MUH102U-ÖN MUHASEBE YAZILIMLARI VE KULLANIMI
Ünite 5: Alacak ve Senet İşlemlerinin İzlenmesi
Kredili Satışlar
Ticari işletmelerin ana gelir kaynağı, faaliyet konusunu oluşturan mal ve/veya hizmet satışlarıdır. Mal/hizmet satışları ya peşin ya da kredili yapılır. Satışların bazen önemli bir kısmı kredili şekilde (veresiye) yapılır. Kredili satış, işletmenin satış tutarına karşılık belli bir süre sonra tahsilat yapma hakkını ifade eder. Alacakların vadesinin kısa olması kadar tahsilat güvencesinin olması da önem taşır. Bu amaçla başvurulan yol, alacakları senede bağlamaktır.
Alacakların Tanımı ve Alacak Hesapları
Alacakları zaman, konu ve güvence bakımından sınıflandırmak mümkündür. Buna göre kısa ve uzun vadeli alacaklar, ticari ve diğer alacaklar, senetsiz ve senetli alacaklar ayrımı yapılabilir.
Uygulamadaki hesap planında alacakların izleneceği ana hesaplar, önce bir yıla kadar tahsili beklenen (kısa vadeli) ve bir yıldan sonra tahsil edilecek (uzun vadeli) alacaklar şeklinde, sonra da her iki grupta “ticari alacaklar” ve “diğer alacaklar” şeklinde sınıflandırılmıştır. Buna göre, bu bölümde ele alınan ticari alacaklar şöyle belirlenmiştir;
• 120 Alıcılar • 121 Alacak Senetleri • 126 Verilen Depozito ve Teminatlar • 127 Diğer Ticari Alacaklar
Müşteriden alacak doğduğunda bu hesaplara borç kaydı; alacak tahsil edildiğinde, devredildiğinde (ciro) ya da iptal edildiğinde (vazgeçildiğinde) aynı hesaba alacak kaydı yapılarak izlenir. Ana hesap şeklinde çalıştırılan bu hesaplara bağlı olarak gerekli ayrıntıda yardımcı (alt) hesaplar eklenebilir. Uzun vadeli alacak hesaplarında yalnızca hesap kodları değişmektedir.
Alacak Senetleri ile İlgili İşlemler
Ticari anlamda senet, mal veya hizmet tutarının peşin ödenmeyip gelecekte ödenmesi için düzenlenen bir belgedir. Senedi alan taraf senedin üzerinde yazılı tarihte parasını alacağını öngörerek nakit akış planlamasını yapar. Senetler vadesinden önce çeşitli şekillerde kullanılarak, ticari faaliyetin sürdürülmesinde elden ele dolaştırılabilir.
Poliçe ve bono şeklinde düzenlenebilen senetlerle ilgili yasal şartlar Türk Ticaret Kanunu’nda belirlenmiştir. Ticari ilişkilerde senetlerden kısa vadeli kredi, ispat ve teminat aracı olarak yararlanılmaktadır. Bonoyu keşide eden (düzenleyen) kimse ve poliçede kabul eden muhatap, asıl borçlu durumundadır. Vadesinde elinde bulunduran (hamili) tarafından genellikle banka aracılığıyla borçlusuna ödeme için ibraz edilen bono, ciro ile el değiştirebilir ve ödenmeme durumunda protesto yoluyla işleme konulabilir.
Senet İşlemlerinin Uygulanması
Uygulama yazılımında çek ve senet işlemleri “Finans Yönetimi” modülünden yönetilmektedir. Yazılım üzerinde
öncelikle senet kategorilerinin belirlenmesi gerekir. Bu aşamada alacak senetleri ve borç senetleri hesaplar› belirlenir. Daha sonra bu kategoriler (ana hesaplar) altında diğer tanımlamalar da yapılır. Burada amaç ilgili varlığın veya borcun fiziki durumunu belirlemektir. Böylece ilgili unsurun nerede bulunduğu (kasa, banka) belirlenir, ayrıca bunula ilgili işlem aşaması (tahsil, teminat, vs.) izlenebilir.
Alacak Senetlerinin Tanımlanması
Luca Yazılımında alacak senetleri üzerinde yapılan işlemler şöyle sıralanabilir;
• Giriş: İşletmenin eline geçen müşteri senetlerinin portföye aktarılması işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Ciro: Müşteri senetlerinin ödeme amacıyla devretme işlemini yapmak içindir. • İşlem Bordrosu Teminata Çıkış: Müşteri senetlerini bankadan kredi kullanmak amacıyla teminat olarak gösterme işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Tahsilata Çıkış: Müşteri senetlerinin tahsil edilmek üzere olduğunun işlemidir. Tahsil edilmesini kapsamaz. Nerede tahsil edilecekse o aşamaya yönlendirici ara aşamadır. • İşlem Bordrosu İade Edildi: Müşteri senedinin alıcıya geri verilmesi işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Kayıp: Müşteri senetlerinin kaybolmasından dolayı kaydedilmesi içindir. • İşlem Bordrosu Protestolu: Müşteri senetlerinin ödemelerinin gecikmesinden dolayı protesto edilenlerinin kayıt işlemi içindir. • İşlem Bordrosu İade Alındı: Müşteri senetlerinin bankaya tahsilâta verilmesinden sonra veya kredi için teminata verilmesinden sonra ilgili senedin bankadan iade alınması işlemidir. • İşlem Bordrosu İcraya Verildi: Müşteri senetlerinin protesto edilmesinden sonra hukuki yollar çerçevesinde icraya verilme işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Bankadan Tahsil Edildi: Müşteri senetlerinin bankada tahsil edilmesi işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Kasadan Tahsil Edildi: Müşteri senetlerinin işletmenin kasasına nakit girecek şekilde işletmede tahsil edilmesi işlemi içindir. • İşlem Bordrosu Kasa Transferi: Müşteri senedinin diğer senet kasaları arasında transferi içindir. • İşlem Bordrosu Cirodan İade Alındı: Müşteri senetleri kullanılarak başkalarına ödeme amacıyla devrettikten sonra karşılıksız çıkması durumunda, senedin işletmeye iade edilmesi işlemi içindir.
Alacak Senetlerinin Girişi
Senetle ödemelerin yapılacağı durumda önce müşteri (borçlu), senet düzenleyerek işletmeye (alacaklı) verir. Örneğin işletmeden 06.01.2013 tarihinde, Cansever Ticaret T8.000 tutarındaki malı 6 ay vadeli senet karşılığı
satın almıştır. Satış işleminde %18 oranındaki KDV’nin Yeni bu tutar içinde olduğu varsayılmıştır. düzenlemek veya eldeki daha uzun vadeli senetlerden birini Senet Cirosu Borçlu taraf yeni se Ticari işletmeler, satın aldıkları mal veya hizmetlerin “İşlem Bordrosu Ciro” başlığından yararlanılır. Eğ karşılığında satıcılara borçlanırlar. Bu gibi durumlarda senedi bazen müşterilerinden alacaklarını devretmek suretiyle İşlemleri/Borç satıcılara olan borçlarını takas edebilirler. Alacakların yapmalıdı devredilebileceği iki finansal varlık vardır. Bunlar çek ve senettir. Her iki finansal varlık için de bu işleme ciro Borç Senetleri ile İlgili İşlemler
denir. Borç senetleri ile bor işlem Senetlerin Tahsile Verilmesi Özetle ünitede alacak se Portföyünde alacak senetleri olan işletmeler banka ters yönlü olarak borç senetl aracılığıyla tahsilât yapacaksa, öncelikle tahsil edilecek bir mantıkla çalışmaktadı senedi bankaya vermesi gerekir.
Senetlerin Protestosu
Bankaya tahsile verilen ve vadesinden sonra 3 iş günü içinde ödenmeyen senetler, protesto edilerek borçluya bildirilir. Protesto borçluyu bankalar arasında olan bir bilgi ağında kara listede göstermektedir. Böylece borçlu açısından kredi alabilme yeteneği azalmaktadır.
Protesto amacıyla işleme konulan senedin bulunularak, protesto işleminin sonlandırılması gerekmektedir. Bunun için sarı renkli satırın başında bulunan büyüteç işaretine tıklanır ve aranan senetle ilgili veriler girilir. Ardından sarı satıra iki kere daha tıklandıktan sonra eşleşen bir senet varsa bulunur ve yine çift tıklanarak seçim yapılır. Kaydet tuşuna basarak işlem tamamlanmış olur. Böylece ilgili senet protesto edilmiş olur. Ancak bu tür senetlerin portföydeki senetlerle birlikte değerlenmesi yanlış olacaktır. Bu yüzden “Kasa Transferi” ile protestolu senetler hesabına aktarılması gerekir.
Senetlerin Takibi
Borç ilişkisinde alacağını tahsil edemeyen alacaklı, elindeki senede istinaden borçluyu mahkemeye vererek icra takibi başlatabilir. İcra yoluyla borçlunun taşınır ve taşınmaz malvarlıkları üzerine kanun zoruyla el konulmasını ve bunların satılarak paraya çevrilmek suretiyle alacağın tahsilinin düzenlenmesi sağlanır. Protesto edilmesine rağmen belli bir sürede borçlunun ödeme yapmaması durumunda icra takibi başlatılabilir.
Eğer taraflar kendi aralarında anlaşabilirlerse, senedin vadesini uzatarak borcu ertelemek de mümkün olabilir. Bu işlem genellikle birbirini iyi tanıyan ve belli bir iş hukuku olan taraflar arasında gerçekleşebilir. Senedin vadesinin uzatılması işlemi, iki taraf için de iki aşamadan oluşmaktadır. Bunlar eski senedin geri verilmesi ve yeni senedin sisteme girişinin yapılmasıdır. Senedin geri alınması, vadesi yaklaşan veya dolan senedin, borçlusu (müşteri) tarafından geri alınmasıdır. Alacaklı taraf, “İşlem Bordrosu İade Alındı” başlığından işlem yapabilmektedir. Bu işlem, daha önce gösterilen; “senedin bankadan iade alınması” işlemine benzemektedir. Borçlu taraf ise, kendi kayıtlarını yaparken “İşlem Bordrosu İade Edildi” başlığından giriş yapmalıdır.
senedin verilmesi, vadesi uzatılmış bir senet
ciro etmek yoluyla, yeni senet alacaklıya verilir. nedi ciro ederek verirse, yazılımda er borç düzenlenirse, “Finansal Yönetim/Çek-Senet Senetleri/Çıkış” adresinden işlem r.
ç çekleri (verilen çekler) arasında bakımından farklılığın olmadığı görülmektedir. netleri üzerinde yapılan işlemler, erinin izlenmesinde de benzer r.