdaki hesap gruplarında izlenirler: KDV’nin ödenen veya ödenecek KDV’yi aşması durumunda kalan tutarın izlendiği hesap 360 Ödenecek • 150. İlk Madde ve Malzeme Vergi ve Fonlar Hesabıdır. • 151. Yarı Mamuller Üretim • 152. Mamuller 191 İndirilecek KDV Hesabı daima borçlu, 391 • 153. Ticari Mallar Hesaplanan KDV Hesabı ise daima alacaklı olarak işlem • 157. Diğer Stoklar görür.

• 158. Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Stoklarla İlgili İşlemlerin Muhasebeleştirilmesi • 159. Verilen Sipariş Avansları Ticaret işletmelerinin esas faaliyet konusu mal alımı ve Bu hesap gruplarından 150 İlk Madde ve Malzeme, 151 satımı; diğer bir ifade ile malın mülkiyetinin el Yarı Mamuller Üretim ve 152 Mamuller imalat işletmeleri değiştirmesidir. tarafından kullanılan hesaplardır. Ticaret işletmeleri mal alım-satım işlemlerinin Katma Değer Vergisi (KDV) muhasebeleştirilmesinde faaliyet hacimleri, muhasebe Katma Değer Vergisi, mal ve hizmet alım satımları sistemlerinin işleyişi, alım satımını yaptıkları malların sırasında satın alma bedelinin belirli bir yüzdesi oranında özellikleri ve çeşitliliğine bağlı olarak aşağıda belirtilen alıcı tarafından satın alma bedeline ilave olarak ödenen bir yöntemlerden birini kullanabilmektedirler:

vergi türüdür. • Devamlı Envanter Yöntemi,

İşletmeler, mal ve hizmet satın almaları durumunda • Aralıklı Envanter Yöntemi.

satıcılara satın alma bedelinin belli bir yüzdesi oranında Gelişen teknoloji ile birlikte bilgisayar tabanlı muhasebe katma değer vergisi öderlerken mal ve hizmet satışı sistemleri, devamlı envanter yönteminin aralıklı envanter yapmaları durumunda ise devlet adına alıcılardan satış yöntemine göre daha fazla tercih edilmesini getirmiştir. bedelinin belirli bir yüzdesi oranında katma değer vergisi tahsil ederler. İşletmeler, bir dönem içinde (KDV’de Devamlı Envanter Yöntemi

dönem bir aydır) gerçekleştirdiği alış ve satış işlemleri Devamlı Envanter Yöntemi, işletmelerin ilgili dönem sonucunda ödediği ya da ödeyeceği katma değer vergisi içinde gerçekleştirdikleri tüm alım-satım işlemlerinin, tutarını, tahsil ettiği ya da tahsil edeceği katma değer gerçekleştikleri anda işletme kayıtlarına yansıtılması vergisi tutarı ile karşılaştırıp bu karşılaştırma sonucunda esasına dayalı bir yöntemdir. Yöntemin bu özelliği kalan bakiyeyi finansal tablolarında raporlamak işletmelerin dönem içinde arzu ettikleri zaman hem zorundadır. ellerindeki hem de o ana kadar satmış oldukları malların İşletmenin aldığı her türlü mal ve hizmetin satın alım miktar ve maliyetini tespit edebilmelerini mümkün bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisinin kılmaktadır.

izlendiği hesap 191 İndirilecek KDV Hesabıdır. Satın Bu yöntem; genellikle aynı anda farklı niteliklere sahip alma bedeli üzerinden hesaplanan KDV tutarı bu hesabın çeşitli malların satışını yapan, faaliyet hacmi büyük, stok borcuna kaydedilir. ve tedarik dengesi önemli olan, bu nedenle mal

İşletmenin satışını yaptığı her türlü mal ve hizmet bedeli hareketlerini optik okuyuculu elektronik sistemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinin izlendiği kullanarak izleyen işletmeler tarafında tercih edilir.

hesap ise 391 Hesaplanan KDV Hesabıdır. Satış bedeli Yöntem dönem içindeki stok giriş çıkışlarının maliyet üzerinden hesaplanan KDV tutarı bu hesabın alacağına değerleri üzerinden 153 Ticari Mallar Hesabında, aynı kaydedilir. şekilde dönem içinde satılan tüm malların maliyetinin 621 İşletmenin bir ay içinde alış işlemleri sonucunda ödediği Satılan Ticari Malların Maliyeti Hesabında izlenmesi ya da ödeyeceği katma değer vergisinin izlendiği 191 esasına dayandığı için arzu edildiği zaman bu hesapların İndirilecek KDV Hesabı ile satış işlemleri sonucu bakiyesi alınarak işletmenin belirli bir tarih itibariyle alıcılardan tahsil ettiği ya da edeceği katma değer elinde bulunan malların maliyeti ile belirli bir dönemde

satılan malların maliyetinin tespit edilebilmesini mümkün olmasına bağlı olarak 600 Yurtiçi Satışlar ya da kılar. 601 Yurtdışı Satışlar hesaplarından birinin alacağı ile satışın peşin ya da kredili yapılmış Devamlı envanter yönteminde, stoklarla ilişkili olmasına bağlı olarak ilgili hesap ya da işlemler aşağıda kısaca açıklanmıştır. hesapların borcuna kaydedilir.

Dönem Başı Mal Stokları: Bir faaliyet dönemi sonunda • İkinci kayıt ise satış işleminin işletmenin stok işletmedeki mevcut mal stoku, aynı zamanda takip eden mevcudu üzerinde yaratmış olduğu etkiyi dönemin dönem başı mal stokudur. 153 Ticari Mallar yansıtmak için 153 Ticari Mallar hesabının hesabının ilk kaydını dönem başı mal stokunun maliyeti alacağına ve 621 Satılan Ticari Mallar oluşturur. Maliyetinin borcuna yapılır.

Alışlar: Satın alınan mallar, işletmedeki mal stokunu Satış Giderleri: İşletmenin satışını yapmış olduğu arttırıcı bir etkiye sahiptirler. Dolayısıyla dönem içinde malların satış işleminin gerçekleşmesi ile doğrudan ilgili satın alınan mallar, satın alma maliyetleri üzerinden 153 olan ve işletmenin sözleşme veya zımni kabul yolu ile Ticari Mallar hesabının borcuna, satın alma koşullarının yerine getirmek zorunda olduğu nakliye, sigorta vb. peşin ya da kredili olması durumuna bağlı olarak ilgili giderlerdir. Bu giderin satılan malın maliyeti ile ilgisi hesap ya da hesapların alacağına kaydedilir. yoktur, ortaya çıkan ödeme 760 Pazarlama, Satış Ve Dağıtım Giderleri hesabının borcuna, ödeme şekline bağlı Alış Giderleri: Satın alınan malların işletmenin amaçladığı olarak kaydedilir. şekilde kullanıma ya da satışa hazır hâle gelebilmesi için işletme tarafından yapılması gereken harcamalar olup Satışlardan İadeler: Satın alınan malların istenen satın alınan malların maliyetinin bir parçası olarak kabul özellikleri taşımaması halinde, satın alınan malın bir edilir. Satın alınan malların maliyetinin bir parçası olarak kısmının ya da tamamının iadesi yapılabilmektedir. Bu 153 Ticari Mallar hesabının borcuna, harcamanın peşin ya durumda satış işlemi için nasıl iki kayıt yapılıyorsa satış da kredili yapılmasına bağlı olarak ise ilgili hesap ya da iadesi için de iki kayıt yapılır:

hesapların alacağına kayıt yapılır. • İlk kayıtta, iade edilen mallara ilişkin tutar 610

Alış İadeleri: Satın alınan mallar, işletme tarafından Satıştan İadeler Hesabının borcuna, işletmenin teslim alınırken teslim alan birim tarafından kontrol edilir peşin ya da kredili satış yapmış olmasına bağlı ve yapılan kontrol sonucunda satın alınan malların istenen olarak ilgili hesap ya da hesapların alacağına özelliklerin bir kısmını ya da hiçbirini taşımaması kaydedilir. durumunda söz konusu malların bir kısmı ya da tamamı • İkincisinde ise iade edilen malların stokta yaptığı iade edilir. Malların iade edilmesi işletmenin mal stokunu arttırıcı etkiye bağlı olarak 153 Ticari Mallar azaltıcı bir etkiye sahiptir. Bu nedenle iade edilen mallar; hesabının borcuna, 621 Satılan Ticari Mallar maliyet bedelleri üzerinden 153 Ticari Mallar hesabının Maliyeti Hesabının alacağına kayıt yapılır.

alacağına, söz konusu malların peşin ya da kredili alınmış Satış İskontosu: Müşteriler belirli bir miktarın üzerinde olmasına bağlı olarak ilgili hesap ya da hesapların borcuna mal satın almaları ya da satın aldıkları malların teslimi kaydedilir. sırasındaki kontroller esnasında malların bozuk ya da

Alış İskontosu: İşletmeler genellikle bir tedarikçiden fazla istenen kalite düzeyinde olmaması halinde iskonto miktarda mal satın almaları durumunda, malın bozulmuş talebinde bulunabilirler. Bu talebin kabulü halinde ilgili olması ya da kalitesi ile ilgili bir problem olması halinde satış işleminden elde edilen satış hasılatının iskonto tutarı tedarikçiden iskonto isteyebilmektedir. Tedarikçinin bu kadar azaltılması gerekir. Bu durum da 611 Satış isteği kabul etmesi, söz konusu malın maliyetini azaltıcı İskontoları hesabının borcuna, işletmenin kredili ya da bir durum oluşturur ve bu da 153 Ticari Mallar hesabının peşin satış yapmış olmasına bağlı olarak ilgili hesap ya da alacağına yazılır. İskonto mal teslim alındıktan sonra değil hesapların alacağına kayıt yapılması gerekir.

de mal satın alındığı esnada elde edilmiş ise bu durumda Aralıklı Envanter Yöntemi ayrıca bir iskonto kaydı yapılmaz. Aralıklı Envanter Yöntemi, işletmelerin ilgili dönem içinde Satın alınan malların bir kısmının kusurlu olması nedeni gerçekleştirdikleri tüm alım-satım işlemlerinin, ile iskonto talebinde bulunulması ve bunun satıcı gerçekleştikleri anda, ancak satılan malların ve dönem tarafından kabul edilmesi, iade işlemi gibi, işletmelerin sonu mal stoku maliyetinin belirli aralıklarla yapılan stoklarında fiziki bir hareket yaratmamakla birlikte sayım ve değerlendirmeler sonucu edinilen verilerin stoklarda yer alan malların maliyetini azaltıcı etki yaratır. hesaplanması esasına dayanan bir yöntemdir.

Satışlar: İşletmenin gerçekleştirmiş olduğu satışa ilişkin Bu yöntem genellikle tek tip ya da birbirine benzer en az iki kayıt yapılmaktadır: özellikler taşıyan malların ticaretini yapan, faaliyet hacmi büyük olmayan, bu nedenle stok ve tedarik takibi • Birincisi, gerçekleştirilen satışa bağlı olarak konusunda herhangi bir sorun yaşamayan işletmeler işletmenin elde etmiş olduğu hasılata ilişkin tarafından yoğunlukla tercih edilmektedir. kayıttır. Tutar, satışın yurtiçi ya da yurtdışı satış

Satılan malların maliyeti; yalnızca belirli aralıklarla Satış Giderleri: Satış giderleri; işletmenin satışını yapmış yapılan sayım ve değerlemeler sonucunda eldeki mevcut olduğu malların satış işleminin gerçekleşmesi ile doğrudan mal stokunun maliyeti, dönem başı mal stoku ve dönem ilgili olan ve işletmenin sözleşme veya zımni kabul yolu içi alışlar ve alışı giderleri dikkate alınarak yapılan ile yerine getirmek zorunda olduğu nakliye, sigorta vb. hesaplamalar sonucunda tespit edilebilir. Bu nedenle giderlerdir. Bu giderlerin satılan malların maliyeti ile devamlı envanter yönteminden farklı olarak aralıklı hiçbir ilgisi yoktur. envanter yönteminde satış işlemi gerçekleştiğinde satılan Satışlardan İadeler: Satın alınan malların istenen malların maliyetine ilişkin herhangi bir kayıt yapılmaz. özellikleri taşımaması halinde, satın alınan malın bir Aralıklı envanter yönteminde, stoklarla ilişkili kısmının ya da tamamının iadesi yapılabilmektedir. Bu işlemler aşağıda kısaca açıklanmıştır. durumda yalnızca satış hasılatında meydana gelen değişiklik kayıt altına alınmaktadır. Ancak bu işlem, Dönem Başı Mal Stokları: Önceki dönemin dönem sonu doğrudan ilgili tutarın satışlar hesabından düşülmesi ile mal stoku, cari dönemin dönem başı mal stoklarını değil aynen devamlı envanter yönteminde olduğu gibi 610 oluşturur. Dönem başındaki mevcut mal stoku da devamlı Satıştan iadeler hesabının borcuna kaydedilmek sureti ile envanter yönteminde olduğu gibi 153 Ticari Mallar dolaylı olarak satışlar hesabından düşülür. hesabının borcuna kayıt edilir ve dönem başı mal maliyetini oluşturur. Satış İskontosu: Müşteriler belirli bir miktarın üzerinde mal satın almaları ya da satın aldıkları malların teslimi Alışlar: Satın alınan mallar işletmedeki mevcut mal sırasındaki kontroller esnasında malların bozuk ya da miktarını arttırmaları sebebiyle, satın alma maliyetleri istenen kalite düzeyinde olmaması halinde iskonto üzerinden 153 Ticari Mallar hesabının borcuna kayıt talebinde bulunabilirler. Bu talebin kabulü halinde ilgili edilir. Ancak devamlı envanter yönteminden farklı olarak satış işleminden elde edilen satış hasılatının iskonto tutarı Alışlar alt hesabı açılarak bu hesabın borcuna kayıt yapılır. kadar azaltılmasını gerektirir. Bu durum aynı devamlı

Alış Giderleri: Satın alınan malların işletmenin amaçladığı envanter yönteminde olduğu gibi 611 Satış iskontoları şekilde kullanıma ya da satışa hazır hâle gelebilmesi için hesabının borcuna kayıt yapılması şeklinde işletme tarafından yapılması gereken harcamalar olup gerçekleştirilir.

satın alınan malların maliyetinin bir parçası olarak kabul Ticaret İşletmelerinde Satılan Malların edilir. 153 Ticari Mallar hesabında ilgili harcamaların Maliyetinin ve Brüt Dönem Kar/Zararının türüne uygun olarak alt hesaplar açılarak bu hesapların Hesaplanması borcuna kayıt edilir. Ticaret işletmeleri, belirli bir faaliyet döneminde elde Alış İadeleri: Satın alınan mallar, işletme tarafından etmiş oldukları kâr/zararı hesaplarken hizmet teslim alınırken teslim alan birim tarafından kontrol edilir işletmelerinden farklı olarak ilgili dönemde satmış ve yapılan kontrol sonucunda satın alınan malların istenen oldukları malların maliyetini de dikkate almak özelliklerin bir kısmını ya da hiçbirini taşımaması zorundadırlar. İşletmenin dönem içindeki net satışlarından durumunda söz konusu malların bir kısmı ya da tamamı satılan ticari mallarının maliyeti düşüldüğünde işletmenin iade edilir. Malların iade edilmesi işletmenin mal stokunu döneme ilişkin brüt kâr/zararı, bu tutardan faaliyet azaltıcı bir etkiye sahiptir. Bu nedenle iade edilen mallar, giderleri düşüldüğünde ise faaliyet kâr/zararı bulunmuş maliyet bedelleri üzerinden 153 Ticari Mallar hesabında olur. Faaliyet kâr/zararına işletmenin diğer açılacak Alış İadeleri alt hesabının alacağına kayıt edilir. faaliyetlerinden elde ettiği olağan gelir ve kârlar eklenip

Alış İskontosu: İşletmeler genellikle bir tedarikçiden fazla işletmenin diğer faaliyetlerinden elde ettiği diğer olağan miktarda mal satın almaları durumunda ve malın gider ve zararlar düşüldüğünde dönem net kâr/zararı bozulmuş olması ya da kalitesi ile ilgili bir problem olması bulunmuş olur. Bu hesaplamadaki kritik noktalardan biri halinde tedarikçiden iskonto isteyebilmektedir. satılan malların maliyetinin doğru şekilde tespit Tedarikçinin bu isteği kabul etmesi söz konusu malın edilmesidir.

maliyetini azaltıcı bir durum oluşturur. Alış iskontoları, Aralıklı envanter yönteminde devamlı envanter 153 Ticari Mallar hesabında açılacak olan Alış İskontosu yönteminden farklı olarak satış işlemi gerçekleştiğinde alt hesabının alacağına kayıt edilir. satılan malların maliyetine ilişkin herhangi bir kayıt

Satışlar: Devamlı envanter yönteminden farklı olarak yapılmaz. Dönem içinde stok çıkışları hiç bir hesapta yalnızca ilgili satış sonucunda elde edilen satış hasılatı izlenmediği için satılan tüm malların maliyetinin tespiti yurt içi ya da yurt dışı satış olmasına bağlı olarak 600 için mutlaka envanter çıkarılması gerekmektedir. Devamlı Yurtiçi Satışlar ya da 601 Yurtdışı Satışlar hesaplarının envanter yönteminde ise, Satılan Malların Maliyeti alacağına, satışın kredili ya da peşin yapılmış olmasına Hesabının bakiyesi alınarak işletmenin belli bir dönemde bağlı olarak ilgili hesap ya da hesapların borcuna sattığı malların maliyetinin tespit edilebilmesi kaydedilir. mümkündür, yani bunun için ekstra hesaplama yapılması gerekmez.