değer üzerinden satmak yerine, belirli bir süre (vade) Giriş sonra tahsil etmek durumunda kalırsa bu ek süre
İşletmelerin ana faaliyet konuları kapsamında yapmış karşılığında müşterisinden bir bedel (faiz) talep edebilir. oldukları mal ve hizmet satışlarını, nakit karşılığında Bu ek bedel, vade farkı veya faiz olarak tanımlanır. yapmaları her zaman mümkün değildir. Bedeli belirli bir Türkiye uygulamasında işletmelerin ticari mal satışı vade sonunda ödenmek üzere yapılan mal ve hizmet sonucunda vadeden kaynaklanan farklar, satış gelirlerine satışlarına vadeli satış denir. Vadeli satışlardan eklenen bir unsur olarak muhasebeleştirilmektedir. kaynaklanan alacaklar, Tekdüzen Hesap Planında Ticari Türkiye Muhasebe Standartları’na göre ise, malların Alacaklar altında toplanan hesaplarda takip edilir. vadeli satışlarında peşin değere eklenen vade farkı, ticari İşletmelerin ticari alacakları dışında kalan alacaklarına ise mal veya sunulan hizmetin satış geliri içinde değil faiz Diğer Alacaklar denir. Tekdüzen Hesap Planında bu tür gelirleri olarak kayda alınmalıdır. alacaklar, Diğer Alacaklar altında toplanan hesaplarda takip edilir. Vadeli satış işlemlerinde faizin satış gelirinden ayrılmasında ya da aynı risk özelliklerine sahip başka İşletmenin normal faaliyetleri sonucunda satıştan veya müşterilere uygulanmış faiz oranı ya da etkin faiz oranı sunulan hizmetten doğan alacaklar, senetli ve senetsiz esas alınabilir. olmalarına ya da kısa vadeli veya uzun vadeli olmalarına bakılmaksızın finansal araç olarak nitelendirilir. Ticari Alacak Senetleri
alacaklar ve alacak senetleri; gelecekte, sözleşmeden İşletmelerin kredili olarak yapmış oldukları satışları bir doğan nakit alma hakkını temsil eden finansal varlık belge karşılığında yapması durumunda alınan belgeye olarak tanımlanmaktadır. Alacak Senedi adı verilir. Bu senetler ise 121 ALACAK SENETLERİ hesabında izlenmektedir. İşletmeler ticari Ticari Alacaklar mal veya hizmet satışları karşılığında aldıkları senetlerle;
Ticari malların veya sunulan hizmetlerin belirli bir vadeye alacakların tahsil edilememe riskini azaltmakta, nakit bağlı satışı sonucunda ortaya çıkan alacaklara Ticari benzeri finansal varlık yaratmakta ve nakit sıkıntısını Alacaklar denmektedir. Dönen Varlıklar kapsamında yer önlemektedir. alan Ticari Alacaklar grubuna ilişkin hesaplar şöyledir: Alacak Senetleri; • 120. Alıcılar • Adi senetler ve • 121. Alacak Senetleri • Kıymetli evrak niteliğindeki senetler olmak üzere • 122. Alacak Senetleri Reeskontu (-) ikiye ayrılır. • 125. Ertelenmiş Ticari Alacaklar Vade Farkı (-) • 126. Verilen Depozito ve Teminatlar Adi Senetler, Borçlar Kanunu hükümlerine göre • 127. Diğer Ticari Alacaklar düzenlenen ve belli bir biçime bağlı olmayan senetlerdir.
• 128. Şüpheli Alacaklar Kıymetli Evrak Niteliğindeki Senetler ise Türk Ticaret • 129. Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) Kanunu hükümlerine göre düzenlenen ve belli bir şekil
Alıcılar şartı olan, belli bir hakkın bağlı olduğu ve senetten ayrı olarak ileri sürülemeyeceği senetlerdir. Kıymetli evrak İşletmeler, satış politikaları, geçmişteki deneyimleri, niteliğindeki senetler; müşteri ile yapılan ticari işlemlerdeki sıklıklar gibi nedenlerle bazı müşterilerine güven duyarlar ve herhangi • Kambiyo senetleri (ticari senetler) ve bir teminat almaksızın satış yapabilirler. • Mal (emtia) senetleri olmak üzere ikiye ayrılır.
İşletmelerin ana faaliyet konusunu oluşturan mal veya Poliçe, bono ve çek; kambiyo senetleridir. hizmet satışlarından ortaya çıkan, çek ve senede bağlanmamış alacaklar; 120 Alıcılar Hesabında izlenir. Poliçe, işletme hukuku mevzuatında belirtilen hükümlere Alıcılar hesabı, aktif karakterli bir toplayıcı (ana) hesaptır göre düzenlenmiş bir senettir. Özel bir havale şekli olan ve her bir müşteriye ait alacağın sağlıklı takip edilebilmesi poliçe, poliçeyi düzenleyen veya üçüncü kişiye veya senet için bu hesaba bağlı yardımcı hesapların açılmasını gerekli taşıyıcısına (hamiline) belli bir tutarın ödenmesi hakkında kılmaktadır. diğer bir kişiye ödeme emri verir.
Alacağın doğması ile hesaba borç, tahsil edilmesi ile Bono ise ticari faaliyet sonucunda borçlunun alacaklısına hesaba alacak kaydedilir. Hesap, aktif karakterlidir. Hesap olan borcunu belirli bir vade sonunda belirli bir faize kalan verirse, borç kalanı verir ve hesabın borç kalanı, katlanarak kayıtsız ve şartsız ödeyeceğini gösteren işletmelerin müşterilerinden olan toplam senetsiz alacak belgedir.
tutarının ne kadar olduğunu ifade etmektedir. Poliçede keşideci, lehtar ve muhatap olmak üzere üç taraf
Ticari mallar, gerçeğe uygun değerleri ile satışa sunulur. varken, bonoda iki taraf ilişkisi düzenlenmektedir.
Bu değer, ticari malların peşin değerini ifade etmektedir. Keşideci, poliçeyi düzenleyen ve senedin ilk borçlusu olan Eğer işletme, mal satışlarını bazı nedenlerden dolayı peşin kişi; lehtar, poliçenin nominal değerinin alacaklısı;
muhatap ise keşideci tarafından poliçenin kendisine dönüşebilir. Bu dönüşümde vade farkını da içeren yeni bir ibrazını kabul etmesi durumunda poliçenin borçlusu değer üzerinden gerçekleşebilir. durumuna gelen kişidir. Senetlerin Teminata Verilmesi: İşletmeler bankalardan Bonoda ise lehtar yine alacaklı kişi olurken, keşideci ve kredi sağlamak veya teminat mektubu almak için alacak muhatap aynı kişi olup hem senedi düzenleyen hem de senetlerini teminat olarak verebilir. Teminat olarak verilen borcu ödeyecek olan kişidir. alacak senetleri, tahsil edilinceye kadar teminata verilen işletmeye aittir. Eğer senet vadesinde ödenmez ise senedi Kambiyo senetlerine ait işlemler Tek Düzen Hesap alan işletmenin senedi teminat olarak veren işletmeye geri Planı’nda 121 Alacak Senetleri hesabında izlenmektedir.. ödeme hakkı olabilir. Bu tür işlemlere kabul rücu işletmenin portföyüne çeşitli sebepler ile giren ve çıkan denmektedir. senetler, Alacak senetleri hesabına bu senetlerin nominal değerleri ile kaydedilmektedir. Ancak ticari alacaklar vadelerinden önce de işletmeye nakit girişi sağlayabilmektedir. Bunun için işletmeler Alacak senetlerinin mutlaka bir yardımcı hesap ile birlikte alacak senetlerini bankalara teminat olarak göstererek işlem görmesi gerekir. Bu yardımcı hesaplar, senedin bankalardan kredi sağlayabilmektedir. Alacak senetlerini durumunu belirleyen ifadeler ile isimlendirilir. Örneğin; teminat olarak kabul eden bankalar, karşılığında • Cüzdandaki Senetler, senedin işletmenin işletmelere iskonto veya iştira kredileri sağlamaktadır. kullanımına hazır kasasında bulunduğunu; İşletmeler, nakit gereksinimlerini karşılamak amacıyla • Tahsildeki Senetler, senedin bankaya tahsil bankalardan kaynak sağlamak için senedin iskontosu ya da edilmek amacı ile teslim edildiğini; senedin kırdırılması adı verilen bir yöntemi de • Teminattaki Senetler, bir işin yapılması amacı ile kullanabilir. İşletme, sahip olduğu senedi vade tarihinin ilgili senedin teminat olarak başka bir kuruma sonuna kadar kendisi beklemek yerine vade farkını verildiğini ve bankanın alması karşılığında bankaya temlik edebilir.
• Protestolu Senetler ise tahsil edilemeyen senedin Senetlerin Protesto Edilmesi: İş hayatında vadesi gelmiş protesto (borçluya senedin vadesinin dolduğunu olmasına rağmen borçlusu tarafından ödenmeyen senet bildirmek) edildiğini gösterir. olabilir. Türk Ticaret Kanunu 724/1 maddesine göre kabul
Senetlerin Doğuşu: Poliçe ve bonoda, ticari faaliyet etmeme veya ödememenin; kabul etmeme veya ödememe sonunda borçlunun alacaklısına olan borcunu belirli bir protestosu denen resmi bir belge ile belirlenmesi vade sonunda belirli bir faize katlanarak kayıtsız ve şartsız zorunludur. Ödeme protestosu, ödememe halinin resmen ödeme taahhüdünde bulunduğu kambiyo senetleridir. tespit edilmesi işlemidir. Protesto işlemi noter tarafından yapılır ve ayrı bir belge ile düzenlenerek poliçeye Türkiye Muhasebe Standardının Hasılat standardına göre bağlanır. İşletmeler, noterlere yaptırdıkları protesto eğer vadeli satış işleminde vade farkı var ise satış hasılatı masraflarını kendi giderleri içinde göstermezler ve bu ile vade farkı birbirinden ayrıştırılmalıdır. Tek düzen masrafları alacağa dahil ederler. hesap planında vade farkına ilişkin hesap yoktur ancak 125 Ertelenmiş Ticari Alacaklar Vade Farkı hesabı ve bu Senetlerin Temliki: Ticari alacaklardan nakit girişi hesabın alt hesabı olan Ertelenmiş Vade Farkı Gelirleri sağlamanın bir diğer yolu ise, senetlerin üçüncü bir kişiye hesabı, alacak senetlerinin vade farkı için de devredilmesidir. Temlik cirosu adı verilen bu işlem ile kullanılabilmektedir. Ertelenmiş Ticari Alacaklar Vade senedin alacaklısına sağladığı tüm haklar ciro edilen kişiye Farkı hesabı, aktifi düzenleyici hesaptır. Bu nedenle geçer ve böylelikle ciro eden işletme senedin vadesinden bilançoda alıcılar ve alacak senetleri hesaplarının altında önce işletmeye nakit girişi sağlamış olur. Senet cirosunda eksi olarak yer alacaktır. Bunun gerçekleşmesi için senet ödeninceye kadar senet ciro eden kişi sorumludur ve Ertelenmiş Ticari Alacaklar Vade Farkı hesabı ilk senet vadesinde borçlu tarafından ödenmezse ciro eden doğuşunda alacak kaydı yapılır ve söz konusu vade kişiye dönüş hakkı vardır.
farkına ilişkin faiz gelirleri hakkedildikçe borçlandırılarak Verilen Depozito ve Teminatlar 642 Faiz Gelirleri hesabına devredilerek kapatılır. İşletme tarafından üçüncü kişilere bir işin yapılmasının Senetlerin Tahsil Edilmesi: Alacak senetleri, senedin üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin üzerinde yazılı vade tarihinde tahsil edilebilir duruma karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen depozito ve gelmektedir. vadesi dolan alacak senetleri ya da banka teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır. Genel aracılığıyla borçlunun işletmeye ödeme yapması ile tahsil anlamda depozito verme, taahhüt sırasında yatırılan edilir. paradır. İşletme açısından depozito verme, üstlenilen işin yerine getirilmemesi durumunda katlanılacak zarar için Senetsiz Alacak Karşılığı Senet Alınması: İşletmeler, mal önceden ödenen paradır. İşletme, özellikle temel faaliyet ve hizmet satışı karşılığında teminat almayabilir. Bu konusu olan ticari malların alımına ilişkin olarak verdiği durumda 120 Alıcılar hesabında takip edilir. Bu tür depozito veya teminatları bu hesap kapsamında alacaklar, geçen süre içinde müşteri ile yapılan anlaşmanın izlemelidir. Bu hesapta nakit olarak verilen ve bir yıl yerine getirilmesine bağlı olarak senetli alacağa içinde geri alınmak üzere verilen depozito ve teminatlar,
Tekdüzen Hesap Planı’na göre 126 Verilen Depozito Ve biri de iştirak şeklinde yapılan yatırımlardır. İşletmenin Teminatlar Hesabında, dönen varlıklar içinde diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının izlenmektedir. belirlenmesine katılmak üzere edindiği hisse senetleri veya ortaklık payları iştirak olarak nitelendirilir. İştirak Diğer Alacaklar işlemlerinden kaynaklanan alacaklar 132 İştiraklerden
Diğer alacaklar, işletmelerin temel faaliyeti dışında ve en Alacaklar Hesabında takip edilir. çok bir yıl içinde tahsil edilmesi beklenen senetli veya senetsiz alacaklar ile bu gruba ait şüpheli alacaklar ve İştirakler, elde edildiklerinde satın alma maliyetleri şüpheli alacak karşılığından oluşmaktadır. İşletmelerin ana üzerinden kaydedilir. Daha sonraki süreçte yapılan faaliyet konuları kapsamında yapmış oldukları mal ve iştirakin değerinde meydana gelen değişmeler, yatırımcı hizmet satışlarından doğan alacaklar, ticari alacakları işletmenin (payı oranında) payını yansıtacak şekilde oluştururken, ticari malların dışında kalan alacaklar ise düzeltilir ve bu şekilde yatırımcı işletme, yatırım yapılan diğer alacakları oluşturmaktadır. işletmenin kâr veya zararından kendi payına düşen kâr veya zararı muhasebeleştirir. Bu yönteme öz kaynak Tekdüzen Hesap Planı’nda bu tür alacaklar 13 Diğer yöntemi adı verilir. Alacaklar grubu altında yer almaktadır. Diğer alacaklar grubu aşağıdaki hesaplardan oluşmaktadır: Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
İşletmenin, sermayesinin %50’den fazlasına sahip olduğu • 131. Ortaklardan Alacaklar işletmeler, bağlı ortaklık olarak adlandırılır. Bir işletmenin • 132. İştiraklerden Alacaklar sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu diğer • 133. Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar işletmelerden olan ve bir ticari işlem sonucu doğmamış • 135. Personelden Alacaklar bulunan alacakları 133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar • 136. Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabında takip edilmektedir. • 137. Diğer Alacaklar Reeskontu (-) İştirak edilen ortaklıklarda iştirak ilişkisinden • 138. Şüpheli Diğer Alacaklar bahsedebilmek için sermaye payı dikkate alınmaksızın • 139. Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) sahip olunan oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en
Ortaklardan Alacaklar az %10, en fazla %50 oranında bulunması gerekir. Ortakların henüz yerine getirmedikleri sermaye Bununla işletmenin, yatırımda bulunduğu iştirakinin taahhütleri, işletmeden çekilen paralar veya ödünç faaliyetleriyle ilgili ve finansal politikalarının aldıkları paralar için işletmeye olan kısa vadeli borçları belirlenmesine ilişkin kararları üzerinde önemli etki söz konusu olabilmektedir. Ortaklara verilen borçlar, gücüne sahip olması gerekmektedir. %50’den fazla finansal raporların hatalı analiz edilmesini önlemek hissesine sahip olunan bağlı ortaklıklarda ise, kontrol amacıyla ayrı bir hesapta izlenmelidir. İşletmenin gücüne sahip olunmaktadır. Bağlı ortaklıkta kontrol, ortaklarından olan bu alacaklar, 131 Ortaklardan Alacaklar doğrudan yönetme gücü ile sağlanmaktadır. Ana ortaklığın Hesabında izlenir. Ortaklardan Alacaklar hesabının borç bir işletmenin faaliyetlerinden fayda sağlamak amacıyla kalanı, ortakların işletmeye olan borçlarının ne kadar söz konusu işletmenin finansal ve faaliyet politikalarına olduğunu göstermektedir. Ortaklar işletmeden borç para ilişkin kararlarda tek başına yönetme gücü olması, bağlı aldıklarında bu hesap borçlanır, ortakların almış oldukları ortaklığın kontrol edildiği anlamına gelmektedir.
borçlarını ödemeleri durumunda ise bu hesap alacaklanır. Personelden Alacaklar
İş yaşamında ortaklardan alacaklar hesabı; şirket ortağının, İşletmede çalışan personel, işletmeden kısa vadeli borç şirketin fonlarının diğer bir deyişle şirket sermayesinin para alabilir; işletmenin sosyal imkânlarından, ortak tarafından kullanılmış olması anlamını taşımaktadır. demirbaşlarından yararlanabilir veya kendisine verilen Ortakların işletmeden sıklıkla ödünç para alması, mali sorumluluk nedeni ile bazı açıklar (kasa açığı, stok işletmelerde kişilik kavramının göz ardı edilmesi veya açığı gibi) verebilir. İşletmenin tüm çalışanlarına çeşitli örtülü sermaye kullanımı gibi bazı sorunlara neden nedenlerle kısa bir süre için verdiği borçlar 135 olabilmektedir. TTK, bu sorunlara neden olan ve Personelden Alacaklar Hesabında izlenmektedir.
ortaklardan alacaklar hesabı gibi cari hesapların Diğer Çeşitli Alacaklar kullanımını yasaklamıştır. Ortaklardan, iştiraklerden, bağlı ortaklıklardan ve personel İştiraklerden Alacaklar dışında kalan kişi ve kurumlardan olan alacakların takip
İşletmeler faiz, kâr payı, kira geliri gibi yan ve ek gelir edildiği hesaptır.
elde etmek, müşteri ve satıcılarla iyi ilişkiler kurmak, diğer şirketler üzerinde kısmen veya tam olarak kontrol sağlamak, yeni ürünlere ve teknolojik yeniliklere sahip olmak, gelecekte bazı nedenlerle finansal gücünü korumak gibi ana faaliyet konuları ile doğrudan ilişkili olmayan varlıklara yatırımda bulunabilir. Yapılan bu yatırımlardan