MLY410U-VERGİ PLANLAMASI
Ünite 4: Kurumlar Vergisinde Vergi Planlaması
Giriş
Kurumlar vergisi mükelleflerinin Kurumlar Vergisi Kanunu’nda (KVK’da) yer alan ve vergi yükünü azaltmada kullanabilecekleri düzenlemeler açıklanacaktır.
Kurumlar Vergisinde Yer Alan Muafiyetler
Kurumlar Vergisinden muaf olan düzenlemeler KVK m.4 de düzenlenmiştir.
Amaç: Kamu idare ve müesseseleri ile dernek ve vakıflara bağlı iktisadi işletmelerin kurumlar vergisine tabi tutulmalarının temel nedeni, rekabet eşitliğinin korunmasıdır.
Not: İlişkin usullerin belirlenmesi hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
Kurumlar Vergisinde Yer Alan İstisnalar
Kurumlar vergisi mükelleflerinin elde ettiği kazançların bir bölümü, belirli koşullar ve sınırlar dikkate alınarak kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Kurumlar vergisi ile ilgili muafiyet, istisna ve indirimlere ilişkin hükümler ancak KVK, GVK ve VUK’a hüküm eklenmek veya bu kanunlarda değişiklik yapılmak suretiyle düzenlenir.
İştirak Kazançları İstisnası
Kurumların bir başka kurumdaki ortaklık payları karşılığında elde etmiş oldukları iştirak kazançları aynı kazancın iki ayrı kurumda vergilendirilmesini önlemek, çifte vergilendirme sorununa yol açmamak için kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur. İştirak kazançları istisnası yurt içinden ve yurt dışından elde edilen iştirak kazançlarına farklı esaslarla düzenlenmiştir.
Not: Yurt içinden elde edilen iştirak kazançları için bir kurumun iştirak kazançları istisnasından yararlanabilmesi için iştirak ettiği kurumun tam mükellef olması gerekmektedir.
Tam Mükellef Anonim Şirketlerin Yurt dışı İştirak Hisseleri Satış Kazancı İstisnası
KVK m.5/1-c maddesine göre tam mükellefiyete tabi anonim şirketlerin yurt dışındaki iştirak hisselerini elden çıkarmaları sebebiyle elde edeceklerin kazancın kurumlar vergisinden istisnadır.
Emisyon Primi Kazancı İstisnası
Emisyon primi, anonim şirketlerin kuruluş veya sermaye artırımı sırasında ihraç ettikleri hisse senetlerini itibari
değerinin üstünde satmaları nedeniyle elde ettikleri kazançtır.
Türkiye’de Kurulu Fonlar ile Yatırım Ortaklıklarının Kazançlarına İlişkin İstisna
KVK m.5/1-d maddesine göre, Türkiye’de kurulmuş olan;
• Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve kıymetli madenlere dayalı yatırım
fonları veya ortaklıklarının portföy işlemeciliğinden doğan kazançları, • Girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırımlarının fonları veya ortaklıklarının kazançları, • Emeklilik yatırım fonlarının, • Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının,
kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Taşınmazlar ve İştirak Hisseleri ile Kurucu Senetleri, İntifa Senetleri ve Rüçhan Hakları Satış Kazancı İstisnası
KVK 5/1-e hükmüne göre, kurumların, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklarının satışından doğan kazançların %75’lik kısmı (taşınmaz satışlarında %50’lik kısmı) kurumlar vergisinden istisnadır.
Kanuni Takibe Alınmış veya TMSF’ye Borçlu Durumda Olan Kurumlar ile Bankalara, Finansal Kiralama Şirketlerine ve Finansman Şirketlerine Tanınan İstisna
KVK m.5/1-f maddesine göre, bankalara borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna borçlu durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin sahip oldukları taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık bankalara veya bu Fona devrinden sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden kazançların tamamı kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Yurt Dışı Şube Kazançları İstisnası
KVK m.5/1-g maddesi ile kurumların yurt dışında bulunan iş yerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla elde ettikleri kurum kazançlarıdır.
Yurt Dışında Yapılan İnşaat, Onarım, Montaj İşleri İle Teknik Hizmetlerden Sağlanan Kazançlarda İstisna
Kurumların yurt dışında gerçekleştirdiği inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden elde edilerek Türkiye’de genel sonuç hesaplarına aktarılan kazançlar, kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Özel Okul Kazançlarına İlişkin İstisna
KVK m.5/1-ı maddesine göre, özel kreş ve gündüz bakımevleri ile okul öncesi eğitim, ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okulları ile vergiden muaf vakıflara veya kamuya yararlı derneklere bağlı rehabilitasyon merkezlerinin, fiilen faaliyete geçtikleri hesap döneminden itibaren beş hesap dönemi süreyle elde edilen kazançları kurumlar vergisinden istisnadır.
Risturn İstisnası
KVK m.5/1-i maddesi ile kooperatif ortaklarının yönetim gideri karşılığı olarak ödedikleri paralardan harcanmayarak iade edilen kısımlar ile tüketim kooperatiflerinin, ortaklarının kişisel ve ailevi gıda ve
giyecek ihtiyaçlarını karşılamak için satın aldıkları vergisinden, kurumlar vergisi mükelleflerince yapılması malların değerine göre hesapladıkları risturnlar kurumlar hâlinde kurumlar vergisinden; Türk Uluslararası Gemi vergisinden istisna edilmiştir. Siciline kayıtlı gemilerin devrinden elde edilecek kazançlar da gelir ve kurumlar vergisinden istisna Bununla birlikte, 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal olacaktır. Üretici Birlikleri Kanunu’na göre kurulan birliklerin üyeleri ile yaptıkları işlemler risturn istisnası kapsamındadır. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nde Faaliyet Gösteren Mükelleflerinin Kazançlarına İlişkin İstisna Not: Risturn, ortakların kooperatifle yaptıkları işlemler sonucunda ortaya çıkan gelir-gider farkının ortaklara taraf Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nde faaliyet gösteren gelir oldukları işlem ölçüsünde iade edilmesidir. ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu bölgelerdeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri Sat-Kirala-Geri Al İşlemlerinden Doğan Kazançlarda kazançları 31/12/2023 tarihine kadar gelir ve kurumlar İstisna vergisinden istisnadır. İstisna kapsamına yönetici
KVK m5/1/j maddesine göre her türlü taşınır ve taşınmaz şirketlerin kazançları da dahildir. malların 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Not: Ayrıca, yazılım ve Ar-Ge faaliyetinde bulunan Finansman Şirketleri Kanunu’nu kapsamında geri kiralama şirketlerin, bu faaliyetler sonucu buldukları ürünleri amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla, kendilerinin seri üretimi yaparak pazarlamaları halinde, kurumlar tarafından finansal kiralama şirketleri, katılım transfer fiyatı esaslarına göre ayrıştırılarak istisnadan bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarına satışından yararlanabilir. doğan kazançlar ile bu kurumlarca söz konusu varlıkların devralındığı kuruma kira süresi sonunda devrinden doğan Serbest Bölge Kazanç İstisnası kazançlar kurumlar vergisinden istisnadır. Kurumların serbest bölgelerde imalat, bakım, onarım,
Not: İstisnanın amacı, işletmenin aktifine kayıtlı taşınır ve montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, ambalajlama, taşınmazlar aracılığıyla finansman temin etmesini etiketleme, test etme ve depolama hizmetlerinden elde sağlamaktır. ettiği kazançlar, Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşeceği yılın vergileme dönemi sonuna kadar Kira Sertifikası İhracı Amacıyla Her Türlü Varlık ve kurumlar vergisinden istisnadır. Hakların Satışından Doğan Kazançlarda İstisna Ürün Senetlerinde Kazanç İstisnası KVK m5/1-k maddesiyle kira sertifikası ihracı amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla varlık kiralama Tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak ve geliştirmek şirketlerine satışı ile varlık kiralama şirketlerince bu üzere Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu varlıkların devralındığı kuruma satışından doğan kazançlar Kapsamında oluşturulan tarım ürünleri lisanslı depoculuk kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur. sisteminin teşvik edilmesi amacıyla, ürün senetlerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar 31.12.2023 Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisnadır.
Kurumların Türkiye’de gerçekleştirdiği Ar-Ge ve yenilik Elektrik Piyasası Kanunu Kapsamında İstisna faaliyetleri ile yazılım geliştirme faaliyetleri sonucunda elde edilen buluşların kiralanması, devri veya satışı ile seri 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun geçici 3’uncü üretime tabi tutularak pazarlanmaları neticesinde elde maddesi hükmüne göre, elektrik dağıtım şirketleri ile edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli elektrik üretim tesis ve/veya şirketlerinin özelleştirilmesi buluşa atfedilen kısmının %50’si kurumlar vergisinden çalışmaları kapsamında; 31.12.2023 tarihine kadar istisnadır. yapılacak devir, birleşme, bölünme, kısmi bölünme işlemleriyle ilgili olarak ortaya çıkan kazançlar, kurumlar Diğer Kanunlarda Yer Alan İstisnalar vergisinden istisnadır. Bu madde kapsamında yapılacak
Bu başlık altında diğer kanunlarda yer alan ve özellik arz işlemler nedeniyle zarar oluşması hâlinde, bu zarar kurum eden bazı istisna uygulamalarına değinilecektir. Aşağıda kazancının tespitinde dikkate alınmaz. değinilen istisnalar dışında Orman Genel Müdürlüğüne, Kurumlar Vergisinde Zarar Mahsubu Türk Akreditasyon Kurumuna, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne, yükseköğretim kurumları bünyesinde KVK m.9’a göre kurumlar vergisi mükellefleri gerek yurt kurulan araştırma laboratuvarlarına ve uluslararası içi faaliyetlerden gerekse yurt dışı faaliyetlerden doğan anlaşmalarla uluslararası kurumlara istisnalar tanınmıştır. zararları ile devir aldıkları kurumlara ait zararları dönem kazancından belli şartlar altında mahsup edebilirler. Türk Uluslararası Gemi Siciline Kayıtlı Gemilerin İşletilmesinden ve Devrinden Elde Edilecek Kazançlara Geçmiş Yıl Zararlarının Mahsubu
İlişkin İstisna KVK m.9/1-a hükmüne göre kurumlar vergisi mükellefleri Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve geçmiş yıl zararını, mahsup imkânının doğduğu ilk hesap yatların işletilmesinden elde edilen kazançlar, faaliyetin döneminde kurum kazancından mahsup edebilirler. gelir vergisi mükelleflerince yapılması hâlinde gelir Herhangi bir yıla ilişkin zarar en fazla takip eden beşinci yılın kazancından mahsup edilebilir.
Geçmiş yıllara ilişkin zararın mahsubu kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde gösterilmelidir. Ayrıca, kurum kazancından mahsup edilen zararlar ile ertesi yıllara devreden zararların hangi dönemle ilgili olduğu ayrı ayrı belirtilmesi gerekir.
Not: Eğer mükellef o yıl mahsup edebileceği geçmiş yıl zararını kurum kazancından mahsup etmezse mahsup edilmemiş bu zarar bir daha mahsup edilemez ve izleyen yıla devretmez.
Devir Alınan veya Bölünen Kurumun Zararlarının Mahsubu
KVK 9/1-a maddesine göre, kurumlar vergisi mükelleflerinin devraldıkları kurumların zararlarını belli şartlar altında mahsup edebilir. Bu şartlar;
Devralan kurum tarafından indirilebilecek geçmiş yıl zarar tutarının, devralınan kurumun devir tarihi itibarıyla özsermaye tutarını aşmaması,
Tam bölünme işlemlerinde devralan kurum tarafından indirilebilecek geçmiş yıl zarar tutarının, bölünen kurumdaki özsermayenin devralınan tutarını aşmaması ve devralınan zararın devralınan kıymetle orantılı olması,
Devir veya tam bölünme suretiyle devralınan kurumun son beş yıla ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin kanuni süresinde verilmiş olması,
Devir veya tam bölünme suretiyle devralınan kurumun devir veya bölünmenin meydana geldiği hesap döneminden itibaren en az beş yıl süreyle aynı faaliyete devam edilmesi gerekir.
Yurt Dışı Zararların Mahsubu
KVK m. 9/1-b’ye göre Türkiye’de kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarla ilgili olanlar hariç olmak üzere, kurumların yurt dışı faaliyetlerinden doğan zararlarını Türkiye’de beyan edecekleri kurum kazancından mahsup etmeleri mümkündür.
Kurumlar Vergisinde Yer Alan İndirimler
KVK m.10’da, kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alabilecekleri diğer indirimler hükme bağlanmıştır. KVK m.10’da yer alan diğer indirimler kanunda yer aldıkları sıra dikkate alınarak kurum kazancından indirilir:
• Ar-Ge İndirimi, • Sponsorluk Harcamaları, • Bağış ve Yardımlar, • Girişim Sermayesi Fonu İndirimi, • Türkiye’den Yurtdışı Mukimi Kişi ve Kurumlara Verilen Hizmet Kazançlarına İlişkin İndirim, • Korumalı İş Yeri İndirimi, • Özsermaye ile Finansman İndirimi.
Ar-Ge İndirimi
Kurumlar vergisi mükellefleri, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi
arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının %100’nü KVK m. 10 hükmüne göre kazancın tespitinde indirim konusu yapabilirler.
Sponsorluk Harcamaları ile Bağış ve Yardımlar
Kurumlar vergisi mükellefleri yapmış oldukları sponsorluk harcamaları ile bağış ve yardımları, belli şartlar dahilinde kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alabilirler.
Bağış ve Yardımlar
Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere, köylere, vergi muafiyeti tanınan vakıflara ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlara makbuz karşılığında yapılan bağış ve yardımların toplamı- nın o yıla ait kurum kazancının %5’ine kadar olan kısmı, kurumlar vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirim konusu yapılabilecektir.
Girişim Sermayesi Fonu
Kurumlar vergisi mükellefleri girişim sermayesi fonu olarak ayırdıkları fonları kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirim konusu yapılabilecektir.
Türkiye’den Yurt dışı Mukimi Kişi ve Kurumlara Verilen Hizmetler
Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilerle, iş yeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım ve ilgili bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen mesleki eğitim alanlarında faaliyette bulunan hizmet veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın %50’sinin beyan edilen kurum kazancından indirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Korumalı İşyeri İndirimi
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’a göre kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için, diğer kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dahil, yapılan ücret ödemelerinin yıllık brüt tutarının %100’ü oranında korumalı işyeri indirimi uygulanır.
Özsermaye ve Finansman İndirimi
Kurumlar, nakdi sermaye artışları veya yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı dikkate alınarak ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan tutarı %50’sini, kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapabilirler.
Not: Finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri bu uygulamadan yararlanamazlar.
İndirimli Kurumlar Vergisi
Kurumlar vergisi mükelleflerinin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yatırım teşvik belgesine bağlanan yatırımlarından, yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap döneminden itibaren elde ettikleri kazançları dolayısıyla indirimli kurumlar vergisi uygulamasından faydalanmaları mümkündür.
Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Kurum Kazancını Yapay Bir Şekilde Azaltmalarını Engellenmesine Yönelik Önlemler
Bu başlık altında örtülü sermaye, transfer fiyatlandırması, kontrol edilen yabancı kurum kazancı ve vergi cennetlerine yapılan ödemelerde vergi kesintisi konuları sırasıyla ele alınmıştır.
Örtülü Sermaye Düzenlemesi
Kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları ve öz sermayesinin 3 katını aşan borçlara örtülü sermaye denilmektedir.
Transfer Fiyatlandırması Düzenlemesi
Transfer fiyatı, ana şirket veya alt şirketlerle veya yönetim ve denetimi itibariyle hakim durumda olduğu ortaklık, iştirak ve şubeleriyle, karşılıklı olarak mal ve hizmet ile gayri maddi hak transferlerinde belirlediği fiyat olarak tanımlanabilir.
Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı Düzenlemesi
Kurumlar vergisi mükelleflerinin düşük vergi oranlı ülkelerde kurmuş oldukları vergi kayıp ve kaçağına yol açan ve vergiden kaçınmada kullanılabilen şirketlerin ku- rum kazançlarının Türkiye’de vergilendirilmesini sağlamak için kontrol edilen yabancı kurum kazancı ile ilgili düzenleme kullanılır.
Vergi Cennetlerine Yapılan Ödemelerde Vergi Kesintisi
Türkiye’deki vergi matrahlarını azaltmak amacıyla kullanılmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.