MLY410U-VERGİ PLANLAMASI
Ünite 6: Servet Üzerinden Alınan Vergilerde Vergi Planlaması
Giriş
Türk Vergi Sistemi’ne bakıldığında servet üzerinden alınan vergilerden motorlu taşıtlar vergisi ve emlak vergisi devamlılık arz eden özel servet vergileri olarak ifade edilmekte; veraset ve intikal vergisi tüm servet unsurlarını kapsamasına rağmen devamlılık özelliği olmayan bir vergidir.
Veraset ve İntikal Vergisinde Vergi Planlaması
Veraset ve intikal vergisi servet üzerinden alınan vergiler içerisinde genel nitelikte alınan bir vergidir. Genel olması serveti kapsayan tüm varlıklardan oluşturulan bir matrahı esas almasından kaynaklanmaktadır.
İstisnalar Kullanılarak Vergi Planlaması
İstisna uygulamalarını kapsayan vergi harcamaları devletten özel sektöre herhangi bir fon akışını içermemekte, tam tersine mükelleflerin daha az vergi ödemeleri neticesinde devletin vergi gelirlerini düşürmektedir. İstisnalar Kanun’un 4’üncü maddesinde sıralanmıştır. Bunlardan birisi veraset yoluyla intikallerin bir kısmının istisna edilmesiyle; birisi de sağlararası karşılıksız intikallerin bir kısmının istisna edilmesiyle ilgilidir. Veraset yoluyla intikallerde istisna uygulanan kısım mirasçıların miras payı üzerindendir. Miras payını esas alarak her mirasçıya da ayrı ayrı istisna uygulanması vergiyi verimsiz bir gelir hâline getirmektedir. İstisnalar şunlardır:
• Sosyal amaçlı istisnalar • Çeşitli aylık ve ödemeler için istisna • Çifte vergilendirmeyi önlemek amaçlı istisna
Vergiden Muaf Tutularak Vergi Planlaması Yapabilen Kuruluşlar
Aşağıda belirtilen kurum ve kuruluşlar veraset ve intikal vergisinden muaf tutulmaktadır (VİV m.3):
• Kamu kurumları, emekli ve yardım sandıkları, sosyal sigorta kurumları, kamu menfaatine haiz cemiyetler, siyasi partiler ve bunlara ait olan veya bunların aralarında kurdukları teşekküllerden Kurumlar Vergisine tabi olmayanlar, kamunun yararlanması için ilim, araştırma kültür, sanat, sıhhat, eğitim, din, hayır, imar, spor gibi maksatlarla kurulan tüzel kişilikler • Diplomat Muaflığı: Yabancı Devletlerin Türkiye’de bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsolosları (Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensup olan ve o devletin tabiiyetinde bulunan memurları ve Türkiye’de resmi bir vazifeye memur edilenler ile bu sayılanların aileleri mütekabiliyet şartıyla vergiden muaftırlar.
Borçların İndirilmesi Yoluyla Vergi Planlaması
Veraset yoluyla ya da ivazsız intikaller yoluyla servet sahibi olacak kişi veraset ve intikal vergisinden kaçınmak amacıyla mirası kabul etmeme yoluna gitmemekte, ortaya
bir vergi çıkacağını bilmekte ve çıkacak vergiye rağmen mirası ya da ivazsız intikali kabul etmekte; ödeyeceği vergiye ilişkin de yükünü elbette en aza indirmek isteyecektir. Söz konusu borçlar aşağıdaki gibidir:
• Murisin bilinen borçları • Malın aynına ilişkin borçlar • Yurt dışında ödenen borçlar ve veraset ve intikal vergileri
Motorlu Taşıtlar Vergisinde Vergi Planlaması
Motorlu taşıtlar vergisi, özel (kısmi) servet vergisi olarak kabul edilmektedir. Kişilerin tüm mal varlıklarını kapsama alınan servet vergilerine “genel servet vergileri” denilirken belli servet unsurlarını kapsama alan servet vergilerine “özel servet vergileri” denilmektedir. Motorlu taşıtlar vergisi yıllık alınan sürekli bir servet vergisidir. Yıllık alınması sebebiyle motorlu araç sahiplerinde bir takım vergi yükünü düşürme saikleri oluşturabilmektedir.
Motorlu Taşıtlar Vergisinin Muafiyet ve İstisnalarından Yararlanılarak Vergi Planlaması
Kamu Kurumları Muafiyeti
Genel ve özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ile il özel idareleri, belediyeler, köy tüzel kişilikleri ile bunların üyesi oldukları mahalli idare birlikleri ve Türkiye Kızılay Derneği adına kayıt ve tescil edilen taşıtlar vergiye tabi değildir (MTVK m.4/a).
Diplomatik Muaflık
Karşılıklı olmak şartıyla, yabancı devletlerin Türkiye’de bulunan elçilik ve konsolosluklarıyla, elçi, maslahatgüzar ve konsoloslarına (Fahri konsoloslar hariç) ve o devletin uyruğunda bulunan elçilik ve konsolosluk memurlarına ve merkezi Türkiye’de bulunan uluslararası kurullar ile bu kurulların yabancı uyruklu memurlarına ve resmi bir görev için yurda gelen delege ve heyetlere ve bu heyetlere mensup yabancı uyruklu kişilere ait taşıtlar için MTV muafiyeti söz konusudur (MTVK m.4/b)
Engelli Muafiyeti
Engellilik oranı %90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile engellilik oranı %90’dan aşağı olan diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hâle getirilmiş özel tertibatlı taşıtları için MTV muafiyetleri bulunmaktadır (MTVK m.4/c).
Bankalar Muafiyeti
Bankalar Kanunu hükümlerine göre temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimleri veya hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden bankalara, tasfiyeleri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu eliyle yürütülen müflis bankaların iflâs idarelerine ait taşıtlar MTV’ye tabi değildir (MTVK m.4/d).
Emlak Vergisinde Vergi Planlaması
Emlak vergisi, Türk Vergi Sistemi’nde taşınmazlar üzerinden devamlı olarak alınan bir vergidir. Emlak servetin önemli göstergelerinden biri kabul edilmekle
birlikte emlak vergisinde uygulanan istisna ve kişiliğine, kanunla kurulan üniversitelere ve muafiyetlerin oldukça fazla olduğu bu nedenle uygulanan devlete ait binalar istisna ve muafiyetlerin azaltılarak verginin tabanının • İl Özel İdareleri, belediyeler ve köyler ile genişletilmesinin gerektiği önerilmektedir. bunların teşkil ettikleri birlikler veya bunlara bağlı müesseselere ait binalar Binalara İlişkin Muafiyetler • Türk Silahlı Kuvvetlerini (Jandarma Genel Binalara muafiyet bazı binalar için binanın kiraya verilip Komutanlığı dahil) güçlendirmek amacıyla verilmemesine göre değişebilmekle bazıları için kiraya kurulmuş vakıflara ait binalar verilmese de devam etmektedir. • Bankalar Kanunu hükümlerine göre temettü hariç
Kiraya Verilmemek Şartıyla Bina Vergisinden Daimi Muaf ortaklık hakları ile yönetim ve denetimleri veya Olan Binalar hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden bankalara, Kiraya verilmemek şartıyla bina vergisinden daimi muaf tasfiyeleri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu eliyle olan binalardan bazıları şunlardır: yürütülen müflis bankaların iflâs idarelerine ait
• Köylere ve köy birliklerine ait tarım işletme binalar binaları, soğuk hava depoları, içmeler ve • Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin kaplıcalar ile bunlar tarafından köylünün umumi Düzenlenmesi Hakkında Kanunun kapsamında ve müşterek ihtiyaçlarını karşılamak maksadıyla kira sertifikası ihracı işlemine konu olan binalar işletilen hamam, çamaşırhane, değirmenler ve Binalara İlişkin İstisnalar köy odaları; • Ordu evleri, askeri gazino ve kantinler ile Emlak Vergisi Kanunu’nun 5 ve 6. maddelerinde geçici bunların müştemilatı; muafiyetler başlığı altında vergiden istisna tutulan vergi • Kurumlar Vergisine tabi işletmelere ait değerlerine yer verilmiştir.
olmamaları veya bunlara tahsis edilmiş • İnşaat istisnası bulunmamaları şartıyla kamu menfaatlerine • Turizmi teşvik istisnası yararlı derneklere ait binalar; • Doğal afet istisnası • Kazanç amacı olmamak şartıyla işletilen hastane, • Sergi ve panayır istisnası dispanser, sağlık, rehabilitasyon, teşhis ve tedavi • Bölgesel dengesizliği telafi amaçlı istisna merkezleri, sanatoryum, prevantoryum, öğrenci • Yatırımları teşvik amaçlı istisna yurtları, düşkünler evi, yetimhaneler, revirler, kreşler, kütüphaneler ve korunmaya muhtaç Arazi Vergisinde Muafiyetler
çocukları koruma birliklerine ait yurtlar ve iş Araziler için tanınan muafiyetler de binalarda olduğu gibi yerleri ile benzerleri; kiraya verilip verilmemesine göre ayrıma tabi • Dini hizmetlerin ifasına mahsus ve umuma açık tutulmaktadır. bulunan ibadethaneler ve bunların müştemilatı; Kiraya Verilmemek Şartıyla Bina Vergisinden Daimi Muaf • Zirai istihsalde kullanılmak şartıyla makine ve Olan Araziler alet depoları, zahire ambarları, samanlıklar, arabalıklar, ağıllar, ahırlar, kümesler, kurutma • Kurumlar Vergisine tabi işletmelere ait mahalleri, böcekhaneler, serler(seralar) ve olmamaları veya bunlara tahsis edilmiş benzeri binalarla, işçi ve bekçi bina, kulübe ve bulunmamaları şartıyla kamu menfaatlerine barakaları; yararlı derneklere ait arazi • Su ürünleri üreticilerinin üretimde kullandıkları • Yabancı devletlere ait olup gerek elçilik ve ağ ve alet depoları, kayıkhaneler, denizlerde ve konsolosluk binaları, gerekse elçilerin göllerdeki işçi ve balıkçı kulübe ve barakaları; ikametlerine mahsus binalar yapılmak üzere • Tarım kredi, tarım satış kooperatifleri, Kanunla sahip olunan arazi ve arsalar ile bu çeşit kurulan kooperatifler ve bunların hizmet binaları; binalardan yanan, yıkılanların arsaları (karşılıklı • Karşılıklı olmak şartıyla Uluslararası Antlaşmalar olmak şartıyla) ve merkezi Türkiye’de bulunan hükümlerine göre azınlık sayılan cemaatlere ait milletlerarası kuruluşların Türkiye’deki özel okul binaları; temsilciliklerine ait arazi ve arsalar • Tersane binaları (müstakil büro ve müstakil • Mezarlıklar lojman binaları hariç). • Belediye ve mücavir alan sınırları dışında bulunan arazi vergiden muaftır. Ancak Gelir Kiraya Verilse de Muafiyetten Yararlanacak Binalar Vergisinden muaf esnaf ile basit usulde Gelir
EVK m. 14’e göre kiraya verilmeseler de kendilerine Vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri daimi muaflık sağlanan binalar aşağıda sayılmaktadır: olarak kullanılan arsa ve arazi hariç olmak üzere, ticari, sınai ve turistik faaliyetlerde kullanılan • Özel bütçeli idarelere (mazbut vakıflar dahil), İl arazi ile arsalar ve arsa sayılacak parsellenmemiş Özel İdarelerine, belediyelere, köy tüzel arazi için bu muafiyet uygulanmaz.
• Petrolün boru hatları ile transit geçişi ile ilgili meskene ait bina vergisi oranı sıfır olarak projeler kapsamında; kamulaştırma ile uygulanmaktadır. Birden fazla meskeni olanların veya görevlendirilen kamu kurum veya kuruluşunun birden fazla meskende hisseye sahip olanların maliki veya irtifak hakkı sahibi olduğu ve ilgili meskenlerine indirimli vergi oranı uygulanmamaktadır (38 proje yatırımcıları lehine irtifak hakkı tesis Seri No’lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği). edilmiş gayrimenkuller • Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ait arazi ve arsalar
Kiraya Verilse de Muafiyetten Yararlanacak Araziler
• Özel bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyelere ve köy tüzel kişiliğine, kanunla kurulan üniversitelere ve devlete ait arazi. • İl Özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler veya bunlara bağlı müesseseler tarafından işletilen arazi • Türk Silahlı Kuvvetlerini (Jandarma Genel Komutanlığı dahil) güçlendirmek amacıyla kurulmuş vakıflara ait arazi ve arsalar. • Bankalar Kanunu hükümlerine göre temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimleri veya hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden bankalara, tasfiyeleri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu eliyle yürütülen müflis bankaların iflas idarelerine ait arazi ve arsalar • Kira sertifikası ihracı işlemine konu olan arazi ve arsalar
Arazi Vergisinde İstisnalar
Belediye ve Mücavir Alan Sınırlarında Bulunan Araziler
EVK 16’ncı maddesine göre mükelleflerin bir belediye ve bu belediyenin mücavir alan sınırları içinde bulunan arazisinin (arsalar hariç) toplam vergi değerinin 10.000 TL’si arazi vergisinden istisnadır. Bu miktarı üç misline kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. İstisna uygulamasında mükellef ile eş ve velayet altındaki çocuklara ait arazi değerleri toplu olarak dikkate alınmaktadır. Ayrıca mükellefin hisseli arazisi varsa istisna, hisseli arazide mükelleflerin hisse miktarları ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle uygulanır.
Belli Bir Süreyle Sınırlı İstisnalar
Binalarda olduğu gibi geçici süreyle planlamaya dahil olan arazilerde bulunmaktadır. Bu arazilere tanınan istisna süresi araziye göre değişebilmektedir.
İndirimli Emlak Vergisi
Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci maddesinde indirimli emlak vergisinin hangi şartlara tabi olduğuna dair hüküm yer almaktadır. İlgili hükme göre kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskene veya tek meskende hisseye sahip olmaları hâlinde (intifa hakkına sahip olunması hâli dahil), bu